Manatın məzənnəsi niyə idarə olunur? - Ekspertdən AÇIQLAMA

"Azərbaycanda üzən məzənnə rejiminə tam şəkildə keçilməməsinin əsas səbəbləri ölkə iqtisadiyyatının strukturu, ixrac gəlirlərinin mənbəyi, maliyyə bazarlarının inkişaf səviyyəsi və qiymət sabitliyinin qorunması ilə bağlıdır. Hazırda manat idarə olunan məzənnə rejimindədir. Bu o deməkdir ki, məzənnə tamamilə bazar qüvvələrinin ixtiyarına buraxılmır və Mərkəzi Bank zəruri hallarda valyuta bazarına müdaxilə edərək kəskin dalğalanmaların qarşısını alır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında iqtisadçı Akif Nəsirli bildirib.

O, qeyd edib ki, Azərbaycan iqtisadiyyatının əsas xüsusiyyətlərindən biri onun neft və qaz gəlirlərindən yüksək dərəcədə asılı olmasıdır. Ölkəyə daxil olan xarici valyutanın böyük hissəsi enerji ixracından əldə edilir. Bu səbəbdən dünya enerji qiymətlərində ciddi dəyişikliklər manatın məzənnəsinə də təsir göstərə bilər. Tam üzən məzənnə isə belə dalğalanmaları daha da kəskinləşdirərək həm biznes, həm də əhali üçün qeyri-müəyyənliyi artıra bilər:

"Digər mühüm amil Azərbaycanın idxaldan yüksək asılılığıdır. Ərzaq, dərman, məişət texnikası, avtomobil və sənaye avadanlıqlarının böyük hissəsi xaricdən gətirilir. Manatın zəifləməsi bu məhsulların bahalaşmasına, nəticədə inflyasiyanın sürətlənməsinə və əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin azalmasına səbəb ola bilər. İdarə olunan məzənnə isə idxal qiymətlərinin daha sabit qalmasına imkan verir.

Maliyyə bazarlarının kifayət qədər dərin olmaması da üzən məzənnəyə keçidi çətinləşdirən amillərdəndir. Tam üzən məzənnə üçün inkişaf etmiş valyuta bazarı, yüksək likvidlik və valyuta risklərindən qorunmaq üçün geniş maliyyə alətləri tələb olunur. Azərbaycanda bu istiqamətdə inkişaf davam etsə də, bazar hələ tam formalaşmayıb.

Dollarlaşma səviyyəsi də mühüm rol oynayır. Manatın kəskin ucuzlaşması əhali və biznesin yenidən kütləvi şəkildə xarici valyutaya yönəlməsinə səbəb ola bilər ki, bu da bank sisteminə və valyuta bazarına əlavə təzyiq yaradar.

Böyük valyuta ehtiyatlarının mövcudluğu da idarə olunan məzənnə rejiminin qorunmasına imkan verir. Bu ehtiyatlar bazarda yaranan qısamüddətli təzyiqləri yumşaltmağa və məzənnənin kəskin dəyişməsinin qarşısını almağa şərait yaradır.

2015-ci ildə manatın iki dəfə devalvasiyaya uğraması da nəzərə alınmalı amillərdəndir. Həmin dövrdə qiymətlərin artması, kredit problemlərinin yaranması və iqtisadi gözləntilərin pisləşməsi göstərdi ki, məzənnədə kəskin dəyişikliklər insanların davranışına və iqtisadi inama da ciddi təsir edir.

Bununla yanaşı, idarə olunan məzənnənin mənfi tərəfləri də var. Bazar mexanizmi tam işləmədiyi üçün manatın real bazar dəyəri bütün hallarda tam əks olunmaya bilər. Bu, ixracın rəqabət qabiliyyətinə və qeyri-neft sektorunun inkişafına mənfi təsir göstərə bilər.

Üzən məzənnə isə xarici iqtisadi şoklara daha çevik uyğunlaşmağa, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarından daha az istifadə etməsinə və məzənnənin iqtisadiyyatın real vəziyyətini daha dolğun əks etdirməsinə imkan verə bilər. Lakin bunun üçün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft ixracının artırılması, maliyyə bazarlarının dərinləşdirilməsi və inflyasiyanın effektiv idarə olunması vacibdir.

Əslində, məsələ yalnız üzən məzənnəyə keçməkdə deyil, buna nə dərəcədə hazır olmaqdan ibarətdir. Azərbaycan iqtisadiyyatı hələ də enerji sektorundan yüksək dərəcədə asılı olduğu üçün hazırkı şəraitdə tam üzən məzənnə əlavə qeyri-sabitlik yarada bilər.

Bu səbəbdən idarə olunan məzənnə rejimi qısamüddətli və orta müddətli perspektiv üçün daha təhlükəsiz seçim kimi qiymətləndirilə bilər. Gələcəkdə qeyri-neft sektorunun payı və ixracın şaxələndirilməsi artdıqca, maliyyə bazarları inkişaf etdikcə üzən məzənnəyə mərhələli keçid daha real ola bilər".

Telegramda izləyin