"BBC-nin gələcəyini müəyyən edəcək gizli proses": Britaniyanın əsas media qurumu hansı təhlükə ilə üz-üzədir?

Britaniyanın BBC telekanalının gələcəyi ilə bağlı mühüm qərarların qəbul ediləcəyi proses başlayıb.

The Guardian yazır ki, BBC-nin hazırkı Kral Xartiyasının müddəti 31 dekabr 2027-ci ildə başa çatır. Yeni xartiya qəbul edilməsə, BBC hüquqi şəxs kimi fəaliyyətini dayandıracaq. Bu halda qurum əməkdaşlarını işə götürə, yayım həyata keçirə və nəşrlər hazırlaya bilməyəcək, onun aktivləri isə dövlətə keçəcək.

BBC-nin Kral Xartiyası qurumun əsas fəaliyyət istiqamətlərini, idarəetmə sistemini və maliyyələşmə modelini müəyyənləşdirir. Nəşrin məlumatına görə, yeni xartiyanın hazırlanması adətən iki-üç il davam edən mürəkkəb danışıqlar prosesidir.

120 minə yaxın müraciət daxil olub

Yeni xartiyanın hazırlanması ilə bağlı ictimai məsləhətləşmə prosesinə təxminən 120 min cavab daxil olub.

Məqalədə qeyd olunur ki, bütün bu müraciətlər hökumət tərəfindən nəzərdən keçirilməli və onların nəticələri mədəniyyət nazirinə təqdim edilməlidir.

Lakin prosesin şəffaflığı ilə bağlı suallar da var. The Guardian yazır ki, ictimaiyyət, ekspertlər və media nümayəndələri təkliflərini təqdim etsələr də, yekun qərarın qəbulunda əsas söz hökumətin yüksək vəzifəli şəxslərinə məxsusdur.

Hazırda prosesin daha mühüm mərhələsi qapalı danışıqlar şəklində davam edir. Yay ərzində Böyük Britaniyanın Mədəniyyət, Media və İdman Departamenti ilə BBC rəsmiləri arasında 15 rəsmi görüş keçirilib. Bu görüşlərin detalları ictimaiyyətə açıqlanmır.

BBC maliyyə problemi yaşayır

BİG.AZ The Guardian-a istinadən xəbər verir ki, nəşrin diqqət çəkdiyi əsas məsələlərdən biri BBC-nin maliyyə vəziyyətidir.

BBC-nin yeni baş direktoru Matt Brittin mövcud maliyyələşmə modelini artıq işləməyən sistem kimi qiymətləndirib.

Hazırda BBC-nin maliyyəsinin təxminən 65 faizi televiziya lisenziya haqqından formalaşır. Bu ödənişi canlı televiziya izləyən və ya BBC iPlayer xidmətindən istifadə edən ev təsərrüfatları həyata keçirir.

Eyni zamanda BBC-də yüz milyonlarla funt sterlinq həcmində ixtisarlar aparılır. Qurumun auditoriyası və lisenziya haqqından əldə etdiyi gəlirlər də təzyiq altındadır.

Məqalədə vurğulanır ki, texnologiyanın sürətli inkişafı, sosial şəbəkələrin genişlənməsi və insanların media istehlakı vərdişlərinin dəyişməsi BBC üçün əvvəlki siyasi mübahisələrdən daha böyük təhlükə yaradır.

BBC üçün üç fərqli yanaşma

The Guardian BBC-nin gələcəyi ilə bağlı müzakirələrdə üç əsas mövqenin formalaşdığını yazır.

Birinci qrup BBC-nin mövcud modelinin qorunmasını istəyənlərdir. Onlar qurumu Britaniya cəmiyyətinin mühüm institutu hesab edir və onun hökumətdən müstəqilliyinin, eləcə də hamı üçün əlçatan olmasının qorunmasını vacib sayırlar.

İkinci qrup isə BBC-nin fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasını müdafiə edir. Bu yanaşmaya görə, BBC kommersiya media şirkətləri ilə rəqabət aparmamalı, əsas diqqətini ictimai xidmət funksiyalarına, xəbərlərə və uşaq proqramlarına yönəltməlidir.

Üçüncü qrup isə BBC-nin texnoloji baxımdan yenidən qurulmasını istəyir. Onların fikrincə, BBC yalnız televiziya və radio proqramları hazırlayan qurum kimi fəaliyyət göstərə bilməz. Qurum rəqəmsal platformalar və alqoritmlər yaratmalı, süni intellekt və sosial şəbəkələrin yaratdığı yeni media reallığına uyğunlaşmalıdır.

YouTube və texnologiya nəhəngləri ilə rəqabət

BBC artıq rəqəmsal platformalarda mövqeyini gücləndirməyə çalışır.

Qurum YouTube kanallarının sayını ən azı 50-yə çatdırmaq üçün razılaşma əldə edib. Britaniya hökuməti isə BBC və digər ictimai xidmət yayımçılarına platformada daha çox görünürlük verilməsi üçün qanunvericilik dəyişikliklərini nəzərdən keçirir.

Lakin YouTube yaradıcıları bununla razı deyil. Onların fikrincə, özəl platformada dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən BBC-yə xüsusi üstünlük verilməsi YouTube-un rəqabət prinsipinə ziddir.

BBC daxilində isə əks mövqe mövcuddur. Qurum hesab edir ki, texnologiya nəhənglərinin informasiya üzərində artan təsiri fonunda BBC-nin öz rəqəmsal imkanlarını gücləndirməsi vacibdir.

BBC üçün yeni maliyyələşmə modeli axtarılır

Hazırkı xartiyanın yenilənməsi çərçivəsində ən ciddi müzakirələrdən biri BBC-nin gələcəkdə necə maliyyələşdiriləcəyidir.

Mövcud lisenziya haqqının dəyişdirilməsi, kommersiya fəaliyyətinin genişləndirilməsi və digər maliyyə modelləri nəzərdən keçirilir.

Lakin hansı variantın seçiləcəyi hələ məlum deyil.

BBC-nin tərəfdarları hesab edirlər ki, qurumun universal xidmət prinsipinin qorunması üçün sabit maliyyələşmə mexanizmi lazımdır. Tənqidçilər isə BBC-nin kommersiya media şirkətləri ilə rəqabət aparmasına dövlət tərəfindən maliyyə üstünlüyü verilməsini düzgün hesab etmirlər.

Qərar qapalı danışıqlardan sonra veriləcək

Hazırda Britaniya hökumətinin "white paper" adlanan siyasət sənədini təqdim etməsi gözlənilir. Bundan sonra yeni Kral Xartiyasının yekun layihəsi hazırlanacaq.

Parlament sənədi müzakirə edə bilsə də, onun təsdiqi tələb olunmur. Yekun qərarı kralın məsləhətçilərindən ibarət Privy Council təsdiqləyir.

The Guardianın yazdığına görə, prosesin əsas hissəsi ictimaiyyət üçün qapalı şəkildə həyata keçirilir və BBC-nin gələcəyini müəyyənləşdirəcək əsas qərarlar məhz bu mərhələdə qəbul olunacaq.

BBC üçün tarixi dönüş nöqtəsi

Məqalədə BBC-nin əvvəlki Kral Xartiyalarının qurumun inkişafında mühüm rol oynadığı xatırladılır.

1947-ci il xartiyası BBC-nin televiziya infrastrukturunun inkişafına şərait yaradıb. 1997-ci il xartiyası isə BBC-yə rəqəmsal fəaliyyətə, o cümlədən BBC Online xidmətinə daha böyük sərmayə qoymağa imkan verib.

Nəşr hesab edir ki, hazırkı proses də BBC üçün belə dönüş nöqtəsinə çevrilə bilər.

BBC tarixçisi Jean Seaton bu xartiya yenilənməsini İkinci Dünya müharibəsindən sonra qurum üçün ən mühüm proseslərdən biri və eyni zamanda "tamamilə unikal imkan" kimi qiymətləndirib.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin