Türkiyədə tekstildə daralmanın mərkəzində sifariş var: PMI 44,1-ə gerilədi

Tekstildə PMI avqustda 44,1-ə geriləyərkən, yeni sifarişlər 40,5-ə düşdü. Enes Dikmen əsas riskin sifarişlərin gələcək görünürlüğündəki zəifləmə olduğunu bildirib.

İstanbul Sənaye Palatasının (İSO) 2026-cı ilin avqust ayı üzrə Türkiyə Sektoral PMI məlumatları tekstil sektorunda daralmanın yenidən sürətləndiyini ortaya qoydu. İyul ayında 48,0 səviyyəsində olan Tekstil Məhsulları PMI avqustda 44,1-ə gerilədi. Beləliklə, sektorun fəaliyyət şərtlərindəki pisləşmə daha da nəzərəçarpan olub. Məlumatların alt göstəricilərində diqqət çəkən məqam isə istehsaldan daha çox yeni sifarişlərdəki kəskin geriləmə olub.

Avqust ayında yeni sifarişlər indeksi 46,0-dan 40,5-ə düşüb, istehsal indeksi də 48,3 səviyyəsindən 43,3-ə geriləyib. Yeni ixrac sifarişləri 43,3 səviyyəsində qaldığı halda, məşğulluq indeksi 50,5-dən 47,1-ə enib. Şirkətlərin mal alışlarının həcmini göstərən indeksin 38,8-ə qədər geriləməsi isə sektorun qarşıdakı dövrə daha ehtiyatlı mövqedən yanaşdığını göstərən mühüm göstəricilərdən biri olub.

Rəqəmlərin dili aydındır: Tekstildə problem yalnız istehsalın azalması deyil, istehsalın davamını təmin edəcək sifarişlərin zəifləməsidir.

Sifarişlər azalanda istehsaldan investisiyaya qədər bütün balans dəyişir

Dikmen Metal İdarə Heyətinin üzvü Enes Dikmen 2026-cı ilin avqust ayı PMI göstəricilərinin tekstil sektoru baxımından yalnız aylıq istehsal göstəricisi kimi qiymətləndirilməməli olduğunu bildirib.

Dikmenin sözlərinə görə, sektor baxımından əsas diqqət yetirilməli məqam istehsalçının qarşıdakı dövrü görə bilməsinə imkan verən sifariş axınının zəifləməsidir.

"Bu gün tekstilçinin əsas problemi fabrikdə istehsal edə bilməkdən daha çox, istehsal xəttini qarşıdakı aylarda hansı sifarişlə və hansı gücdə işlədəcəyini proqnozlaşdıra bilməkdir. Yeni sifarişlər indeksinin 40,5-ə qədər geriləməsi məhz bu səbəbdən əhəmiyyətlidir. Sifarişlərin görünürlüğü zəiflədikdə istehsalçı yalnız istehsalı azaltmır; xammal alışından məşğulluğa, ehtiyatların idarə edilməsindən investisiyalara qədər bütün qərarlarında daha ehtiyatlı davranmağa başlayır".

Bu qiymətləndirmə PMI məlumatlarındakı mal alışlarının həcmi göstəricisi ilə də üst-üstə düşür. 38,8 səviyyəsinə geriləyən mal alışları indeksi şirkətlərin mövcud istehsal şərtlərinə və qarşıdakı dövrdə tələbatla bağlı daha ehtiyatlı davrandığını göstərir.

Başqa sözlə, sifariş gəlmirsə, istehsalçı yalnız dəzgahların işini yavaşlatmır. Xammal sifarişini də təxirə salır, ehtiyatların səviyyəsini yenidən hesablayır, investisiya planını nəzərdən keçirir və məşğulluqla bağlı daha ehtiyatlı davranır.

Bu səbəbdən yeni sifarişlər indeksindəki geriləmə tekstil sektorunun gələcəyi ilə bağlı istehsal göstəricisindən daha geniş mesaj verir.

"Problem gücdən daha çox tələbin davamlılığıdır"

Tekstil sektorunun Türkiyə üçün mühüm istehsal və ixrac infrastrukturuna malik olduğuna diqqət çəkən Enes Dikmen mövcud vəziyyətin yalnız istehsal gücü üzərindən oxunmamalı olduğunu bildirib.

Dikmen, "İstehsalçı baxımından gücünüzün olması təkbaşına kifayət deyil. Həmin gücü davamlı şəkildə dolduracaq sifariş axınına ehtiyacınız var. Tələb zəiflədikdə müştərilər daha aşağı sayda, daha qısa müddətli və qiymət baxımından daha həssas şəkildə hərəkət edirlər. Bu da istehsalçının bir neçə ay sonranı planlaşdırmasını çətinləşdirir. Tekstildə bu gün üzərində dayanmalı olduğumuz əsas göstərici istehsaldan əvvəl sifarişin nə dediyidir", - deyə qiymətləndirib.

Bu məqam tekstil sektorunun ən fundamental problemlərindən birinə işarə edir. İstehsal gücünə malik olan müəssisə müntəzəm sifariş axını olmadığı zaman bu gücdən iqtisadi baxımdan davamlı şəkildə istifadə edə bilmir.

Üstəlik, sifarişlərdəki zəiflik uzun müddət davam etdikdə problem yalnız fabrikdəki istehsal həcmi ilə məhdudlaşmır. Xammal tədarükçüsündən logistika şirkətinə, işçilərdən investisiya planlarına qədər sektorun geniş bir zəncirinə təsir göstərə bilir.

Bu baxımdan 44,1-lik PMI göstəricisinin arxasında yalnız bir indeksin azalması deyil, sektorun qarşıdakı dövr üçün planlaşdırma imkanlarına birbaşa təsir göstərə biləcək tələb problemi dayanır.

Tekstildə rəqabət artıq yalnız qiymət üzərindən getmir

Qlobal tekstil bazarında rəqabət şərtlərinin dəyişdiyini bildirən Dikmen Türkiyənin malik olduğu istehsal təcrübəsi ilə yanaşı, sürət, çeviklik və tədarük davamlılığının da əhəmiyyət qazandığını vurğulayıb.

"Tekstil sektorunda rəqabəti yalnız kimin daha aşağı qiymət təklif etməsi üzərindən qiymətləndirmək düzgün deyil. Alıcı artıq qiymətlə yanaşı, sürətli çatdırılmanı, dəyişən tələbə uyğunlaşa bilməyi və tədarükün davamlılığını da nəzərə alır. Türkiyənin bu sahələrdə mühüm istehsal təcrübəsi var. Lakin sifarişlərdəki daralmanı geriyə çevirmək üçün bu üstünlüklərin yenidən güclü rəqabət amilinə çevrilməsi lazımdır".

Bu yanaşma Türkiyə tekstil sektorunun qarşısındakı məsələnin yalnız xərclərlə izah edilə bilməyəcəyini göstərir. Qlobal bazarda alıcıların dəyişən tələblərinə sürətlə cavab verə bilmək, qısa çatdırılma müddətlərini qorumaq və kiçik və ya dəyişkən sifarişlərə uyğunlaşa bilmək getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanır.

Avqust ayı PMI məlumatları da bu səbəbdən yalnız ötən ayın mənzərəsi kimi görülməməlidir. Yeni sifarişlərdəki dinamika qarşıdakı dövrdə istehsalın, məşğulluğun və investisiya qərarlarının necə formalaşacağına dair mühüm siqnal xarakteri daşıyır.

Tekstildə indi diqqətlər istehsal göstəricisindən əvvəl sifarişlərə yönələcək. Çünki istehsal xəttinin nə qədər işləyəcəyini müəyyən edən əsas amil dəzgahın gücü deyil, həmin dəzgahın qarşısına qoyulacaq sifarişin olub-olmamasıdır.

Hakan Dikmen

Telegramda izləyin