Roblox təhlükəsi Azərbaycanda da gündəmdə: Valideynlər övladlarını necə qoruya bilər? - PSİXOLOQDAN AÇIQLAMA

Uşaqların böyük maraq göstərdiyi "Roblox" platforması ilə bağlı təhlükəsizlik narahatlıqları Azərbaycanda da gündəmə gəlib. Bakıda yeniyetmənin intiharı ilə bağlı aparılan araşdırmada onun "Roblox" platformasında qarşılaşdığı məzmunun mümkün təsiri də araşdırılır. Hadisə bir daha uşaqların internetdə hansı oyunları oynadığı, kimlərlə ünsiyyət qurduğu və hansı məzmunla qarşılaşdığı məsələsini gündəmə gətirib. Bəs valideynlər övladlarını internetdəki bu cür təhlükələrdən necə qoruya bilərlər? Uşağın telefonuna nəzarət etmək kifayətdirmi, yoxsa valideyn ilk növbədə onunla açıq ünsiyyət qurmalıdır?

Mütəxəssislər valideynlərə hansı addımları tövsiyə edir? Bu mövzu Azərbaycanda artıq rəsmi qurumların da diqqətindədir. Ombudsman 2026-cı ilin yanvarında uşaqların rəqəmsal mühitdə təhlükəsizliyi ilə bağlı valideynlərə müraciət edib.
Mövzu ilə bağlı psixoloq Samirə Bağırova BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, burada məsələ "Roblox uşağı intihara sövq etdi" kimi sadə bir səbəb-nəticə qurmaq deyil. Roblox oyununu araşdırdım, bu oyun özü müxtəlif istifadəçilərin yaratdığı çoxsaylı oyun və sosial məzmunlardan ibarət bir platformadır. Yəni burada konkret olaraq oyunun içindəki hansı oyun, hansı məzmun və hansı "çağırış" olduğu hələ açıqlanmayıb. Onun sözlərinə görə, ehtimal ola bilər ki, burada psixoloji mexanizm, oyunun içindəki hər hansısa məzmun, yaxud virtual söhbət, təkrarlanan xarakter daşıyıb: "Roblox-un bəzi chat mühitlərində özünə zərərvermə, zorakılıq, təhqir, seksual istismar və digər təhlükəli məzmunlarla bağlı mesajların moderasiyadan yayınması halları da araşdırılıb. Baş Prokurorluq Roblox-da qarşılaşılan zərərli məzmun və çağırışların hadisəyə təsir etdiyini bildirir, bu platformada riskli məzmunun mövcud ola bildiyini göstərir, amma həmin araşdırma yeniyetmənin intihar hadisəsinin konkret səbəbini sübut etmir. Burada psixoloji baxımdan ən vacib məsələ "oyun uşağı intihara məcbur etdi" demək bir qədər düzgün deyil.

Burada anlamaq vacibdir ki, ümumiyyətlə istənilən sosial oyun həssas yeniyetməyə necə təsir edir. Xatırlatma edim ki, 2004- cü ildə " Kurtlar vadisi" serialının 45- ci bölümündə Süleyman Çakır öldürüldüyündə Türkiyədə həqiqətən də çox böyük ictimai reaksiya yaranmışdı.İnsanlar simvolik olaraq onun ölümünü real bir şəxsin ölümü kimi qəbul edərək yas saxlamışdılar.

Bu gün virtual dünyalarda sadəcə oyunlar deyil, bütöv obrazlar və alternativ reallıqlar yaradılır. İnsan həmin obrazın içinə daxil olur, onun gözü ilə görür, onun qərarlarını verir və orada baş verən hadisələri emosional olaraq yaşayır. Mən bunu şəxsi təcrübəmdən deyə bilərəm. Xüsusilə yeniyetməlik kimi şəxsiyyətin və emosional sistemin hələ formalaşdığı həssas bir mərhələdə bu təcrübələrin təsiri daha mürəkkəb ola bilir. Məsələ oyunun insanı birbaşa intihara sövq etməsi deyil. Əsas məsələ insanın yaşadığı emosiyaların virtual mühitdə necə formalaşması, təkrarlanması və zamanla onun daxili dünyasında necə mənalandırılmasıdır.

Obraz virtual ola bilər, amma beyin üçün hisslər oyuna bağlanma, qorxu, tənhalıq, rədd edilmə, qələbə və itki kimi hissləri real yaşadır. İntihardan öncə insanın davranışında müəyyən dəyişikliklər baş verir. Lakin ailə bu əlamətləri həmişə tanımaya və ya onların ciddi risk olduğunu anlaya bilməyə bilər. Yeniyetmədə diqqət edilməli dəyişikliklər:

Ailədən və dostlardan uzaqlaşma.

Əvvəl sevdiyi şeylərə marağın itməsi.

Yuxu və iştah dəyişiklikləri.

Kəskin əhval dəyişiklikləri.

Əsəbilik və ya aqressiya.

Ümidsizlik, boşluq, "çıxış yolu yoxdur" kimi hiss.

Təhlükəli və impulsiv davranışların artması.

Ölüm və ya özünə zərər haqqında danışmaq.

Əşyalarını paylamaq və ya vidalaşmağa bənzər davranışlar".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin