Bankdan kredit ala bilməyənlər BOKT-a üz tutur: Faiz fərqi nə qədərdir? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Bankdan kredit ala bilməyən vətəndaşların bir hissəsi çıxış yolunu bank olmayan kredit təşkilatlarında axtarır. Lakin burada əsas sual kreditə çıxışın mümkün olub-olmaması ilə yanaşı, vətəndaşın bu kredit üçün nə qədər artıq ödəniş etməsidir. Mərkəzi Bankın məlumatlarına əsasən, 2026-cı ilin I rübünün sonunda BOKT-larda manatla istehlak kreditləri üzrə orta faiz dərəcəsi 35% təşkil edib. Banklarda isə istehlak kreditləri üzrə faizlər kreditin növündən və müştərinin şərtlərindən asılı olaraq daha aşağı səviyyədə formalaşır.

Belə olan halda bankdan imtina alan və BOKT-a üz tutan vətəndaşın kredit yükü nə qədər artır? BOKT kreditlərinin faizləri niyə banklarla müqayisədə daha yüksəkdir və vətəndaş kredit götürərkən hansı məqamlara diqqət etməlidir?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, bəli, burada fərq kifayət qədər böyükdür. Mərkəzi Bankın məlumatına görə, 2025-ci ilin sentyabrında BOKT sektorunda milli valyutada istehlak kreditlərinin orta faizi 35% olub. Onun sözlərinə görə, banklarda isə istehlak kreditləri üzrə orta faiz təxminən 17% səviyyəsində idi: "Yəni orta göstəricilər əsasında BOKT-larda faiz banklardan təxminən 18 faiz bəndi yüksəkdir, başqa sözlə, təxminən iki dəfəyə yaxındır.
Bu fərqin əsas səbəbi riskdir. Bankdan kredit ala bilməyən şəxslərin bir hissəsi gəlirinin qeyri-sabit olması, kredit tarixçəsinin zəifliyi və ya digər səbəblərlə bank üçün daha riskli müştəri hesab olunur. BOKT həmin riski daha yüksək faizlə kompensasiya etməyə çalışır.

Lakin burada vacib məqam nominal faizlə faktiki illik faiz dərəcəsini qarışdırmamaqdır. Komissiya, xidmət haqqı, sığorta və digər ödənişlər kreditin real qiymətini daha da yüksəldə bilər. BOKT-larda faktiki illik faiz dərəcəsinin hesablanması ayrıca qaydalarla tənzimlənir.

Ona görə bankdan kredit ala bilməyən vətəndaş üçün BOKT alternativ maliyyə mənbəyi yaratsa da, kreditin ümumi geriödəmə məbləğini və faktiki illik faiz dərəcəsini müqayisə etmədən borclanmaq ciddi maliyyə yükü yarada bilər".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin