Üç il sonra: 23 saatda dəyişən Qarabağ reallığı

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 19-20 sentyabr 2023-cü ildə Qarabağda keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən üç il ötür. 2023-cü il sentyabrın 19-da başlayan və 23 saat ərzində başa çatan əməliyyat nəticəsində Azərbaycan Qarabağ üzərində suverenliyini və konstitusiya quruluşunu tam bərpa etdi. Azərbaycan Prezidentinin sonrakı açıqlamalarında da bu tədbirlərin əsas məqsədinin qanunsuz silahlı birləşmələrin zərərsizləşdirilməsi və konstitusiya quruluşunun bərpası olduğu bildirilib.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən politoloq Turan Rzayev bildirib ki, antiterror tədbirləri 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycanın hərbi-siyasi strategiyasının növbəti və həlledici mərhələsi oldu. 2020-ci ildə əldə edilən hərbi üstünlükdən sonra Qarabağda Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqlarının və qanunsuz silahlı birləşmələrin mövcudluğu davam edirdi. Bu vəziyyət Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin tam təmin olunması qarşısında əsas problemlərdən biri olaraq qalırdı:

"2020-ci il müharibəsindən sonra Azərbaycan yeni reallığı həm hərbi, həm də diplomatik müstəvidə möhkəmləndirməyə başladı. Bakı Ermənistanla sülh müqaviləsinin imzalanmasını gündəmə gətirdi, dövlətlərarası münasibətlərin normallaşdırılması üçün beş baza prinsipi irəli sürdü və danışıqlar prosesinə başladı. Eyni zamanda Azərbaycan Ordusunun yeni reallıqlara uyğunlaşdırılması, döyüş qabiliyyətinin artırılması və yeni komando hərbi hissələrinin yaradılması istiqamətində işlər davam etdirildi.

2022-ci ilin avqustunda keçirilən "Qisas" əməliyyatı da həmin prosesin mühüm mərhələlərindən biri oldu. Əməliyyat nəticəsində bir sıra yüksəkliklər, o cümlədən Qırxqız və Sarıbaba istiqamətində mövqelər nəzarətə götürüldü. Bununla Azərbaycan Ordusunun bölgədəki hərbi nəzarət imkanları daha da genişləndi.

2023-cü ilin sentyabrına doğru vəziyyət yenidən gərginləşdi. Sentyabrın 19-da minaların partlaması nəticəsində altı mülki şəxs və polis əməkdaşının həlak olması ilə bağlı Azərbaycan tərəfinin açıqlamasından sonra lokal antiterror tədbirlərinə başlanıldı. Prezident İlham Əliyev daha sonra bu tədbirlərin qanunsuz erməni silahlı birləşmələrinin zərərsizləşdirilməsi və Azərbaycanın konstitusiya quruluşunun bərpası məqsədi daşıdığını bildirdi.

Əməliyyatın əsas xüsusiyyəti onun qısa müddətdə başa çatması idi. Sentyabrın 20-də əldə olunan razılaşmaya əsasən Qarabağdakı Ermənistan silahlı qüvvələrinin birləşmələri və qanunsuz silahlı dəstələr silahı yerə qoymalı, döyüş mövqelərini və hərbi postları tərk etməli, silah-sursat və ağır texnikanı təhvil verməli idilər. Nəticədə Azərbaycan Qarabağ üzərində suverenliyini tam bərpa etdi.

Əməliyyatla bağlı mülki əhalinin təhlükəsizliyi məsələsi də diqqət mərkəzində idi. Azərbaycan tərəfi tədbirlərin qanunsuz silahlı birləşmələrə qarşı yönəldiyini və mülki əhalinin hədəf alınmadığını bildirdi. Sonrakı günlərdə bölgəyə səfər edən BMT missiyası da Xankəndidə getdiyi ərazilərdə xəstəxanalar, məktəblər, yaşayış binaları, mədəni və dini obyektlər daxil olmaqla mülki ictimai infrastruktura zərər dəymədiyini müşahidə etdiyini açıqladı. Missiya həmçinin atəşkəsdən sonra mülki şəxslərə qarşı zorakılıq halları ilə bağlı məlumatla qarşılaşmadığını bildirdi.

Antiterror tədbirlərinin nəticəsi yalnız hərbi müstəvidə deyil, siyasi baxımdan da yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Qarabağda separatçı idarəetmənin fəaliyyəti dayandırıldı və Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bütün ərazi üzərində təmin olunması üçün əsas məsələ həll edildi.

Bu hadisənin əhəmiyyətini 2020-ci il Vətən müharibəsinin nəticələrindən ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil. 44 günlük müharibə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası prosesində dönüş nöqtəsi oldu. 10 noyabr 2020-ci il bəyanatından sonra Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının Azərbaycana qaytarılması ilə proses daha da genişləndi. Lakin Qarabağın bir hissəsində Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqlarının və qanunsuz silahlı dəstələrin mövcudluğu davam edirdi.

Azərbaycan isə hərbi qələbədən sonra əsas diqqəti azad edilmiş ərazilərin bərpasına və quruculuğa yönəltdi. Şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı və Qarabağın iqtisadi potensialının bərpası paralel şəkildə həyata keçirilməyə başladı. Beləliklə, hərbi mərhələdən sonra quruculuq mərhələsi ön plana çıxdı.

Bu baxımdan 19-20 sentyabr 2023-cü il antiterror tədbirləri Azərbaycanın ən yeni tarixində mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir. 2020-ci ildə hərbi yolla əldə edilən üstünlük 2023-cü ildə Qarabağ üzərində dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə tamamlandı.

Bu gün həmin hadisələrə üç il sonra nəzər salarkən əsas nəticə aydın görünür: Azərbaycan ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin təmin olunması istiqamətində uzun illər davam edən prosesi yekunlaşdırdı. Qarabağda yeni mərhələ başladı və bundan sonra əsas gündəm azad edilmiş ərazilərin bərpası, Böyük Qayıdışın təmin edilməsi və bölgənin Azərbaycanın iqtisadi, sosial və humanitar məkanına tam inteqrasiyası oldu.

19-20 sentyabr hadisələri həm də şəhidlərin və Azərbaycan Ordusunun hərbçilərinin fədakarlığı ilə bağlıdır. Bu tarixi gündə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi uğrunda həyatını itirən bütün şəhidlərin xatirəsini ehtiramla anır, Vətən qarşısında xidmət göstərmiş hərbçilərimizin qəhrəmanlığını yad edirik".

Telegramda izləyin