Palandökendən dünyaya

Palandökendən dünyaya / Zəngəzur və Orta Dəhlizin yenidən formalaşdırdığı ticarət denklemində Ərzurumun əsas sınağı Palandöken Logistika Mərkəzini gözləyən bir obyektdən işlək ticarət bazasına çevirməkdir

Bir şəhərin iqtisadi gələcəyindən danışarkən bəzən kilometrləri, yolları, dəmir yollarını və layihələri sadalayırıq.

Amma əsas sualı çox vaxt nəzərdən qaçırırıq:

Bu yolların üzərində Ərzurum nə istehsal edəcək?

Çünki artıq dünyada logistika yalnız daşımalar demək deyil.

Logistika; istehsal deməkdir.

Anbarlama deməkdir.

Gömrük rəsmiləşdirilməsi deməkdir.

Paylama deməkdir.

İxrac deməkdir.

Və bütün bunların sonunda məşğulluq və əlavə dəyər deməkdir.

Ərzurum baxımından bu tənlikdə ən mühüm məsələlərdən biri, heç şübhəsiz, Palandöken Logistika Mərkəzidir.

Çünki Türkiyənin şərqə açılan qapılarından biri olmaq iddiasındakı Ərzurumun əlində mühüm infrastruktur mövcuddur.

Lakin infrastrukturun mövcudluğu ilə həmin infrastrukturun iqtisadi potensiala çevrilməsi eyni şey deyil.

Bu gün əsas müzakirə də məhz burada başlayır.

Palandöken Logistika Mərkəzi var. Bəs Palandökendən dünyaya nə göndərəcəyik?

Logistika mərkəzi təkbaşına kifayət etmir

Palandöken Logistika Mərkəzi 2018-ci ildə istifadəyə verilib. Ərzurumun sənaye və ticarət fəaliyyətlərinin gücləndirilməsi məqsədilə yaradılan mərkəz şəhərin dəmir yolu bağlantısından logistika baxımından daha səmərəli istifadə edilməsini hədəfləyən mühüm investisiyalardan biri olub.

Şimal-Şərqi Anadolu İnkişaf Agentliyinin məlumatlarına görə, mərkəz təxminən 327 min kvadratmetr ərazidə yerləşir və illik 437 min ton yük tutumu nəzərdə tutulur.

Rəqəmlər əhəmiyyətlidir.

Amma daha önəmli olan bu tutumun nə qədərinin iqtisadi dəyərə çevrilə bilməsidir.

Çünki logistika mərkəzinin real uğuru beton konstruksiyaların böyüklüyü ilə deyil, oradan keçən ticarətin həcmi və yaratdığı əlavə dəyərlə ölçülür.

Başqa sözlə;

Anbar tikmək başqa, ticarət ekosistemi yaratmaq başqadır.

Ərzurumun qarşısındakı hədəf ikinci mərhələyə keçmək olmalıdır.

Palandöken Logistika Mərkəzi yalnız yüklərin gözlədildiyi və ya bir nəqliyyat vasitəsindən digərinə ötürüldüyü ərazi olaraq qalmamalıdır.

İstehsalçı üçün rahatlıq yaradan, ixracatçıya sürət qazandıran, logistika xərclərini azaldan və yeni investor üçün cəlbedicilik yaradan mərkəzə çevrilməlidir.

Ərzurum dünyaya nə daşıya bilər?

Bəlkə də məsələnin ən kritik nöqtəsi məhz budur.

Zəngəzur dəhlizi müzakirə olunarkən adətən "yük gələcək" deyilir.

Bəs hansı yük?

Daha doğrusu, Ərzurumun bu ticarət zəncirinə təqdim edəcəyi məhsullar nələrdir?

Ərzurumun heyvandarlıq və kənd təsərrüfatına əsaslanan istehsal potensialı var.

Qida sektoru var.

Mədənçilik və təbii ehtiyatlar var.

Organizə Sənaye Bölgəsi infrastrukturu var.

KOB-lar var.

Əlbəttə, turizm də var.

Lakin bütün bunların beynəlxalq ticarət baxımından ortaq bir nöqtədə birləşməsi lazımdır:

Əlavə dəyər.

Məsələn, Ərzurumda istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsulunun xammal şəklində başqa şəhərə göndərilməsi ilə Ərzurumda emal edilərək qablaşdırılması və ixraca hazırlanması eyni iqtisadi nəticəni doğurmur.

Birincidə şəhər istehsal edir.

İkincidə isə istehsalla yanaşı emal, qablaşdırma, anbarlama, logistika və ixrac gəlirini də şəhərdə saxlayır.

Fərq məhz budur.

Bu səbəbdən Palandöken Logistika Mərkəzinin uğuru yalnız daha çox yük daşımaqla deyil, Ərzurumda daha çox əlavə dəyər yaratmaqla ölçülməlidir.

Ona görə də logistika investisiyaları ilə sənaye investisiyalarını birlikdə düşünmək zəruridir.

OSB ilə Palandöken eyni hekayənin iki hissəsidir

Ərzurumun qarşısındakı fürsətin mühüm ayaqlarından biri də Organizə Sənaye Bölgəsi ilə logistika infrastrukturunun daha güclü şəkildə inteqrasiya edilməsidir.

Bir fabrikin istehsal etdiyi məhsulun yük maşını ilə uzun məsafələr qət edərək başqa şəhərdə dəmir yoluna ötürülməsi logistika xərclərini artırır.

Halbuki istehsal sahəsi ilə logistika mərkəzi arasındakı əlaqə nə qədər güclü olarsa, ixracatçının xərci də bir o qədər azalır.

Burada Ərzurum üçün çox aydın bir hədəf ortaya çıxır:

İstehsal ilə logistikanı eyni planın daxilində birləşdirmək.

OSB-də istehsal et.

Palandökendə anbarla.

Gömrük prosedurlarını sürətləndir.

Dəmir yoluna ötür.

Qars-İğdır-Dilucu xətti üzərindən şərqə, mövcud dəmir yolu bağlantıları vasitəsilə qərbə çat.

Qara dəniz bağlantılarından istifadə et.

Bu sistem qurularsa, Ərzurum yalnız logistika nöqtəsi deyil, çoxşaxəli paylama və istehsal mərkəzinə çevrilə bilər.

Əks halda Palandökenin tutumu artsa belə, şəhər iqtisadiyyatının bundan gözlənilən səviyyədə faydalanması çətinləşəcək.

Çünki yükün şəhərdən keçməsi ilə şəhərə iqtisadi dəyər qoyması arasında ciddi fərq var.

Zəngəzur Palandöken üçün niyə əhəmiyyətlidir?

Məhz bu nöqtədə yenidən Zəngəzura qayıdırıq.

Türkiyənin Qars-İğdır-Aralıq-Dilucu dəmir yolu xətti vasitəsilə Azərbaycan və Naxçıvan bağlantısını gücləndirmək hədəfi şərq-qərb ticarətində yeni nəqliyyat alternativi yaradır.

Nəqliyyat və İnfrastruktur Nazirliyi xəttin 224 kilometr uzunluğunda olacağını və illik 15 milyon ton yükdaşıma qabiliyyətinin hədəfləndiyini açıqlayır.

Bu rəqəmin Ərzurum baxımından oxunmalı tərəfi budur:

Şərqi Anadolunun logistika şəbəkəsi böyüyür.

Ərzurum bu böyüyən şəbəkədən kənarda qalarsa, yalnız seyrçi olacaq.

Amma Palandökeni bu sistemin tamamlayıcı mərkəzinə çevirə bilsə, yeni ticarət hərəkətindən pay ala bilər.

Burada "Zəngəzur birbaşa Ərzurumdan keçəcək" kimi iddia irəli sürməyə ehtiyac yoxdur.

Məsələ onsuz da bu deyil.

Məsələ yeni nəqliyyat xətlərinin yaradacağı iqtisadi hərəkətin Ərzuruma necə bağlanacağıdır.

Bu bağlantı qurularsa, Palandökenin mənası dəyişəcək.

Artıq yalnız Ərzurumun logistika mərkəzi deyil, regional ticarət zəncirinin bir halqasına çevriləcək.

Logistika mərkəzindən daha artığına ehtiyac var

Ərzurumun artıq yalnız logistika mərkəzinin tutumunu müzakirə etməsi kifayət deyil.

Növbəti mərhələdə daha böyük bir ekosistem düşünülməlidir.

Logistika şirkətləri...

Anbar investisiyaları...

Soyuq hava anbarları...

Qida emalı müəssisələri...

Qablaşdırma və ambalaj sənayesi...

Gömrük və xarici ticarət xidmətləri...

Dəmir yolu daşımaları...

Elektron ticarət və paylama infrastrukturu...

Bunların hamısı eyni iqtisadi zəncirin hissələridir.

Üstəlik, Ərzurumun bu sahədə universitetlərini, peşə təşkilatlarını, dövlət qurumlarını və özəl sektoru eyni masa ətrafında bir araya gətirməsi lazımdır.

Çünki məsələ yalnız Nəqliyyat Nazirliyinin həyata keçirəcəyi dəmir yolu investisiyası deyil.

Məsələ Ərzurumun həmin dəmir yolundan nə qədər iqtisadi dəyər yaradacağıdır.

Bu səbəbdən şəhərdə artıq klassik layihə yanaşmasından kənara çıxmaq lazımdır.

"Logistika mərkəzimiz var" demək əvəzinə:

"Logistika mərkəzimizi hansı sektorlarla böyüdəcəyik?"

sualını verməliyik.

"Dəmir yolu bağlantımız var" demək əvəzinə:

"Bu dəmir yolu ilə hansı məhsulları hansı bazarlara göndərəcəyik?"

deyə düşünməliyik.

Palandökenin əsl sınağı indi başlayır

Ərzurumun qarşısında mühüm coğrafi üstünlük var.

Lakin coğrafiya təkbaşına iqtisadiyyat deyil.

Üstünlüyü strategiyaya çevirmək lazımdır.

Zəngəzur Dəhlizinin yaradacağı yeni hərəkətlilik, Orta Dəhlizin inkişafı və bölgədəki dəmir yolu investisiyaları Ərzurum üçün mühüm fürsət pəncərəsi açır.

Amma fürsətin pəncərədən içəri girməsi üçün şəhərin hazır olması lazımdır.

Palandöken Logistika Mərkəzindən daha səmərəli istifadə edilməsi...

OSB ilə logistika infrastrukturunun inteqrasiya olunması...

İxrac yönümlü istehsalın artırılması...

Əlavə dəyərli məhsulların inkişaf etdirilməsi...

Anbarlama və paylama infrastrukturunun şaxələndirilməsi...

Və bütün bunların ortaq Ərzurum logistika strategiyası çərçivəsində birləşdirilməsi...

Bunlar həyata keçirilə bilsə, Palandöken yalnız logistika mərkəzi olmayacaq.

Ərzurumun dünyaya açılan qapısına çevriləcək.

Çünki artıq məsələ "Ərzurumdan qatar keçir?" sualı deyil.

Əsas sual budur:

Ərzurum həmin qatarın daşıdığı ticarətdən nə qədər pay alır?

Palandökenin əsl hekayəsi məhz burada başlayır.

Zəngəzurdan gələn yeni ticarət küləyi Ərzuruma qədər çatacaqsa, şəhərin qarşısında tarixi seçim var:

Yükün keçdiyi şəhərmi olacağıq, yoxsa yükün dəyərə çevrildiyi şəhər?

Məncə, Ərzurumun cavabı bəlli olmalıdır.

Palandökendən dünyaya...

Hakan Dikmen

Telegramda izləyin