ZƏFƏR GÜNÜ VƏ ŞUŞA: TARİXİ QƏLƏBƏDƏN YENİ GEOSİYASİ REALLIQLARA - AZƏRBAYCANIN DÖVLƏTÇİLİK İRADƏSİNİN TƏNTƏNƏSİ

Azərbaycanın 8 Noyabr - Zəfər Günü və Şuşa Şəhəri Günü müasir tariximizin ən mühüm hadisələrindən olmaqla yanaşı, dövlətçilik tariximizin, milli iradəmizin və siyasi strategiyamızın nəticələrini özündə birləşdirən böyük tarixi hadisədir. Bu tarixlərin əhəmiyyətini yalnız hərbi qələbənin əldə olunması və torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi kontekstində qiymətləndirmək düzgün olmazdı.

Zəfər Azərbaycan dövlətinin uzun illər ərzində formalaşdırdığı siyasi, iqtisadi, diplomatik və hərbi potensialın vahid məqsəd ətrafında səfərbər olunmasının nəticəsi, Şuşanın azadlığı isə bu tarixi prosesin həm hərbi, həm də mənəvi zirvəsidir.

Azərbaycanın 44 günlük Vətən müharibəsində əldə etdiyi qələbə təsadüfi hadisə deyildi. Bu nəticə müstəqilliyin ilk illərindən başlayaraq ölkənin qarşısında dayanan mürəkkəb problemlərin mərhələli şəkildə həll edilməsi, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, iqtisadi müstəqilliyin təmin olunması və milli təhlükəsizlik sisteminin gücləndirilməsi ilə birbaşa bağlı idi. 1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində Azərbaycan torpaqlarının işğal edilməsi, yüz minlərlə vətəndaşımızın məcburi köçkün vəziyyətinə düşməsi ölkənin inkişafına ciddi maneələr yaratmışdı. Həmin dövrdə Azərbaycanın əsas vəzifəsi müstəqil dövlətçiliyi qorumaq, siyasi sabitliyi təmin etmək və beynəlxalq münasibətlər sistemində özünə layiqli yer qazanmaq idi.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik strategiyası Azərbaycanın gələcək inkişafının siyasi və iqtisadi əsaslarını formalaşdırdı. Enerji strategiyasının həyata keçirilməsi, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi, iqtisadi sabitliyin yaradılması və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi ölkənin güc potensialını artırdı. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bu siyasətin davam etdirilməsi nəticəsində Azərbaycan iqtisadi, hərbi və diplomatik imkanlarını genişləndirdi. Məhz bu amillər sonrakı mərhələdə ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində qarşıya qoyduğu məqsədlərin reallaşdırılması üçün mühüm zəmin yaratdı.

Burada diqqət yetirilməli əsas məqam Azərbaycanın münaqişəyə münasibətdə nümayiş etdirdiyi ardıcıl dövlət siyasətidir. Bakı uzun illər ərzində münaqişənin beynəlxalq hüquq çərçivəsində həllinə çalışdı, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icrasını tələb etdi, diplomatik platformalarda Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü müdafiə etdi. Lakin danışıqlar prosesinin nəticəsiz qalması, işğalın davam etməsi və status-kvonun dəyişdirilməməsi ölkənin təhlükəsizlik problemlərini daha da aktuallaşdırırdı. Bu baxımdan 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həyata keçirdiyi siyasətin həlledici mərhələsi oldu.

44 günlük müharibə Azərbaycan Ordusunun döyüş qabiliyyətini, müasir hərbi texnologiyalardan istifadə imkanlarını və əməliyyat planlaşdırmasının əhəmiyyətini nümayiş etdirdi. Müharibənin gedişi göstərdi ki, müasir dövrdə hərbi üstünlük yalnız canlı qüvvə və texnika sayı ilə müəyyən edilmir. Kəşfiyyat, pilotsuz uçuş aparatları, dəqiq zərbə imkanları, rabitə sistemləri, koordinasiya və çevik qərarvermə döyüş meydanında nəticəyə birbaşa təsir göstərir. Azərbaycan Ordusunun əldə etdiyi uğurlar hərbi strategiyanın müasir tələblərə uyğun qurulmasının əhəmiyyətini ortaya qoydu.

Bu müharibənin ən mühüm siyasi və hərbi nəticələrindən biri Şuşanın azad edilməsi oldu. Şuşa Azərbaycan üçün heç vaxt adi yaşayış məntəqəsi olmayıb. Şəhər milli mədəniyyətimizin, ədəbiyyatımızın, musiqimizin və tarixi yaddaşımızın mühüm mərkəzidir. Onun işğalı xalqımızın mənəvi dünyasında ağır yara açmışdı. Buna görə də Şuşanın azad olunması hərbi nəticələrlə yanaşı, böyük psixoloji və mənəvi əhəmiyyət daşıyırdı.

1992-ci il mayın 8-də işğal edilən Şuşanın 2020-ci il noyabrın 8-də azad olunması iki tarixi tarix arasında xüsusi məna əlaqəsi yaratdı. 28 il davam edən həsrət başa çatdı, Azərbaycan bayrağı yenidən şəhərin üzərində dalğalandı. Şuşa əməliyyatı mürəkkəb relyef və çətin döyüş şəraiti ilə seçilirdi. Azərbaycan hərbçilərinin şəhərin azad edilməsi zamanı göstərdiyi qəhrəmanlıq hərb tariximizin mühüm səhifəsinə çevrildi. Şuşanın azad olunması müharibənin sonrakı gedişinə ciddi təsir göstərdi və noyabrın 10-da üçtərəfli bəyanatın imzalanması ilə hərbi əməliyyatlar dayandırıldı.

Lakin Şuşanın azadlığının əhəmiyyəti yalnız hərbi nəticələrlə məhdudlaşmır. Bu hadisə Azərbaycanın milli kimliyinə, tarixi yaddaşına və mədəni irsinə sahib çıxmasının təzahürü idi. Şuşanın işğalı dövründə şəhərin tarixi abidələrinə, məscidlərinə, muzeylərinə və mədəniyyət ocaqlarına vurulmuş ziyan onun azad edilməsindən sonra bərpa prosesini xüsusi əhəmiyyətli vəzifəyə çevirdi. Bu gün şəhərdə həyata keçirilən quruculuq işləri Azərbaycanın yalnız ərazilərini deyil, həm də tarixi-mədəni irsini bərpa etmək istiqamətində fəaliyyət göstərdiyini nümayiş etdirir.

Şuşanın Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi, Xarıbülbül Beynəlxalq Musiqi Festivalının və Vaqif Poeziya Günlərinin yenidən keçirilməsi şəhərin mədəni həyatının dirçəlişinin mühüm göstəriciləridir. Tarixi abidələrin bərpası, infrastrukturun yenilənməsi, yeni yaşayış və sosial obyektlərin yaradılması Şuşanın gələcək inkişaf modelini formalaşdırır. Burada əsas məsələ şəhərin müasir tələblərə uyğun qurulması ilə yanaşı, onun tarixi-memarlıq simasının qorunmasıdır. Çünki Şuşanın dəyəri yalnız coğrafi mövqeyi və strateji əhəmiyyəti ilə deyil, əsrlər ərzində formalaşmış mədəni kimliyi ilə ölçülür.

Zəfərin siyasi təhlilində Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində qazandığı mövqeyi də xüsusi qeyd etmək lazımdır. Müharibədən sonra Cənubi Qafqazda yeni siyasi və təhlükəsizlik reallıqları meydana gəldi. Azərbaycanın regional proseslərdə rolu, nəqliyyat-kommunikasiya layihələrinin əhəmiyyəti və iqtisadi əməkdaşlıq imkanları daha da aktuallaşdı. Ölkəmizin Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərində mövqeyi, Orta Dəhlizin inkişafı və regionlararası əlaqələrin genişləndirilməsi Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyətini artıran amillərdəndir.

Bununla yanaşı, hərbi qələbənin davamlı siyasi nəticələrə çevrilməsi üçün sülh gündəliyinin həyata keçirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq hüquqa hörmət prinsiplərinə əsaslanmalıdır. Sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası, kommunikasiyaların açılması, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi və qarşılıqlı etimadın yaradılması regionun gələcək inkişafına təsir edən əsas məsələlərdir. Azərbaycanın Zəfərdən sonrakı siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri də əldə olunmuş tarixi nəticələri qorumaqla yanaşı, regionda dayanıqlı sülh və əməkdaşlıq mühitinin formalaşdırılmasıdır.

Zəfərdən sonrakı mərhələnin ən mühüm sosial-iqtisadi istiqaməti Böyük Qayıdış prosesidir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyatın yenidən qurulması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıtması, yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, məktəblərin, xəstəxanaların, yolların və digər sosial obyektlərin yaradılması dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindəndir. Bu prosesin uğuru yalnız inşa edilən binaların və çəkilən yolların sayı ilə deyil, həmin ərazilərdə dayanıqlı iqtisadi həyatın, məşğulluğun və sosial rifahın təmin edilməsi ilə ölçülməlidir.

Burada xüsusi diqqət tələb edən digər məsələ ekoloji bərpa və minalardan təmizləmə işləridir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə mina və partlamamış hərbi sursat təhlükəsi insanların təhlükəsiz qayıdışına və iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsinə ciddi təsir göstərir. Bu problemin həlli Böyük Qayıdışın sürəti və təhlükəsizliyi baxımından mühüm şərtdir. Eyni zamanda, ərazilərin ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması, su ehtiyatlarının qorunması və kənd təsərrüfatı potensialının bərpası uzunmüddətli inkişaf üçün vacibdir.

Zəfərin mənəvi tərəfi isə şəhidlərimizin xatirəsi və qazilərimizin fədakarlığı ilə ölçülür. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda canından keçən qəhrəmanların xatirəsi xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq. Dövlətin şəhid ailələrinə və müharibə veteranlarına göstərdiyi diqqət və qayğı, onların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, reabilitasiya və məşğulluq imkanlarının yaradılması qələbənin humanitar və sosial nəticələrinin mühüm hissəsidir. Zəfər tarixini təbliğ edərkən onun arxasında dayanan insan amilini, fədakarlığı və ağır itkiləri unutmaq olmaz.

Bütün bu amillər göstərir ki, 8 Noyabrın əhəmiyyəti keçmişdə qazanılmış hərbi uğurla məhdudlaşmır. Zəfər Azərbaycan qarşısında yeni imkanlarla yanaşı, yeni məsuliyyətlər də yaradıb. İndi əsas vəzifə azad edilmiş ərazilərin iqtisadi potensialını reallaşdırmaq, milli mədəni irsi qorumaq, sosial rifahı yüksəltmək və dövlətin uzunmüddətli inkişaf hədəflərini təmin etməkdir. Şuşanın bərpası, Böyük Qayıdışın davam etdirilməsi və regionda sülhün möhkəmləndirilməsi bu strategiyanın bir-birini tamamlayan istiqamətləridir.

Zəfər Günü Azərbaycan dövlətinin gücünün, xalqın birliyinin və milli iradənin tarixi ifadəsidir. Şuşanın azad edilməsi isə bu qələbənin ən parlaq rəmzlərindən biridir. Bu gün Azərbaycan öz tarixinin yeni mərhələsini yaşayır. Qarşıda duran əsas məqsəd qazanılmış nailiyyətləri qorumaq, azad edilmiş torpaqları inkişaf etdirmək və gələcək nəsillərə suveren, təhlükəsiz, iqtisadi cəhətdən güclü dövlət miras qoymaqdır. Zəfərin əsl tarixi mənası da məhz bundadır: qələbəni yalnız xatırlamaq deyil, onun yaratdığı imkanları ölkənin davamlı inkişafına çevirmək.

Azer Badamov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin