Böyük Qayıdışın mühüm mərhələsi: Məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına mərhələli qayıdışı dövlət siyasətinin prioritet istiqamətidir

Azərbaycanın qarşısında dayanan ən mühüm strateji vəzifələrdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, yenidən qurulması və vaxtilə öz doğma torpaqlarından didərgin düşmüş insanların təhlükəsiz, ləyaqətli və davamlı şəkildə yurdlarına qaytarılmasıdır. Bu gün həyata keçirilən Böyük Qayıdış prosesi yalnız məcburi köçkünlərin yaşayış yerlərinin dəyişdirilməsi deyil, həm də tarixi ədalətin bərpası, milli yaddaşın qorunması, sosial-iqtisadi həyatın yenidən canlandırılması və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün real məzmunla möhkəmləndirilməsi baxımından müstəsna əhəmiyyət daşıyır.

Məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına mərhələli şəkildə köçürülməsi dövlətin müəyyən etdiyi sistemli və uzunmüddətli strategiyanın tərkib hissəsidir. Bu prosesin mərhələli həyata keçirilməsi təsadüfi deyil. Çünki onilliklər ərzində işğal altında qalmış ərazilərdə normal yaşayış şəraitinin yaradılması, infrastrukturun qurulması, kommunal xidmətlərin bərpası, məktəblərin, xəstəxanaların, sosial obyektlərin istifadəyə verilməsi və məşğulluq imkanlarının formalaşdırılması böyük maliyyə, təşkilati və texniki resurslar tələb edir. İnsanların doğma yurdlarına qayıtması üçün sadəcə evlərin tikilməsi kifayət etmir. Onların orada yaşaması, işləməsi, övladlarını təhsil müəssisələrinə göndərməsi, tibbi xidmətlərdən yararlanması və gələcək həyatını qurması üçün hərtərəfli şərait təmin edilməlidir.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramı məhz bu prinsiplərə əsaslanır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq və bərpa işlərinin aparılması, yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, avtomobil yollarının, tunellərin, körpülərin, elektrik və qaz təchizatı sistemlərinin yaradılması dövlətin bu məsələyə kompleks yanaşmasının göstəricisidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında qurulan yaşayış məntəqələri gələcək inkişafın yeni modelini formalaşdırır.

Mərhələli köçürülmə prosesində əsas prioritetlərdən biri ailələrin sosial vəziyyətinin, yaşayış şəraitinin və köçürüləcək ərazilərdə mövcud imkanların nəzərə alınmasıdır. Bu baxımdan hər bir ailənin təhlükəsiz yaşayış yeri ilə təmin olunması, məşğulluq imkanlarının yaradılması və sosial adaptasiyası xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Məcburi köçkünlərin böyük əksəriyyəti uzun illər ərzində müxtəlif şəhər və rayonlarda məskunlaşaraq yeni sosial münasibətlər qurub, övladları həmin ərazilərdə təhsil alıb, əmək fəaliyyəti ilə məşğul olub. Buna görə də qayıdış prosesi həm də insanların yeni şəraitə uyğunlaşmasını tələb edən ciddi sosial prosesdir.

Digər mühüm məsələ işğaldan azad edilmiş ərazilərdə təhlükəsizlik amilidir. Ermənistanın işğal dövründə əraziləri minalarla çirkləndirməsi Böyük Qayıdış prosesinin qarşısında duran əsas maneələrdən biri olaraq qalır. Mina təhlükəsi insanların həyat və sağlamlığı üçün ciddi risk yaratmaqla yanaşı, tikinti-quruculuq işlərinin sürətinə də təsir göstərir. Bu səbəbdən ərazilərin minalardan təmizlənməsi, təhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsi və yaşayış məntəqələrinin müvafiq standartlara uyğun hazırlanması qayıdışın ayrılmaz şərtidir.

Böyük Qayıdışın uğuru yalnız dövlət investisiyaları və infrastruktur layihələri ilə ölçülməməlidir. Burada əsas göstərici insanların doğma torpaqlarında daimi məskunlaşması, iqtisadi fəallığının artması və həmin ərazilərdə dayanıqlı həyatın formalaşmasıdır. Bunun üçün kənd təsərrüfatı, sənaye, turizm, xidmət sektoru və sahibkarlığın inkişafı istiqamətində yeni imkanların yaradılması vacibdir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun iqtisadi potensialının reallaşdırılması həm qayıdan əhalinin məşğulluğuna, həm də ölkənin ümumi iqtisadi inkişafına mühüm töhfə verə bilər.

Xüsusilə gənclərin doğma torpaqlara qayıtması və orada gələcək qurması strateji əhəmiyyət daşıyır. Müasir təhsil müəssisələrinin, peşə hazırlığı mərkəzlərinin, səhiyyə və mədəniyyət obyektlərinin fəaliyyəti bölgədə sosial həyatın canlanmasına xidmət edir. Məktəblərin açılması, uşaqların doğma yurdda təhsil alması, ailələrin sosial təminatının gücləndirilməsi Böyük Qayıdışın mənəvi tərəfini daha da gücləndirir.

Eyni zamanda, bu prosesdə məcburi köçkünlərin istək və gözləntilərinin nəzərə alınması, onların qayıdışla bağlı məlumatlandırılması və sosial problemlərinin diqqətdə saxlanılması vacibdir. Dövlət qurumları ilə vətəndaşlar arasında qarşılıqlı əlaqənin gücləndirilməsi, müraciətlərin operativ araşdırılması və köçürülmə zamanı şəffaflığın təmin olunması prosesə ictimai etimadı daha da artırır.

Unutmaq olmaz ki, Böyük Qayıdış sadəcə fiziki köç prosesi deyil. Bu, insanların doğma evlərinə, uşaqlıq xatirələrinə, ata-baba ocaqlarına və milli-mənəvi dəyərlərinə qayıdışıdır. Uzun illər boyu yurd həsrəti ilə yaşayan insanların öz kənd və şəhərlərində yenidən həyat qurması Azərbaycanın müasir tarixində ən mühüm hadisələrdən biridir.

Bu gün Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda aparılan quruculuq işləri Azərbaycanın gələcəyə hesablanmış inkişaf strategiyasının real təzahürüdür. Mərhələli köçürülmə isə bu strategiyanın sosial mahiyyətini təşkil edir. Əsas məqsəd insanların doğma torpaqlara tələsik deyil, təhlükəsiz, təminatlı və davamlı şəkildə qayıtmasını reallaşdırmaqdır.

Böyük Qayıdışın hər yeni mərhələsi dövlətin gücünü, xalqın birliyini və Azərbaycanın tarixi torpaqlarında həyatın yenidən canlandırılması iradəsini nümayiş etdirir. Bu prosesin uğurla davam etdirilməsi nəticəsində Qarabağ və Şərqi Zəngəzur yalnız keçmişin ağrılı xatirələrinin deyil, həm də müasir Azərbaycanın quruculuq, inkişaf və tərəqqi nümunəsinin ünvanına çevriləcək.

Aydın Hüseynov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin