Yeni Azərbaycan Partiyası: Dövlətçilik ənənələrinin qorunması və güclü Azərbaycan ideyasının siyasi təcəssümü
Azərbaycanın müasir siyasi tarixində elə hadisələr var ki, onların əhəmiyyəti yalnız baş verdiyi dövrün reallıqları ilə məhdudlaşmır, sonrakı onilliklərin siyasi, ictimai və dövlətçilik proseslərinə də istiqamət verir. 1992-ci il noyabrın 21-də Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması məhz belə tarixi hadisələrdən biridir. Bu siyasi təşkilatın meydana çıxması Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərində üzləşdiyi ağır sınaqlar, dövlətçilik təhlükələri və siyasi böhranlar fonunda xalqın sabitliyə, güclü idarəçiliyə, milli həmrəyliyə və aydın inkişaf strategiyasına olan ehtiyacından irəli gəlirdi. YAP-ın yaranması, əslində, Azərbaycanın gələcək siyasi arxitekturasının formalaşmasına təsir göstərən mühüm tarixi seçim idi.
1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan son dərəcə mürəkkəb vəziyyətlə üz-üzə qalmışdı. Dövlət müstəqilliyi əldə olunsa da, onun qorunması və möhkəmləndirilməsi üçün zəruri siyasi, iqtisadi və institusional mexanizmlər hələ tam formalaşmamışdı. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü, torpaqlarımızın işğalı, iqtisadi tənəzzül, hakimiyyət daxilində ziddiyyətlər, siyasi qarşıdurmalar və ictimai qeyri-sabitlik ölkənin gələcəyini ciddi sual altında qoyurdu. Cəmiyyətdə yaranmış narahatlıq təkcə siyasi hakimiyyətə münasibətlə bağlı deyildi. İnsanlar dövlətin parçalanması, müstəqilliyin itirilməsi və ölkənin xaosa sürüklənməsi təhlükəsindən ehtiyat edirdilər.
Belə bir şəraitdə Azərbaycanın siyasi həyatında Heydər Əliyev amili xüsusi aktuallıq qazandı. Onun uzunillik dövlətçilik təcrübəsi, idarəçilik bacarığı, siyasi uzaqgörənliyi və xalq arasında qazandığı nüfuz ölkənin düşdüyü ağır vəziyyətdən çıxış yolu kimi qəbul edilirdi. Müxtəlif bölgələrdən olan ziyalıların, ictimaiyyət nümayəndələrinin və vətəndaşların müraciətləri nəticəsində yeni siyasi təşkilatın yaradılması ideyası real siyasi hərəkata çevrildi. 1992-ci il noyabrın 21-də Naxçıvanda keçirilən təsis konfransında Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması və Heydər Əliyevin partiyanın sədri seçilməsi Azərbaycanın siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu.
Bu hadisənin mahiyyətini düzgün qiymətləndirmək üçün onun yarandığı tarixi şəraiti nəzərə almaq vacibdir. YAP adi siyasi təşkilat kimi meydana çıxmamışdı. Onun yaradılmasını zəruri edən əsas amil Azərbaycanın dövlətçilik maraqlarının qorunması, siyasi xaosun aradan qaldırılması və milli inkişafın uzunmüddətli strategiyasının müəyyənləşdirilməsi idi. Partiyanın yaranması cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrində formalaşmış sabitlik və güclü dövlət tələbinin siyasi ifadəsinə çevrildi. Bu baxımdan YAP-ın təsis edilməsi yalnız təşkilati hadisə deyil, həm də müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişaf modelinə təsir göstərən tarixi siyasi proses idi.
Yeni Azərbaycan Partiyasının ideoloji əsasını təşkil edən azərbaycançılıq məfkurəsi, milli birlik, dövlətçilik, müstəqillik və sosial həmrəylik prinsipləri sonrakı illərdə ölkənin siyasi inkişafında mühüm rol oynadı. Heydər Əliyevin siyasi fəlsəfəsində dövlət maraqları, milli təhlükəsizlik və cəmiyyətin bütövlüyü prioritet təşkil edirdi. Onun yanaşmasına görə, müstəqilliyin qorunması yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, güclü dövlət institutlarının yaradılması, iqtisadi müstəqilliyin təmin edilməsi və milli maraqlara əsaslanan ardıcıl siyasətlə mümkün ola bilərdi.
1993-cü ildə Heydər Əliyevin xalqın təkidli tələbi ilə siyasi hakimiyyətə qayıdışı ölkənin tarixində taleyüklü dönüş nöqtəsi oldu. Həmin dövrdə Azərbaycanın qarşısında duran ən mühüm vəzifə dövlət müstəqilliyini qorumaq, vətəndaş qarşıdurmasının qarşısını almaq, idarəetmə sistemini bərpa etmək və ölkəni parçalanma təhlükəsindən xilas etmək idi. Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində siyasi sabitliyin təmin edilməsi, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və ölkənin gələcək inkişafının hüquqi-siyasi əsaslarının formalaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı.
Bu mərhələdə YAP-ın siyasi fəaliyyəti ilə dövlət quruculuğu prosesləri arasında sıx əlaqə formalaşdı. Partiya dövlətçilik ideyalarının ictimai müstəvidə təbliğində, siyasi sabitliyin və milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynadı. Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin gücləndirilməsi, xarici siyasətdə milli maraqların əsas götürülməsi və iqtisadi inkişafın təmin edilməsi həmin dövrün strateji istiqamətlərini təşkil edirdi.
Heydər Əliyevin siyasi irsinin mühüm istiqamətlərindən biri də Azərbaycanın gələcək inkişafını təmin edəcək iqtisadi əsasların yaradılması idi. Neft strategiyasının müəyyənləşdirilməsi, 1994-cü ildə "Əsrin müqaviləsi"nin imzalanması, ölkəyə xarici investisiyaların cəlb edilməsi və beynəlxalq enerji layihələrinin həyata keçirilməsi Azərbaycanın iqtisadi və siyasi müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət etdi. Bu strategiya ölkənin beynəlxalq tərəfdaşlarla münasibətlərində yeni imkanlar yaratmaqla yanaşı, milli iqtisadiyyatın inkişafı üçün də fundamental zəmin formalaşdırdı.
YAP-ın siyasi tarixində mühüm mərhələlərdən biri də Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi siyasi kursun davamlılığının təmin edilməsi oldu. 2003-cü ildə Prezident İlham Əliyevin dövlət başçısı seçilməsi ilə Azərbaycanın inkişaf strategiyası yeni mərhələyə qədəm qoydu. İlham Əliyev Ulu Öndərin dövlətçilik xəttini müasir dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə davam etdirərək ölkənin siyasi, iqtisadi, hərbi və diplomatik imkanlarının genişləndirilməsinə yönəlmiş ardıcıl siyasət həyata keçirdi.
Sonrakı illərdə Azərbaycanın iqtisadi potensialının artması, infrastruktur layihələrinin genişlənməsi, regionların sosial-iqtisadi inkişafı, enerji və nəqliyyat imkanlarının güclənməsi dövlətin ümumi inkişaf mənzərəsini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirdi. Azərbaycan beynəlxalq layihələrin təşəbbüskarı və etibarlı tərəfdaşı kimi mövqelərini möhkəmləndirdi. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi, nəqliyyat-logistika layihələri və digər strateji təşəbbüslər ölkənin regional və beynəlxalq əhəmiyyətini artırdı.
Lakin Azərbaycanın müasir tarixində ən mühüm sınaqlardan biri Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli, ərazi bütövlüyümüzün və suverenliyimizin bərpası məsələsi idi. Uzun illər ərzində Azərbaycan diplomatik müstəvidə öz haqlı mövqeyini müdafiə etməklə yanaşı, güclü ordu quruculuğuna da xüsusi diqqət yetirdi. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən hərbi islahatlar, müdafiə sənayesinin inkişafı, müasir silah və texnologiyaların əldə edilməsi, ordunun döyüş qabiliyyətinin yüksəldilməsi tarixi Zəfərin əldə olunmasında mühüm rol oynadı.
2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycanın qazandığı tarixi Qələbə dövlətçilik tariximizin ən şərəfli səhifələrindən birinə çevrildi. Azərbaycan Ordusu Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə torpaqlarımızın böyük hissəsini işğaldan azad etdi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin suverenliyi bütün ərazilərində bərpa olundu. Bu hadisələr Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində yeni siyasi və geosiyasi reallıq yaratdı.
Bu tarixi nəticələrə yalnız hərbi uğur kimi yanaşmaq düzgün olmazdı. Qazanılmış Zəfər uzunmüddətli dövlət strategiyasının, iqtisadi gücün, ordu quruculuğunun, milli birliyin və siyasi iradənin kompleks nəticəsi idi. Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etməsi dövlətin beynəlxalq mövqelərini də yeni səviyyəyə yüksəltdi. Məhz bu reallıq YAP-ın siyasi fəaliyyətində dövlətçilik, milli maraqlar və güclü Azərbaycan ideyalarının aktuallığını daha da artırdı.
Hazırda Azərbaycanın qarşısında dayanan əsas strateji vəzifələrdən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, Böyük Qayıdış proqramının uğurla həyata keçirilməsi və Qarabağda davamlı məskunlaşmanın təmin edilməsidir. Bu proses təkcə infrastrukturun yenidən qurulması ilə məhdudlaşmır. Söhbət həmin ərazilərdə iqtisadi həyatın canlandırılmasından, sosial xidmətlərin bərpasından, təhsil və səhiyyə müəssisələrinin fəaliyyətindən, müasir yaşayış məkanlarının yaradılmasından gedir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq işləri Azərbaycanın postmünaqişə dövründə qarşısına qoyduğu məqsədlərin real ifadəsidir.
Belə bir mərhələdə Yeni Azərbaycan Partiyasının qarşısında da mühüm ictimai-siyasi vəzifələr dayanır. Müasir siyasi təşkilat yalnız öz tarixi nailiyyətləri ilə kifayətlənməməli, dəyişən ictimai münasibətlərə, yeni nəsillərin gözləntilərinə və qlobal çağırışlara uyğun fəaliyyət göstərməlidir. Cəmiyyətin inkişafı, sosial ədalətin möhkəmləndirilməsi, ictimai iştirakçılığın artırılması, gənclərin qərarqəbuletmə proseslərinə cəlb edilməsi və vətəndaşlarla davamlı dialoqun genişləndirilməsi siyasi partiyanın fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən olmalıdır.
Xüsusilə gənclər siyasəti YAP-ın gələcək inkişafı baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Çünki müasir dövrün gəncliyi yalnız siyasi proseslərin izləyicisi deyil, həm də ölkənin gələcəyini formalaşdıran əsas ictimai qüvvədir. Gənclərin intellektual potensialının, vətənpərvərlik ruhunun, müasir bilik və bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi dövlətin uzunmüddətli maraqlarına xidmət edir. Bu baxımdan partiyanın gənclərlə işinin yeni texnologiyalar, müasir kommunikasiya vasitələri və ictimai təşəbbüslər əsasında genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Digər mühüm məsələ azərbaycançılıq ideologiyasının qorunması və yeni dövrün reallıqları əsasında inkişaf etdirilməsidir. Azərbaycançılıq yalnız milli mənsubiyyət anlayışı deyil, dövlətə bağlılıq, vətəndaş məsuliyyəti, milli-mənəvi dəyərlərə hörmət, multikulturalizm və ümummilli maraqlar ətrafında birləşmək fəlsəfəsidir. Bu ideologiya müxtəlif etnik və dini mənsubiyyətə malik insanların vahid Azərbaycan cəmiyyəti daxilində həmrəyliyini təmin edən mühüm mənəvi-siyasi amildir. Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu bu ideoloji xətt müasir Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında da öz aktuallığını qoruyur.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən dəyişikliklər, geosiyasi rəqabətin güclənməsi, informasiya müharibələri və regional təhlükəsizlik çağırışları Azərbaycanın qarşısında yeni vəzifələr yaradır. Belə şəraitdə dövlətin milli maraqlarının müdafiəsi, informasiya təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, cəmiyyətdə siyasi və vətəndaş həmrəyliyinin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Siyasi təşkilatların bu proseslərdə rolu yalnız mövcud siyasi kursu təbliğ etməklə məhdudlaşmamalı, həm də cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri ilə açıq və səmərəli ünsiyyət qurmaq, ictimai problemlərin həllinə töhfə vermək istiqamətində genişlənməlidir.
YAP-ın yaranmasının tarixi əhəmiyyəti həm də onun Azərbaycan dövlətçiliyinin formalaşması və möhkəmlənməsi prosesində oynadığı rolla ölçülür. Bu partiyanın siyasi fəaliyyətinin müxtəlif mərhələləri ölkənin müstəqillik tarixinin mühüm hadisələri ilə sıx bağlıdır. 1990-cı illərin siyasi böhranından sabitliyə, iqtisadi tənəzzüldən inkişaf mərhələsinə, ərazi bütövlüyünün pozulmasından suverenliyin tam bərpasına qədər uzanan tarixi yol Azərbaycanın dövlətçilik salnaməsinin əsas səhifələrini təşkil edir.
Bu gün Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranma ildönümü yalnız keçmişə nəzər salmaq və tarixi hadisələri xatırlamaq üçün deyil, həm də qarşıdakı dövrün vəzifələrini müəyyənləşdirmək baxımından əhəmiyyətlidir. Çünki siyasi təşkilatın gücü onun tarixi ənənələrini qorumaqla yanaşı, gələcəyin çağırışlarına cavab vermək bacarığında özünü göstərir. Azərbaycanın qarşısında dayanan yeni inkişaf mərhələsi daha güclü iqtisadiyyat, müasir idarəçilik, sosial rifah, elmi-texnoloji tərəqqi və beynəlxalq nüfuzun artırılması kimi prioritetləri əhatə edir.
Nəticə etibarilə, 1992-ci il noyabrın 21-də Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması müstəqil Azərbaycanın siyasi tarixində mühüm dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə əsası qoyulan siyasi təşkilatın fəaliyyəti ölkənin dövlətçilik tarixinin mühüm mərhələləri ilə bağlıdır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən inkişaf strategiyası, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası, beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi isə bu tarixi yolun müasir mərhələsini təşkil edir.
Ən başlıcası, YAP-ın yaranması ilə gündəmə gələn güclü dövlət, milli birlik, müstəqillik və azərbaycançılıq ideyaları bu gün də ölkənin ictimai-siyasi həyatında mühüm yer tutur. Azərbaycanın qarşısında duran yeni hədəflər həmin ideyaların müasir şəraitdə daha da inkişaf etdirilməsini, dövlət və cəmiyyət arasında etimadın möhkəmləndirilməsini, milli həmrəyliyin qorunmasını və gələcək nəsillərə güclü dövlətin miras qoyulmasını tələb edir. Bu baxımdan Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranma ildönümü həm tarixi yaddaş, həm siyasi məsuliyyət, həm də gələcəyə yönəlmiş strateji baxışın ifadəsidir.
Vüqar İskəndərov
Milli Məclisin deputatı
BiG.Az
Telegramda izləyin
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda Paylaş










