Azərbaycanda kişi müəllimlərinin sayı niyə yox dərəcəsinə çatır?-EKSPERTDƏN AÇIQLAMA

Azərbaycanda kişi müəllimlərin, xüsusilə də ədəbiyyat ixtisası üzrə sayının az olması uzun illərdir davam edən bir tendensiyadır. Bu hal təkcə təhsilin gender balansına təsir etmir, eyni zamanda şagirdlərin müxtəlif müəllim modellərini görmə imkanlarını da məhdudlaşdırır.

Ölkədə müəllim heyətinin gender bölgüsünə baxdıqda, qadınların bu sahədə dominant olduğu açıq şəkildə görünür. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına görə, ümumi təhsil müəssisələrində çalışan müəllimlərin 82,7 faizi qadınlardan ibarətdir. Orta ixtisas təhsili müəssisələrində bu rəqəm 79,4 faiz, ali təhsil müəssisələrində isə 58,7 faiz təşkil edir. Bu göstəricilər orta və ibtidai təhsil səviyyəsində kişi müəllimlərin demək olar ki, yox dərəcəsində olduğunu sübut edir. Xüsusilə, humanitar fənlərdə, o cümlədən ədəbiyyat və dil fənlərində kişi müəllimlər nadir hallarda rast gəlinir.

Bu vəziyyətin yaranmasının iqtisadi səbəbləri mühüm rol oynayır. Müəllimlərin əməkhaqqının aşağı olması kişilərin bu peşəyə marağını azaldan əsas faktorlardan biridir. Müəllimlik peşəsinin Azərbaycanda orta gəlir səviyyəsinə malik olması, ailəsini dolandırmaq məsuliyyəti daha çox kişilərin üzərinə düşdüyündən onların digər yüksək maaşlı peşələrə yönəlməsinə səbəb olur. İqtisadi faktorlarla yanaşı, iş şəraitinin çətinliyi və əlavə iş yükünün olması da bu sahədə kişilərin az təmsil olunmasına gətirib çıxarır.Sosial-mədəni faktorlar da kişi müəllimlərin sayının azalmasında mühüm rol oynayır.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a danışan təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib ki, Azərbaycanda müəllimlik ənənəvi olaraq qadın peşəsi kimi qəbul edilir. Xüsusilə, ibtidai siniflərdə və humanitar fənlərdə kişi müəllimlərin olmaması bu stereotipi daha da gücləndirir. Valideynlər və cəmiyyətin bir hissəsi kişiləri daha çox texniki və mühəndislik sahələrində görməyə alışıb, bu da pedaqoji ixtisaslara kişi abituriyentlərin marağını azaldır. Belə bir yanaşma nəticəsində, pedaqoji universitetlərdə təhsil alanların əksəriyyətini qadınlar təşkil edir:

"Dünya təcrübəsinə baxdıqda, müəllimlik peşəsində qadınların üstünlük təşkil etdiyi görünür. ABŞ-da ibtidai və orta təhsil müəssisələrində müəllimlərin təxminən 76 faizi qadındır. Böyük Britaniyada da təxminən oxşar göstərici mövcuddur. Skandinaviya ölkələrində bu balans daha yaxşı olsa da, kişi müəllimlərin sayı yenə də azdır. Ancaq bəzi ölkələrdə kişi müəllimlərin sayını artırmaq üçün müxtəlif təşviqedici tədbirlər həyata keçirilir. Məsələn, Almaniya və İsveç kimi ölkələrdə kişi müəllimlər üçün xüsusi təqaüdlər və sosial güzəştlər tətbiq edilir. Bəzi ölkələrdə isə kişi müəllimlərin tədris sahəsinə daha çox cəlb edilməsi üçün gender balansını qorumaq məqsədilə kvotalar tətbiq olunur.

Kişi müəllimlərin sayının artırılması üçün Azərbaycanda bir sıra tədbirlər görülə bilər. Əvvəla, müəllimlərin əməkhaqqının artırılması və sosial təminatlarının gücləndirilməsi vacibdir. Çünki maaş səviyyəsinin aşağı olması bu peşənin cəlbediciliyini azaldır. Bundan əlavə, pedaqoji ixtisaslara qəbul zamanı kişi abituriyentlər üçün xüsusi təqaüdlərin ayrılması və onları bu sahəyə həvəsləndirən proqramların tətbiqi önəmli ola bilər. Cəmiyyət arasında müəllimlik peşəsinin nüfuzunun artırılması və kişilərin də bu sahədə uğur qazana biləcəyi mesajının verilməsi lazımdır.

Kişi müəllimlərin azlığı yalnız gender balansı məsələsi deyil, həm də şagirdlərin tərbiyəsinə təsir edən ciddi bir amildir. Xüsusilə ata modelindən uzaq böyüyən oğlan uşaqları üçün kişi müəllimlər nümunə ola bilər. Məktəbdə kişi müəllimlərin olması intizam və sosial davranış qaydalarının daha effektiv şəkildə formalaşmasına kömək edə bilər. Buna görə də təhsil siyasətində bu mövzuya xüsusi diqqət ayrılmalı, məktəblərdə kişi müəllimlərin sayının artırılması üçün sistemli tədbirlər həyata keçirilməlidir. Əks halda, illər keçdikcə müəllimlik peşəsi kişilər üçün daha da qeyri-cəlbedici hala gələcək və bu, təhsil sistemində ciddi gender balanssızlığına səbəb olacaq".

Telegramda izləyin