300 il əvvəlki romanda süni intellektin yaranacağı proqnozlaşdırlıb: məşhur yazıçı nəyi təsvir edib?

Conatan Sviftin 300 il əvvəl nəşr olunan "Qulliverin səyahətləri" romanı müasir süni intellekt texnologiyalarını xatırladan bir ixtiranın təsvirinə görə yenidən diqqət mərkəzinə düşüb.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, 1726-cı ildə ilk dəfə nəşr olunan əsərdə təsvir edilən qurğulardan birinin müasir süni intellektə əsaslanan çatbotlarla gözlənilməz oxşarlığı üzə çıxıb. Yazıçı əsərində mətnləri avtomatik yaradan mexanizmi təsvir edib.

Romanın üçüncü hissəsində baş qəhrəman Laqado şəhərindəki Böyük Akademiyaya düşür. Burada alimlər qeyri-adi, bəzən isə tamamilə absurd layihələr üzərində çalışırlar. Eyni zamanda şəhər əhalisi yoxsulluq içində yaşayır.

Akademiyada təqdim olunan ixtiralardan biri taxta və məftillərdən hazırlanmış böyük mexaniki qurğudur. Bu maşın savadlı müəllifin iştirakı olmadan mətnlər yaratmaq üçün nəzərdə tutulub. İxtiraçının fikrincə, qurğu xüsusi təhsili olmayan istənilən şəxsə fəlsəfə, riyaziyyat, siyasət, hüquq və digər elm sahələrində kitablar yazmağa imkan verməli idi.

Mexanizm sözlərin təsadüfi qaydada yerlərinin dəyişdirilməsi prinsipi ilə işləyirdi. Şagirdlər yaranan söz birləşmələrini nəzərdən keçirir, cümlə əmələ gətirə biləcək hissələri seçir və onları katiblərə ötürürdülər. İxtiraçı ümid edirdi ki, zaman keçdikcə bu üsulla bütün elm sahələrinə aid bilikləri toplamaq mümkün olacaq.

Romanda təsvir edilən qurğu müxtəlif mətn birləşmələri yarada bilsə də, onların mənasını anlamır və təqdim olunan məlumatların doğruluğunu müstəqil şəkildə yoxlaya bilmirdi.

Bununla belə, ixtiraçı praktiki faydası sübut olunmayan layihəsini genişləndirmək üçün böyük maliyyə vəsaiti cəlb etməyə çalışırdı. O, belə maşınlardan 500 ədəd hazırlamağı planlaşdırırdı.

Əsərdə Mars planetinin iki peykinin mövcudluğundan da bəhs olunur. Halbuki roman yazılarkən həmin peyklər astronomlara hələ məlum deyildi.

Marsın Fobos və Deymos adlı peykləri yalnız 1877-ci ildə, yəni "Qulliverin səyahətləri" romanının nəşrindən 151 il sonra kəşf edilib. Svift əsərində hətta onların planet ətrafında hərəkətinə dair təxmini göstəricilər də təqdim edib.

Ancaq bu uyğunluğun da elmi izahı var. Yazıçı Kepler qanunları və dövrünün astronomik tədqiqatları ilə tanış idi. Buna görə də o, mövcud elmi qanunauyğunluqlara əsaslanaraq Marsın peyklərinin ola biləcəyini ehtimal etmişdi.

Telegramda izləyin