İlham Əliyevin prezidentliyinin 23 ili: Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və geosiyasi transformasiyasının əsas mərhələləri

"2026-cı il oktyabrın 15-də İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsinin 23 ili tamam olur. 2003-cü il oktyabrın 15-də keçirilən prezident seçkiləri ölkənin müasir siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı idi. Həmin tarixdən etibarən Azərbaycanın dövlət idarəçiliyi, iqtisadi inkişaf modeli, təhlükəsizlik siyasəti, beynəlxalq münasibətləri və ərazi bütövlüyü məsələləri ölkənin siyasi gündəliyinin əsas istiqamətlərini təşkil edib. Bu 23 illik dövrə nəzər salmaq təkcə keçmişdə baş verən hadisələri xatırlamaq deyil, həm də Azərbaycanın hansı siyasi və iqtisadi mərhələlərdən keçdiyini, əldə olunan nəticələrin hansı amillərlə bağlı olduğunu və qarşıda hansı vəzifələrin dayandığını təhlil etmək deməkdir".

Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Mahir Süleymanlı bildirib. O qeyd edib ki, İlham Əliyevin prezidentliyə gəlişi Azərbaycan üçün dövlətçilik ənənələrinin davam etdirilməsi, ölkənin iqtisadi potensialının genişləndirilməsi və regional mövqelərinin möhkəmləndirilməsi kimi mühüm məsələlərin ön plana çıxdığı bir dövrə təsadüf edirdi:

"Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi siyasi kursun davam etdirilməsi yeni prezidentlik mərhələsinin əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim olunurdu. Bununla yanaşı, yeni dövr ölkənin qarşısında duran problemlərin həlli, idarəetmənin müasir tələblərə uyğunlaşdırılması və Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində yerinin möhkəmləndirilməsi baxımından da ciddi məsuliyyət yaradırdı. Prezident İlham Əliyevin rəsmi tərcümeyi-halına əsasən, o, 2003-cü il oktyabrın 15-də keçirilən seçkilərdə prezident seçilib. Həmin vaxtdan etibarən ölkənin siyasi və iqtisadi həyatında baş verən dəyişikliklər Azərbaycanın müasir tarixinin mühüm tərkib hissəsinə çevrilib. Bu tarixi mərhələnin əsas xüsusiyyətlərindən biri dövlət siyasətinin davamlılığı ilə yeni iqtisadi və geosiyasi reallıqlara uyğunlaşma cəhdlərinin paralel şəkildə aparılmasıdır. Azərbaycanın inkişaf strategiyasında enerji sektoru xüsusi yer tutub. Neft və qaz ehtiyatlarının iqtisadi inkişaf üçün istifadə olunması, enerji ixracının genişləndirilməsi və beynəlxalq enerji marşrutlarının inkişafı ölkənin iqtisadi imkanlarına təsir göstərən əsas amillərdən olub. Enerji layihələri Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlarla əlaqələrinin dərinləşməsinə, nəqliyyat və infrastruktur sahələrinə investisiyaların cəlb edilməsinə, dövlət gəlirlərinin artmasına imkan yaradıb. Bununla belə, enerji resurslarından əldə olunan gəlirlərin uzunmüddətli inkişaf üçün səmərəli idarə edilməsi, qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsi və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi məsələləri aktuallığını qoruyur. İqtisadi inkişafın davamlılığı yalnız ümumi daxili məhsulun artımı və iri infrastruktur layihələri ilə ölçülə bilməz. Əhalinin real gəlirləri, məşğulluq imkanları, regionlar arasında inkişaf fərqləri, kiçik və orta sahibkarlığın vəziyyəti, rəqabət mühiti və sosial xidmətlərin keyfiyyəti də mühüm göstəricilərdir. Bu baxımdan Azərbaycanın qarşısında dayanan əsas vəzifələrdən biri enerji sektorunda formalaşmış potensialı daha məhsuldar, rəqabətqabiliyyətli və dayanıqlı iqtisadi modelə çevirməkdir. Kənd təsərrüfatının inkişafı, sənayeləşmə, rəqəmsal iqtisadiyyat, innovasiya və yeni texnologiyaların tətbiqi gələcək inkişafın mühüm istiqamətləri kimi qiymətləndirilə bilər".

Müsahibimiz əlavə edib ki, dövlət quruculuğu prosesində infrastrukturun yenilənməsi, avtomobil yollarının və nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi, enerji təminatının yaxşılaşdırılması, regionlarda sosial obyektlərin yaradılması mühüm yer tutub:

"Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ölkəyə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafında iştirak etmək üçün imkanlar yaradır. Bu imkanlardan səmərəli istifadə ölkənin yalnız tranzit gəlirlərini artırmaq deyil, həm də beynəlxalq ticarət, logistika, istehsal və xidmət sektorlarında mövqelərini gücləndirmək baxımından əhəmiyyətlidir. Lakin bu potensialın uzunmüddətli nəticələr verməsi üçün şəffaf idarəetmə, etibarlı hüquqi mühit və beynəlxalq tərəfdaşlarla davamlı əməkdaşlıq vacibdir. İlham Əliyevin prezidentliyinin siyasi tarixində ən mühüm mərhələlərdən biri Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin təmin olunması ilə bağlı hadisələrdir. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın hərbi-siyasi tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Müharibədən sonra regionda yeni reallıqlar formalaşdı, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa və yenidənqurma prosesinə başlanıldı. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycan bütün ərazisində suverenliyinin bərpa olunduğunu elan etdi. Bu hadisələr dövlətin təhlükəsizlik siyasəti, hərbi quruculuq və ərazi bütövlüyü məsələlərinin ölkənin siyasi gündəliyində nə qədər mühüm yer tutduğunu göstərdi. Qazanılmış hərbi nəticələrin uzunmüddətli siyasi və iqtisadi faydaya çevrilməsi isə ayrıca vəzifələr qarşıya qoyur. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, infrastrukturun qurulması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı, iqtisadi fəaliyyətin canlandırılması və təhlükəsiz yaşayış şəraitinin yaradılması kompleks yanaşma tələb edir. Böyük Qayıdış proqramı bu baxımdan yalnız tikinti və məskunlaşma prosesi deyil, həm də insanların sosial həyata, təhsilə, səhiyyəyə və əmək bazarına qayıdışını nəzərdə tutan genişmiqyaslı dövlət vəzifəsidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaradılan imkanların davamlı iqtisadi fəaliyyətə çevrilməsi həmin ərazilərin gələcək inkişafının əsas şərtlərindən biri olacaq".

Mahir Süleymanlının sözlərinə görə, ərazi bütövlüyünün təmin olunması ilə yanaşı, regionda dayanıqlı sülhün yaradılması da Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır:

"Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması, sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası, kommunikasiyaların açılması və qarşılıqlı etimadın formalaşdırılması regionun təhlükəsizlik mühitinə təsir edən əsas məsələlərdir. Bu prosesdə Azərbaycanın milli maraqlarının qorunması ilə yanaşı, əldə edilən razılaşmaların hüquqi əsaslara söykənməsi və onların praktik icrası da vacibdir. Sülhün davamlılığı yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, real mexanizmlər, qarşılıqlı öhdəliklər və regional əməkdaşlıqla təmin oluna bilər. Azərbaycanın xarici siyasəti də son 23 ilin əsas təhlil istiqamətlərindən biridir. Bakı müxtəlif güc mərkəzləri və beynəlxalq tərəfdaşlarla əlaqələrini inkişaf etdirməyə, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat sahələrində rolunu artırmağa çalışıb. Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik münasibətləri, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlıq, Avropa ilə enerji əlaqələri və digər ölkələrlə iqtisadi tərəfdaşlıq Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətləridir. Müasir geosiyasi şəraitdə bu əlaqələrin səmərəliliyi təkcə diplomatik təmasların sayı ilə deyil, ölkəyə gətirdiyi iqtisadi imkanlar, təhlükəsizlik təminatları və uzunmüddətli əməkdaşlıq nəticələri ilə qiymətləndirilməlidir. Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu və regional təşəbbüslərdə iştirakı ölkənin geosiyasi mövqeyindən irəli gələn imkanlarla sıx bağlıdır. Xəzər hövzəsi, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin inkişafı, enerji və nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsi, regional iqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycanın qarşısında yeni perspektivlər açır. Bununla belə, dəyişən beynəlxalq şərait çevik diplomatiya, milli maraqların ardıcıl müdafiəsi və iqtisadi əlaqələrin balanslaşdırılması zərurətini artırır. Xarici siyasətin əsas nəticəsi ölkənin suverenliyinin qorunması, təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi və vətəndaşların rifahına töhfə verən əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi olmalıdır. Dövlət idarəçiliyinin keyfiyyəti məsələsi də prezidentliyin 23 illik dövrünün qiymətləndirilməsində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İnkişaf strategiyalarının nəticə verməsi üçün qərarların icrası ilə yanaşı, dövlət institutlarının səmərəliliyi, qanunun aliliyi, vətəndaş müraciətlərinə həssas münasibət, şəffaflıq və ictimai nəzarət mexanizmləri də mühüm rol oynayır. İqtisadi imkanların genişlənməsi və infrastrukturun yenilənməsi cəmiyyətin gündəlik həyatında real müsbət dəyişikliklərlə müşayiət olunmalıdır. Vətəndaşların hüquqlarının qorunması, məhkəmə sisteminə etimadın möhkəmləndirilməsi, korrupsiyaya qarşı mübarizə və dövlət xidmətlərinin əlçatanlığı uzunmüddətli inkişafın əsas şərtləri sırasındadır. Sosial siyasətin nəticələri də bu dövrün qiymətləndirilməsində əsas meyarlardan biri olmalıdır. Əhalinin məşğulluğu, əməkhaqları və pensiyalar, səhiyyə və təhsil xidmətlərinin keyfiyyəti, gənclərin imkanları və həssas qrupların sosial müdafiəsi dövlət siyasətinin insan həyatına birbaşa təsir göstərən istiqamətləridir. Ölkənin iqtisadi potensialı artdıqca həmin potensialın vətəndaşların rifahında necə əks olunduğu daha çox əhəmiyyət qazanır. Regionlarda iş yerlərinin yaradılması, gənclərin keyfiyyətli təhsilə və müasir peşələrə çıxışının genişləndirilməsi, sahibkarlığın inkişafı sosial-iqtisadi siyasətin əsas hədəfləri kimi qalır.
Milli kimlik, dil, mədəniyyət və tarixi yaddaşın qorunması da dövlət quruculuğunun mühüm istiqamətlərindəndir. Azərbaycan cəmiyyətinin müxtəlif mədəni və dini ənənələri bir arada yaşatmaq təcrübəsi ölkənin ictimai həyatının xüsusiyyətlərindən biridir. Bu təcrübənin qorunması və inkişaf etdirilməsi yalnız tarixi irsin təbliği ilə məhdudlaşmamalı, qarşılıqlı hörmətin, bərabər hüquqların və sosial həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi ilə tamamlanmalıdır. Gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsi isə tənqidi düşüncə, məsuliyyət, bilik və qanunlara hörmət kimi dəyərlərlə birlikdə inkişaf etdirildikdə daha dayanıqlı nəticələr verə bilər. İlham Əliyevin prezidentliyinin 23 ili Azərbaycanın müasir tarixində mühüm siyasi, iqtisadi və hərbi hadisələrlə yadda qalan uzun bir dövrdür. Bu dövrün təhlili enerji strategiyasından infrastruktur layihələrinə, hərbi uğurlardan azad edilmiş ərazilərin bərpasına, regional diplomatiyadan dövlət idarəçiliyinə qədər müxtəlif sahələri əhatə edir. Hər bir istiqamətdə əldə olunan nəticələrin obyektiv qiymətləndirilməsi üçün nailiyyətlərlə yanaşı, həllini gözləyən məsələlərə də diqqət yetirilməlidir. Çünki dövlətin inkişafı yalnız keçmişdə görülən işlərlə deyil, yeni çağırışlara nə dərəcədə hazır olması ilə də müəyyən olunur. 23 illik prezidentlik mərhələsinin əsas siyasi nəticələrindən biri Azərbaycanın regional və beynəlxalq gündəlikdəki rolunun dəyişməsi, ərazi bütövlüyü və suverenlik məsələlərinin yeni mərhələyə keçməsi, iqtisadi və nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi olub. Qarşıdakı dövrün əsas vəzifəsi isə bu nəticələri davamlı sülhə, iqtisadi şaxələndirməyə, yüksək keyfiyyətli dövlət xidmətlərinə, hüquqi təminatlara və vətəndaşların rifahının yüksəlməsinə çevirməkdir. Azərbaycanın gələcək inkişafının dayanıqlılığı siyasi qərarların ardıcıllığı ilə yanaşı, institutların gücü, insan kapitalına sərmayə, iqtisadi rəqabət və cəmiyyətlə dövlət arasında etimadın möhkəmlənməsindən asılı olacaq".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin