Elektron jurnalların tətbiqi qiymətləndirmə prosesinə necə təsir edəcək?

"İlk növbədə qeyd edim ki, Məktəblərdə kağız jurnalların ləğv edilərək yalnız elektron jurnalların tətbiqi son illər təhsil sistemində texnologiyaya inteqrasiyanın əsas addımlarından biri hesab olunur. Elektron jurnal sisteminin əsas məqsədi təhsildə şəffaflığı artırmaq, bürokratiyanı azaltmaq, valideyn-məktəb əlaqələrini asanlaşdırmaq və məlumatların operativ idarə olunmasını təmin etməkdir. Lakin bu keçid birmənalı olaraq yalnız müsbət nəticələr vermir və müəyyən riskləri də özü ilə gətirir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib.

O, qeyd edib ki, bir tərəfdən, elektron jurnalların tətbiqi qiymətləndirmə prosesinin daha şəffaf və izləniləbilən olmasına, hər bir dəyişikliyin elektron sistemdə qeydiyyatının saxlanmasına imkan verir. Bu, saxtakarlıq hallarının qarşısının alınmasında mühüm addım kimi qiymətləndirilir. Qanunvericiliyə görə, elektron sənəd dövriyyəsinin aparılması və onun hüquqi qüvvəsi "Elektron imza və elektron sənəd haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə tənzimlənir və bütün dəyişikliklərin "audit izi" elektron arxivdə qalır. Həmçinin, məktəb rəhbərliyi, Təhsil Nazirliyi və hətta valideynlər də elektron jurnal üzərindən real vaxt rejimində qiymət və davamiyyətə nəzarət edə bilir:

"Digər tərəfdən, kağız jurnalın ləğvi məktəblərdə və rayonlarda İKT infrastrukturunun və texniki hazırlığın müxtəlifliyi fonunda bəzi problemlər yarada bilər. Elektron sistemin təkmilləşdirilməməsi, inzibati nəzarətin zəifləməsi və müəllimlərin texnologiya ilə bağlı bacarıqlarının yetərsizliyi müəyyən hallarda elektron jurnallar üzərində dəyişikliklərin daha asan həyata keçirilməsinə və bunun nəticəsində saxtakarlıq hallarının başqa formada davam etməsinə şərait yarada bilər. Təcrübə göstərir ki, bəzi müəllim və ya rəhbər şəxslər elektron bazada istifadəçi səlahiyyətlərindən sui-istifadə edərək qiymətləri dəyişə və ya davamiyyət məlumatlarını saxta şəkildə düzəldə bilirlər. Statistikaya nəzər salsaq, 2022-ci ildə Təhsil Nazirliyinin elektron jurnalların tətbiq olunduğu 426 məktəbdə apardığı monitorinq zamanı qiymətləndirmə ilə bağlı 4% hallarda ciddi pozuntu faktları aşkarlanıb ki, bu da hər iki sistemdə insan amilindən qaynaqlanan problemlərin hələ də qalmasını göstərir.

Dünya təcrübəsində, xüsusilə Estoniya, Finlandiya və Sinqapur kimi ölkələrdə elektron jurnalların tam tətbiqi təhsildə şəffaflığın artmasına və inzibati resurslardan səmərəli istifadəyə səbəb olub. Lakin bu ölkələrdə elektron platformaların təhlükəsizliyi, "audit izi"nin yoxlanması, məlumatların qorunması və dəyişikliklərə qarşı avtomatlaşdırılmış nəzarət mexanizmləri öncədən qurulub. Bundan əlavə, sistemdə edilən bütün dəyişikliklər üçün izahat və əsaslandırma tələbi var və təsdiqləmə səlahiyyəti mərhələli şəkildə bölüşdürülür.

Azərbaycanda isə sistemin effektiv işləməsi üçün elektron jurnal platformasının mütəmadi təkmilləşdirilməsi, müəllim və direktorların texnoloji biliklərinin artırılması, regionlarda internet infrastrukturunun gücləndirilməsi və monitorinq mexanizmlərinin sərtləşdirilməsi vacibdir. Bu addımlar atılmadığı təqdirdə, elektron jurnalın kağız jurnalla müqayisədə saxtakarlığın qarşısını avtomatik alacağını düşünmək doğru deyil. Yəni, saxtakarlıq kağızdan rəqəmsal platformaya daşına bilər və yalnız texnologiyanın deyil, həm də insan amilinin nəzarətdə saxlanılması həlledici olacaq.

Nəticə olaraq, elektron jurnalların tətbiqi təhsildə şəffaflıq və operativlik baxımından böyük addımdır, amma effektiv nəzarət və texniki imkanlar gücləndirilməzsə, bəzi hallarda saxtakarlıq risklərinin yeni formaya keçməsi ehtimalı qalır. Həm texnologiyanın, həm də idarəetmə və etik nəzarətin eyni vaxtda gücləndirilməsi mütləq şərtdir".

Telegramda izləyin