Gənclərdə 4 qat artan səssiz təhlükə - 5 amilə diqqət

Gənclərdə 4 qat artan səssiz təhlükə - 5 amilə diqqətABŞ-da aparılan genişmiqyaslı araşdırma apendiks xərçəngi hallarının gənc nəsillər arasında 4 dəfəyə qədər artdığını ortaya qoyub.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bənzər siqnallar artıq əksər ölkələrdən gələn məlumatlarda da müşahidə olunmağa başlayıb. Bağırsaqların bir kənarında səssizcə duran bu kiçik orqan niyə birdən təhlükəyə çevrilib? Mütəxəssislər artımın arxasındakı 5 əsas səbəbi və diqqət yetirilməli əlamətləri açıqlayaraq həyati xəbərdarlıqlar ediblər.

Araşdırma Vanderbilt Universiteti Tibb Mərkəzinin alimləri tərəfindən aparılıb və "Annals of Internal Medicine" jurnalında dərc olunub. Mütəxəssislər ABŞ Milli Xərçəng İnstitutunun müşahidə, epidemiologiya və nəticələr proqramına dair məlumatları təhlil edərək, 1976-1984-cü il təvəllüdlü şəxslərdə apendiks xərçəngi hallarının 3, 1981-1989-cu il təvəllüdlülərdə isə 4 dəfə artdığını müəyyən ediblər.

Narahatlıq doğuran göstəricilər

Tədqiqatın aparıcı müəllifi Dr. Andreana Holovati deyib: "Nəsillər boyunca apendiks xərçəngində müşahidə etdiyimiz bu narahatedici göstəricilər və bu xəstələrin üçdə birinin 50 yaşdan əvvəl diaqnoz alması, cəmiyyətin bu xərçəngin əlamətləri və simptomları barədə məlumatlandırılmasının nə qədər vacib olduğunu göstərir".

O, həmçinin qeyd edib ki, apendiks xərçəngini istisna etmək və ya erkən mərhələdə aşkar etmək xəstəliyin gedişatı baxımından həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Niyə bir anda artmağa başladı?

Tibbi onkoloq professor Dr. Özlem Er bildirib ki, bu diqqətçəkici artım apendiks xərçəngi kimi nadir rast gəlinən bir xərçəng növündə baş verdiyi üçün xüsusilə vacibdir: "1976-1989-cu illərdə doğulan şəxslərdə halların 3-4 dəfə artması bu tendensiyanın təsadüf olmadığını göstərir".

Bu 5 amil böyük rol oynamış ola bilər

Artımın mümkün səbəblərinə toxunan professor Dr. Özlem Er aşağıdakı beş faktoru vurğulayıb:

1. Mikrobiom dəyişiklikləri: Müasir həyat tərzi (qidalanma, antibiotik istifadəsi, qeysəriyyə doğumların artması, gigiyena nəzəriyyəsi) bağırsaq mikroflorasını dəyişir. Bu dəyişikliklər apendiks toxumasında iltihab və şişlərin inkişafına səbəb ola bilər.

2. Qidalanma vərdişləri: Yüksək emal olunmuş qida (salam, sosiskalar), qırmızı ət və az lifli qidalanma mədə-bağırsaq sistemi xərçənglərinin riskini artırır.

3. Piylənmə və az hərəkətli həyat tərzi: Bu faktorlar yoğun bağırsaq xərçəngi ilə əlaqəlidir və apendiks xərçəngində də oxşar risklər yaradır.

4. Hormon və endokrin pozuntular: Bəzi apendiks xərçəngi növləri (xüsusilə neyroendokrin şişlər) endokrin sistemlə bağlıdır. Hormonal məhsulların istifadəsi və ətraf mühitdə estrojenə məruz qalma da təsir göstərə bilər.

5. Genetik və epigenetik amillər: Epigenetik dəyişikliklər ətraf mühit təsirləri ilə nəsildən-nəslə ötürülə bilər. Apendiks xərçəngi ilə əlaqəli genetik mutasiyalar yeni nəsillərdə daha tez-tez baş qaldıra bilər.

Türkiyədə də artım müşahidə olunur

"Türkiyədə apendiks xərçəngi ümumilikdə nadir rast gəlinən bir xərçəng növü olsa da, bəzi tədqiqatlarda müxtəlif nisbətlər bildirilib", deyə Dr. Özlem Er qeyd edib.

Bezmialem Fondu Universiteti Xəstəxanasında 2011-2017-ci illər arasında keçirilən 3 554 apendektomi əməliyyatı nəticəsində 28 apendiks neoplazması (xərçəng daxil) aşkar edilib - bu, təqribən 0,78% təşkil edir.

Ankara Atatürk Təhsil və Araşdırma Xəstəxanasında 2007-2017-ci illərdə 4 813 apendektomi əməliyyatında 15 apendiks şişi aşkarlanıb - bu isə 0,31%-lik göstəricidir.

Bu nəticələr apendiks xərçənginin ölkədə görülmə tezliyinin dünya ortalamaları ilə uyğun olduğunu göstərir. Lakin bu göstəricilər xəstəxanaya görə dəyişə bilər və daha geniş epidemioloji araşdırmalara ehtiyac var.

2000-ci illərlə müqayisədə daha çox rast gəlinir

Türkiyədə fəaliyyət göstərən qastroenteroloq Dr. Fuad Cəfərov bildirib ki, Türkiyədə apendiks xərçəngi ilə bağlı məlumatlar məhduddur, lakin ümumi mədə-bağırsaq xərçənglərində 50 yaşdan aşağı diaqnozların artması müşahidə olunur.

O qeyd edib ki, xüsusilə yoğun bağırsaq və mədə xərçənglərində gənc yaşda diaqnoz halları artıb. Türkiyə Xərçəng Statistikalarında apendiks xərçəngi ayrıca göstərilməsə də, patologiya hesabatları və böyük universitet xəstəxanalarının onkoloji arxivlərində bu diaqnoza 2000-ci illərə nisbətən daha çox rast gəlindiyi bildirilir.

Bu əlamətlərə diqqət!

Apendiks xərçəngi əksər hallarda heç bir əlamət vermədən, başqa səbəblərlə aparılan əməliyyat və ya görüntüləmə zamanı təsadüfən aşkarlanır. Amma bəzi hallarda aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:

* Sağ aşağı qarın nahiyəsində təkrarlayan ağrı (əksər hallarda kəskin apendisitlə qarışdırılır). Əgər ağrı təkrarlanırsa və klassik apendisit kimi inkişaf etmirsə, diqqət edilməlidir.
* Qarında şişlik və dolğunluq hissi, xüsusilə şiş böyükdürsə və qarın pərdəsinə yayılıbsa.
* İştahsızlıq və arıqlama – şiş böyüdükcə sistemik əlamətlər artar.
* Bulantı, qusma, bağırsaq tıxanıqlığı əlamətləri və bəzən ginekoloji pozuntularla qarışdırıla biləcək şikayətlər.

Nə zaman şübhələnmək lazımdır?

Prof. Dr. Özlem Er qeyd edir ki, bu xərçəng nadir və gizli olduğu üçün əvvəlcədən şübhələnmək çətindir, lakin aşağıdakı hallarda diqqətli olmaq lazımdır:

* Sağ alt qarın nahiyəsində təkrarlayan ağrı (klassik apendisitə bənzəmir)
* Apendisit əməliyyatı sonrası patologiyada şiş aşkarlanması
* Qarında izaholunmaz kütlə və ya maye toplanması
* 40 yaşdan yuxarı şəxslərdə kəskin apendisit halları

Ölümcül ola bilərmi?

"Apendiks xərçəngi irəliləmiş mərhələlərdə ölümcül ola bilər. Erkən mərhələdə diaqnoz qoyulan xəstələrdə 5 illik sağ qalma faizi 60–70 civarındadır, lakin gec mərhələlərdə bu göstərici 10%-ə qədər düşür", deyə Dr. Fuad Cəfərov bildirib.

Fuad Cəfərov onu da qeyd edib ki, bu xərçəng qarın pərdəsinə (periton) yayılaraq qarında maye toplanmasına (assit), bağırsaq tıxanıqlığına səbəb ola bilər və müalicə edilməzsə, pis proqnozla irəliləyir.

Müalicə üsulu necədir?

Dr. Holovati və Dr. Cəfərov bildirirlər ki, hazırda apendiks xərçəngi üçün standart skrininq testi yoxdur. Ona görə də erkən diaqnoz çətindir. Müalicə isə aşağıdakı üsullarla aparılır:

* Cərrahi müdaxilə ilə apendiks çıxarılır, bəzən ətraf toxumalar da alınır.
* İrəliləmiş mərhələlərdə qarın pərdəsinə yayılma varsa, sitoredüktiv cərrahiyyə və HIPEC (qızdırılmış qarın içi kimyaterapiya) tətbiq olunur.
* Bəzi hallarda kimyaterapiya da tələb oluna bilər.


BiG.Az
Telegramda izləyin
Sağlamlıq   Baxılıb: 1307   Tarix: 19 iyun 2025  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Toyuq ətini əvəz edir - Tərkibində 25 % zülal var

Ən çox zülal ehtiva edən çərəzin adı bəlli olub. BİG.AZ qafqazinfo-ya istinadən xəbər verir ki, dietoloq Anita Mirçandani zülal tərkibinə görə lider olan çərəzi açıqlayıb. Onun sözlərinə görə, zülalla ən zəngin məhsul yerfındığıdır (araxis). O bildirib ki, botaniki baxımdan yerfındığı çərəzlərə deyil

15.11.2026 404
.

Səhər yeməyi üçün ən pis vaxt - Diyetoloqların cavabı

Səhər yeməyini günortadan sonraya saxlamaq sağlamlıq üçün arzuolunmaz nəticələrə səbəb ola bilər. Diyetoloqların fikrincə, günün ilk qida qəbulu üçün ən uyğun vaxt oyandıqdan sonrakı 1-2 saatdır. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "EatingWell" nəşri diyetoloqların tövsiyələrinə istinadə

10.11.2026 467
.

COVID-dən sonra dadbilmənin niyə bərpa olunmadığı AÇIQLANDI

Bəzi insanlarda COVID-19 infeksiyasından bir ildən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq, dadbilmə qabiliyyətinin niyə tam bərpa olunmadığına dair yeni məlumatlar əldə edilib. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, alimlər uzunmüddətli dadbilmə pozğunluğu yaşayan şəxslərin dad reseptorlarını araşdırıblar

24.10.2026 752
.

Qrip, soyuqdəymə, yoxsa COVID-19? - ÜST yeni variantın əlamətlərini açıqladı

Koronavirusun yeni PJ.2.1 variantının simptomları adi soyuqdəymə və ya qripin əlamətlərinə bənzəyə bilər. "RİA Novosti"yə istinadən xəbər verir ki, bu barədə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) məlumat yayıb. "COVID-19, qrip və digər respirator infeksiyaların simptomları üst-üstə düşə bilər"

08.11.2026 664
.

Zəncəfil haqqında miflər və həqiqətlər: Əslində nəyə kömək edir, harada isə acizdir?

Zəncəfil uzun illərdir həm mətbəxdə, həm də xalq təbabətində istifadə olunur. Xüsusilə soyuqdəymə, həzm problemləri və ürəkbulanma zamanı ona üstünlük verilir. Lakin bu bitkinin bütün xəstəliklərə qarşı təsirli olması ilə bağlı fikirlər elmi cəhətdən təsdiqlənməyib. Qaynarinfo "Street Kitchen"

17.11.2026 1
.

Həkimlər niyə çaya şəkər əlavə etməməyi məsləhət görürlər?

Çaya əlavə edilən şəkər gün ərzində qəbul etdiyimiz kalori miqdarını artırır. Xüsusilə bir neçə fincan şirin çay içənlər fərqinə varmadan xeyli şəkər qəbul edə bilərlər. xəbər verir ki, şəkərli içkilərin həddindən artıq istifadəsi artıq çəki və diş çürüməsi riskini artırır. Buna görə çayı şəkərsiz içmə

18.10.2026 956
.

70 yaşdan sonra D vitamini qəbulunda təhlükəli səhv - Dozanı aşmayın

Yaşlılıq dövründə D vitamini sümük və əzələ sisteminin, eləcə də immunitetin sağlamlığı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də çatışmazlıq aşkarlandıqda bu vitaminin qida əlavələri şəklində qəbulu tövsiyə oluna bilər. Lakin yüksək dozalı preparatların müntəzəm və həkim məsləhəti olmadan qəbulu sağlamlığ

23.10.2026 1079
.

Gündə cəmi 4 saat yuxu ilə necə yaşamaq olar?

Adətən, böyük əksəriyyət üçün gündə yeddi-doqquz saatlıq yuxu norma sayılsa da, bəzi insanlar cəmi dörd-beş saatlıq yuxu ilə kifayətlənərək özlərini tamamilə enerjili və sağlam hiss edirlər. Elm adamları bu nadir vəziyyətin arxasında duran genetik səbəbləri araşdırmağa davam edirlər. "Qafqazinfo"nu

03.11.2026 899
.

İnfarkt və insult riskinin ən yüksək olduğu saatlar

Günün müəyyən saatlarında infarkt və insult keçirmə ehtimalı daha yüksək olur. Xüsusilə səhər saat 06:00-dan 09:00-dək ürək-damar ağırlaşmaları riski kəskin artır. Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə Harvard Tibb Məktəbinin həkim-qastroenteroloqu Trişa Paşriça "The Washington Post" nəşrin

12.11.2026 501
.