Sosial media qadağasından inqilaba: "Z nəsli"nin səsi və qlobal mesaj

Nepalda hökumətin 26 sosial media platformasını bloklamaq qərarı ölkədə ciddi iğtişaşlara səbəb olub. Qısa müddətdə böyüyən etirazların motivi dəyişib və proses nəzarətdən çıxıb. Etirazçılarla polis arasında baş verən toqquşmalar nəticəsində 22 nəfərin öldüyü, 500-dən çox insanın isə xəsarət aldığı bildirilib.

Hadisələr zamanı parlament binası yandırılıb, Maliyyə naziri Bişnu Prasad Paudel hücuma məruz qalıb, sabiq baş nazirin həyat yoldaşı öldürülüb. Prezident Ram Çandra Paudel və Baş nazir Kxadha Prasad Şarma Oli istefa verərək ordu tərəfindən Katmandudan təxliyə edilib. Sheetal Niwas hökumət sarayı isə yanğın nəticəsində tamamilə məhv olub.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a danışan politoloq Turan Rzayev bildirib ki, baş verənlər ilk baxışda lokal səbəblərlə izah oluna bilərdi. Lakin etirazların miqyası və hərəkətverici qüvvəsi göstərir ki, söhbət təkcə sosial media qadağasından getmir. Bu, uzun müddət yığılıb qalmış sosial, iqtisadi və siyasi narazılıqların partlaması idi. Qadağa sadəcə son damla oldu:
"Nepal kimi yarıavtoritar ölkələrdə belə sürətli radikallaşma yalnız daxili səbəblərlə izah olunmaya bilər. Tarix göstərir ki, "rəngli inqilablar", "yumşaq güc" siyasəti və sosial media üzərindən yönləndirilən gənclik hərəkatları Qərbin əsas alətlərindən birinə çevrilib. Ərəb Baharı, Gürcüstandakı Qızılgül İnqilabı, Ukraynadakı Maydan hadisələri buna nümunədir.

Bu proseslərin aparıcı qüvvəsi "Z nəsli"dir. Texnologiya ilə böyüyən bu nəsil qlobal dünyagörüşünə malikdir, informasiyanı sürətlə istehlak edir, paylaşır və çevik şəkildə təşkilatlana bilir. Onların idealizmi və dəyişiklik arzusu siyasi sistemləri sarsıtmaq gücünə çevrilib. Sosial media fenomeni Subhana Budhathokinin "Z nəsli dayanmayacaq. Bu etiraz təkcə sosial media ilə bağlı deyil. Onlar səsimizi susdurmaq istəyirlər və biz buna imkan verməyəcəyik" sözləri də bu mənada ciddi xəbərdarlıqdır.
Nepal coğrafi baxımdan diqqətdən kənarda görünsə də, əslində Çin və Hindistan kimi güclərin arasında yerləşir. Buna görə də ölkədəki hər bir iğtişaş regional güc balansına təsir edə bilər. ABŞ və Qərbin artan Çin rəqabəti fonunda bölgədə təsir imkanlarını genişləndirməsi də istisna deyil.

Əslində, Nepal hadisələri bir "test" idi: gənc nəsil necə təşkilatlanır, necə qəzəblənir və hansı həddə qədər gedə bilər? Nəticə göstərdi ki, doğru şərait və emosional impulsla bu nəsil köhnə strukturları silkələmək gücündədir.

"Z nəsli"nin sosial mediaya bağlılığı, onların emosional və ideoloji yönləndirilməyə açıq olması hətta sabit görünən sistemləri də sarsıda bilər. Üstəlik, bir çox ölkədə bu "şərait" artıq mövcuddur: iqtisadi çətinliklər, siyasi gərginlik, güvənsizlik və sosial parçalanma. Nepalda yaşananlar domino effekti yarada bilər.

Bu tendensiyanın özünü daha çox göstərə biləcəyi ölkələr isə Türkiyə və İrandır. Türkiyədə siyasi qütbləşmə, iqtisadi problemlər və gənclər arasında gələcəyə inamsızlıq var. İranda isə 2022-ci ildə Məhsa Əmini etirazları göstərdi ki, gənc nəsil artıq qorxmur və özünü ifadə etməyi bacarır.

Hər iki ölkədə hakimiyyətin nəzarətə əsaslanan strukturları "Z nəsli"nin azadlıq və dəyişiklik arzusu ilə toqquşur. Bu gənclik artıq sadəcə izləyici deyil, yön verən və iştirak edən olmaq istəyir.

Qısası, Nepalda baş verənlər təkcə bir ölkənin daxili böhranı deyil, qlobal mesajdır: heç bir ölkə bu nəsil dalğasından sığortalanmayıb".

Telegramda izləyin