Münaqişələrdə tərəfsizlik: Qərb və region mediasının fərqi - MEDİA EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Qərb mediası İsrail-Fələstin və Rusiya-Ukrayna münaqişələrini işıqlandırarkən mümkün qədər tərəfsiz olmağa çalışır. Burada həm hücum edən, həm də müdafiə edən tərəfin mövqeyi əks olunur, hadisələrin tarixi və fonu oxucuya çatdırılır. Türkiyə və Azərbaycan mediasına baxanda isə vəziyyət fərqlidir. Xəbərlər çox vaxt bir tərəfin mövqeyini ön plana çıxarır, digər tərəf isə ya az işıqlandırılır, ya da tam görünmür. Bu isə oxucuda hadisələrin balanslı təqdim olunmadığı təəssüratını yaradır və region mediasının obyektivliyi ilə bağlı suallar doğurur. Belə yanaşma oxucuların hadisələri qiymətləndirmək imkanını məhdudlaşdırır və informasiya mühitində qərəzli perspektivlərin üstünlük təşkil etməsinə şərait yaradır.
Mövzu ilə bağlı media eksperti Nicat Abdullayev BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, dünya mediasının bitərəf olmaması təsadüfi deyil. Onun sözlərinə görə, media heç vaxt yalnız informasiyanı ötürən neytral boru olmayıb: "O, siyasi güc münasibətlərindən, iqtisadi maraqlardan, ideoloji mühitdən və ictimai rəyin idarə edilməsindən qidalanan strateji alətdir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi və ya Yaxın Şərq münaqişəsi kimi məsələlərdə informasiyanın təqdimat forması çox zaman faktlardan daha çox, həmin ölkənin və ya media qurumunun geosiyasi prioritetlərini əks etdirir.

Bunu şərtləndirən və hazırda gördüyümüz media sistemini formalaşdıran bir neçə əsas səbəb var:

1. Media qurumlarının sahibi kimdirsə, informasiya siyasətini də o müəyyənləşdirir.
Böyük media holdinqləri çox vaxt siyasi dairələrə, biznes qruplarına və hətta silah sənayesinə bağlıdır. Bu qurumların geosiyasi maraqları var və xəbər dili həmin maraqları qoruyan çərçivədə formalaşır.

2. "Dəyərlər müharibəsi" informasiya müharibəsindən daha kəskindir.
Qlobal problemlərdə tərəflər bəzən "demokratiya, təhlükəsizlik, insan hüquqları" kimi anlayışları öz mövqelərinin legitimləşdirilməsi üçün istifadə edirlər. Media da bu ideoloji çərçivəni təkrarlayır və nəticədə hadisələr "kim haqlıdır?" sualı ilə yox, "kim bizim dəyərlərimizə daha yaxındır?" prizmasından təqdim olunur.

3. Terminologiya özü silah kimidir.
Bir tərəfə "terrorçu", digərinə "müdafiəçi", birinə "işğalçı", o birinə "azadlıq mübarizəsi aparan" demək, faktı dəyişdirmir, lakin qavrayışı dramatik şəkildə dəyişir. Bu, informasiya müharibəsinin ən təsirli psixoloji mexanizmidir.

4. Auditoriya reallığı deyil, emosiyanı tələb edir.
Müasir media kliklərə, izlenmələrə, sürətli istehlaka bağlıdır. Faktın sadə təqdimatı diqqət çəkmir, amma emosional, tərəfli yanaşma müzakirə yaradır. Məhz buna görə hadisələr çox vaxt dramatizə edilir, şəxsləşdirilir və siyasi kontekstə uyğun çərçivələnir.

5. Geosiyasət informasiya sərhədlərini də müəyyənləşdirir.
Qərb mediasında Ukrayna mövzusu ilə bağlı dominant narrativ başqa, Rusiyada tam fərqli, Yaxın Şərqdə isə tamam başqa məntiqdə qurulur. Bu, informasiyanın qlobal yox, bloklaşdırılmış mühitdə istehlak edildiyini göstərir. Hər kəs öz auditoriyası üçün "doğru" hesab etdiyi həqiqəti istehsal edir.

Media "kimə necə sərf edirsə o cür verir informasiyanı" sualı, əslində, informasiya sisteminin təbiətinə işarədir: media yalnız xəbər çatdıran yox, siyasi və ideoloji mövqeləri formalaşdıran aktordur. Ona görə də hadisələrin adları, terminləri, hətta çəkilmiş fotonun seçimi belə tərəfdir.

Bizim oxuculara, izləyicilərə çağırışımız nə olmalıdır? İlk olaraq informasiyanı birinci mənbədən yoxlamaq, terminologiyanı sorğulamaq, emosional çərçivələrdən çıxmaq və "kimin mövqeyini təkrarlayıram?" sualını vermək. Çünki informasiya dövründə tərəfsizliyi bəzən media yox, auditoriyanın media savadlılığı təmin edir".

Telegramda izləyin