Qumlu çimərliklər necə yaranır: Qum haradan gəlir?
Çimərlik qumu sadə görünür: sadəcə su kənarında yerləşir və üfüq boyunca uzanır. Amma o yüz minlərlə, milyonlarla il davam edən təbii proseslər nəticəsində yaranır və hələ də gözlərimiz önündə formalaşır.
Bəs, qum haradan yaranır və niyə onun dənəcikləri həmişə eyni ölçüdə olur?
Qaynarinfo xəbər verir ki, qumun əsas mənbəyi dağ qayalarıdır. Qaya və daşlar yağış, külək, temperatur dəyişiklikləri və dalğaların təsiri ilə daimi olaraq parçalanır. Bu prosesə aşınma deyilir. Əvvəlcə qayalar parçalanır, sonra çınqıl, daha sonra isə qum dənəciklərinə çevrilir.
Çaylar və axınlar bu materialı daşıyır. Su dənəcikləri quru torpaqdan dəniz və okeanlara aparır, bəzən yüzlərlə kilometr məsafə qət edir. Yolboyu qum dənələri bir-birinə dəyir, cilalanır və yuvarlaqlaşır. Çay dənizə qovuşanda axın zəifləyir və ağır dənəciklər çimərlikdə yığılır - beləliklə qum sahil boyunca toplanır.
Amma bu, qumun haradan gəldiyi hekayəsinin sonu deyil. Okean işə qarışır: dalğalar, gelgit və axınlar qumu sahil boyunca hərəkət etdirir.
Buna görə də çimərliklər yerini dəyişə bilər: bəzən qum artır, bəzən azalır. Qışda tufanlar qumu dənizə aparır, yayda dalğalar onu yenidən sahilə gətirir. Yəni ayaqlarınızın altındakı qum uzun tarixli "aktyor seçimi"ndən keçir.
Başqa bir sual - əgər qum milyonlarla il ərzində formalaşırsa, niyə çimərliklərdə böyük və kiçik dənələr qarışmır? Sadədir: dalğalar və axınlar davamlı təsir göstərir, qum dənələrini yuvarlayır, böyük hissələri dənizə atır, yüngülləri isə daha uzağa aparır. Nəticədə sahildə qalan dənələr kifayət qədər ağırdır ki, orada qalsın, amma yetərincə kiçikdir ki, tufan və gelgitlər zamanı asanlıqla hərəkət etsin.
Qum nədən ibarətdir?
Bütün qum daş mənşəli deyil. Tropik çimərliklərin böyük hissəsi canlı orqanizmlərin qalıqlarından yaranır. Ağ çimərliklər adətən qırılmış mərcanlar, qabıqlar və dəniz canlılarının skeletlərindən ibarətdir.
Bəzən qumun tərkibi olduqca qeyri-adi olur. Məsələn, "ulduz qumu" mikroskopik təkhüceyrəli orqanizmlərin skeletlərindən ibarətdir, kiçik ulduzlara bənzəyir. Bəzi çimərliklərdə isə beton, şüşə və kərpic qırıntıları da tapılır.
Qumun rəngi onun tərkibindən asılıdır. Kvarts çimərlikləri sarıya çevirir, vulkanik qayalar qara, mərcanlar isə ağ və ya çəhrayı edir. Hər çimərlik özünəməxsusdur: qumu həmin yerin geologiyası, iqlimi və tarixini əks etdirir.
Çimərlik qumunun altında nə var? Bu, yerli relyefdən asılıdır. Qum örtüyünün altında daha möhkəm təbəqə - substrat yerləşir. Adətən bu, çınqıl, iri qum və iri daş qarışığıdır, amma tərkibi ərazidən əraziyə fərqlənir.
Dərinlikdə gil yataqları, qədim torpaqlar və ya yerli qayalar ola bilər. Bəzi yerlərdə isə qədim, min illər əvvəl daha aşağı dəniz səviyyəsində formalaşmış gizli çimərliklər mövcuddur.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Maraqlı Baxılıb: 854 Tarix: 09 fevral 2026
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşPitbul küçədə səkkiz yaşlı uşağa hücum etdi - VİDEO
Türkiyənin Çorum şəhərində səkkiz yaşlı oğlan pitbul cinsli itin hücumuna məruz qalıb. -a istinadən xəbər verir ki, insident ərazidə olan təhlükəsizlik kameraları tərəfindən qeydə alınıb. Yeniyetmə oğlan ətrafdakı insanların köməyi ilə itin hücumundan xilas edilsə də, onun müxtəlif xəsarətlər aldığ
14.09.2021 1051 Aygün Kazımovanı arxada qoydu, 31 yaşında Amerikada güllələndi – Azərbaycanlı müğənninin faciəvi həyatı
Sevil Maqsud qızı Hacıyeva 3 oktyabr 1968-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Gənc yaşlarından etibarən musiqi fəaliyyətinə başlayan Sevilin qısa zaman ərzində istedadı kəşf edilir və müxtəlif musiqi tədbirlərində çıxış etməyə başlayır. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fortepiano şöbəsində təhsi
12.09.2021 3724 Bayden Trampı xatırlayan kimi xaç çəkdi - VİDEO
ABŞ prezidenti Co Bayden demokrat qubernaton Qevin Nyusoma dəstək mitinqində özünün Donald Trampla rəqabətini xatırlayıb. -ın -a istinadən məlumatına görə, o bildirib ki, Kaliforniya sakinlərinin qəbul edəcəyi qərar tək ABŞ-a yox, ümumilikdə bütün dünyaya təsir qoyacaq. "Bilirsiniz ki, ötən il seçkilərd
15.09.2021 660 Bakıda dördəm doğulub - VİDEO
Bakıda dördəm doğulub. -ın xəbərinə görə, uşaqlardan 3-ü oğlan 1140 qr., 1350 qr., 1230 qr, biri qızdır 1120 qr. Zaqatala rayon sakinləri olan 30 yaşlı Ülviyyə Sofiyeva və 32 yaşlı Huseynbala Sofiyevin ailəsində dünyaya gələn uşaqlar onların ilk övladlarıdır. Qeysəriyyə əməliyyatı ilə doğulan uşaqları
15.09.2021 942 Borşa da abidə qoyulacaq
Kiyev şəhər rəhbərliyi borşa qoyulacaq abidənin anonsunu verib. -a istinadən xəbər verir ki, abidənin qastroturizmin populyarlaşdırılması baxımından əhəmiyyətli olacağı bildirilib. Müvafiq təşəbbüsü aşpaz Yevgeni Klopotenko irəli sürüb. O, Ukraynada duzlu xiyara, qarpıza, dondurmaya və bu kimi qida vasitələrin
10.09.2021 1189 Gecə paltarı ilə yatmayın - SƏBƏB
Gözəl, sağlam və rahat bir yuxu üçün yatarkən gecə paltarı geyinməyin. Hətta qışda belə. Bəs niyə gecə paltarı ilə yatmamalıyıq?. -a istinadən məlumat verir ki, insanların təxminən 40 faizi yatarkən gecə paltarı geyinirlər. Xüsusilə qış aylarında qalın "pijamalar" da yatmaqla daha rahat olacaqların
16.09.2021 3554 Ayaq qoxusuna son
Havaların soyuması ilə örtülü ayaqqabılara keçid bəzi şəxslərin qoxu kimi problemlərlə qarşılasmasına səbəb olur. Ayaqların uzun müddət qapalı qalması, ayaqqabının materialı və ya corabdan qaynaqlanan bu problem narahatlıq yaradır. Axşam.az-a istinadən ayaq qoxusunun qarşısını almağa yardım edən 3 təbi
10.09.2021 1505 Yeni Zelandiyanın adı dəyişdirilir?
Yeni Zelandiya parlamentində yerli xalqı təmsil edən "Maori" partiyası ölkənin rəsmi adının dəyişdirilməsi üçün parlamentə təqdim edəcəyi petisiyanı onlayn imza üçün açıb. -a istinadən xəbər verir ki, petisiyada ölkənin adının Aotearoa olaraq dəyişdirilməsi, şəhərlərin, qəsəbələrin və yerləri
15.09.2021 1222 Ovuclarınızı birləşdirin: Sevgi haqqında nələr öyrənəcəksiniz?
Ovuclarınızın içindəki sevgi xətti xarakteriniz haqqında çox şey deyir. -a istinadən məlumat verir ki, bir insanın əlləri o insan haqqında çox şey deyə bilər. Bu, uzun müddətdir ki, xarakter təhlili aparan insanlar üçün təsirli bir üsuldur. Əgər bu sizə də maraqlıdırsa, o zaman ovuclarınızı birləşdirin
16.09.2021 1627