B12, dəmir və zülal: Ətsiz qidalanmanın görünməyən tərəfləri

"Ət yüksək keyfiyyətli zülal mənbələrindən biri hesab olunur. Zülallar amin turşularından ibarətdir və insan orqanizmi onların 20 növündən istifadə edir. Bu amin turşularından 9-u əvəzolunmaz sayılır. Yəni orqanizm onları özü sintez edə bilmir və mütləq qida vasitəsilə qəbul etməlidir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında qida eksperti Asim Vəliyev bildirib.

O, qeyd edib ki, heyvan mənşəli zülallar adətən bu 9 amin turşusunun hamısını uyğun nisbətdə ehtiva edir. Bitki mənşəli zülallarda isə bəzi amin turşuları kifayət qədər olmaya bilər. Bu səbəbdən ət istehlakını azaltmaq istəyən şəxslər üçün qida müxtəlifliyi xüsusilə vacibdir:

"Ən praktik yanaşmalardan biri paxlalıları taxıllarla birlikdə istifadə etməkdir. Mərci ilə düyü, noxudla bulqur və ya lobya ilə tam taxıllı məhsullar bir-birini tamamlayaraq daha balanslı zülal profili yaradır.

Digər vacib məqam isə dəmirlə bağlıdır. Bitki mənşəli dəmirin orqanizm tərəfindən mənimsənilməsi heyvan mənşəli dəmirlə müqayisədə daha zəifdir. Buna görə paxlalı yeməklərlə birlikdə C vitamini mənbələrinin istifadəsi tövsiyə olunur. Limon, pomidor, bibər və göyərti dəmirin sorulmasını müəyyən qədər artırır.

Ət yeməyən insanlarda ən çox diqqət tələb edən məsələlərdən biri də B12 vitamini çatışmazlığıdır. Bu vitamin bitki mənşəli qidalarda demək olar ki, yoxdur. Uzun müddət heyvan mənşəli qidalardan uzaq duran şəxslərdə B12 çatışmazlığı riski yüksəlir.

Bundan əlavə, dəmir və sink çatışmazlığı da yarana bilər. Xüsusilə yorğunluq, halsızlıq, saç tökülməsi və anemiya kimi hallar müşahidə oluna bilər. Bu əlamətləri yalnız stress və ya həyat tərzi ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Bəzən əsas səbəb qida balansının pozulması olur.

Göbələk dad və tekstura baxımından əti xatırlatdığı üçün bir çox reseptdə alternativ kimi istifadə edilir. Lakin qida dəyərinə görə ətlə eyni hesab olunmur. Göbələyin zülal miqdarı ətlə müqayisədə xeyli aşağıdır. Buna görə onu əsas zülal mənbəyi kimi deyil, yeməyə dad və həcm qatan köməkçi komponent kimi qiymətləndirmək daha doğrudur.

Bioloji dəyərinə görə mərci, noxud, lobya və xüsusilə soya daha yaxşı alternativlər hesab edilir. Paxlalılar həm zülal, həm lif, həm də maqnezium baxımından zəngindir. Soya isə bitki mənşəli nadir tam zülal mənbələrindən biridir.

Əsas məsələ sadəcə əti rasiondan çıxarmaq deyil, balanslı qidalanma sistemini qorumaqdır. Xüsusilə hamilə qadınlar, inkişaf dövründə olan uşaqlar və yaşlı insanlar üçün ət zülalının rasiondan çıxarılması daha diqqətli yanaşma tələb edir. Belə hallarda qərarlar fərdi vəziyyətə uyğun verilməli, lazım gəldikdə laborator analizlər və həkim nəzarəti nəzərə alınmalıdır".

Telegramda izləyin