Mənəvi sarsıntı və iztirab: qanun nə deyir?

"Mənəvi zərər fiziki şəxsin şəxsiyyət hüquqlarının pozulması nəticəsində keçirdiyi mənəvi sarsıntı və ya iztirab hesab olunur. Mənəvi zərərə görə kompensasiya isə hüquqazidd hərəkət və ya hərəkətsizliyə məruz qalan şəxsin yaşadığı psixoloji sarsıntının təsirini azaltmaq, onun mənəvi tarazlığını bərpa etmək və yaşama motivasiyasını yenidən qazandırmaq məqsədi daşıyır".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında Vəkillər Kollegiyasının üzvü Rəşad Əliyev bildirib.

O, qeyd edib ki, şəxsiyyət hüquqlarının pozulması nəticəsində şəxsə həm maddi, həm də mənəvi zərər dəyə bilər:

"Mənəvi sarsıntı dedikdə şəxsiyyət hüquqlarına müdaxilə nəticəsində yaranan, şəxsin daxili sabitliyini pozan, lakin ağır psixi iztirab həddinə çatmayan neqativ emosional vəziyyət başa düşülür. Buraya stress, qorxu, qəzəb, kədər, alçalma, utanma, məyusluq, qıcıqlanma və uzunmüddətli qeyri-müəyyənlik kimi hallar daxildir.

Mənəvi iztirab isə daha ağır emosional vəziyyət hesab olunur. Bu zaman şəxsiyyət hüquqlarına müdaxilə nəticəsində şəxsdə davamlı fiziki və ya psixi əzab yaranır. Xəstəlik, fiziki ağrılar, depressiya və digər psixoloji problemlər bu kateqoriyaya aid edilir.

Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi Plenumunun 24 dekabr 2025-ci il tarixli "Şəxsiyyət hüquqlarının müdafiəsi haqqında" qərarında ər-arvadın şəxsiyyət hüquqları ilə bağlı ayrıca müddəalar da yer alıb.

Qərarda qeyd olunur ki, ailə münasibətlərində hüquq və vəzifələr ailənin möhkəmləndirilməsi, ailə üzvlərinin qarşılıqlı məsuliyyəti və hüquqlarının maneəsiz həyata keçirilməsi məqsədinə xidmət etməlidir. Ailə üzvləri öz hüquqlarını həyata keçirərkən digər şəxslərin hüquq və azadlıqlarını pozmamalıdırlar.

Ər-arvadın hüquq bərabərliyi, qarşılıqlı hörmət və yardım gözləmək hüququ, sərbəst şəkildə soyad, peşə və məşğuliyyət seçmək kimi şəxsi hüquqları mövcuddur. Bu hüquqların pozulması həm hərəkət, həm də hərəkətsizlik formasında özünü göstərə bilər.

Məsələn, məişət zorakılığı, psixi və fiziki təzyiq, həyat yoldaşını köməksiz vəziyyətdə qoymaq, xəstəliyi və ya hamiləliyi ilə maraqlanmamaq, şəxsi və ailə sirrini yaymaq, şərəf və ləyaqəti alçaltmaq, hörmətsiz davranış nümayiş etdirmək və şəxsi yaşadığı evdən qovmaq kimi hallar hüquq pozuntusu hesab oluna bilər.

Bununla yanaşı, tərəflərdən birinin boşanmaq istəməsi və ya qanunla nəzərdə tutulmuş hüquqlardan istifadə etməsi - məsələn, əmlak bölgüsü ilə bağlı iddia qaldırması və ya nikah müqaviləsi təklif etməsi - hüquqazidd əməl sayılmır.

Həmçinin nikah münasibətləri faktiki olaraq pozulduqdan sonra tərəflərin bir-birinə maddi dəstək göstərməməsi və ya ailə öhdəliklərini icra etməməsi də hər zaman hüquq pozuntusu kimi qiymətləndirilə bilməz.

Mənəvi zərər tələblərinə baxılarkən məhkəmə tərəfindən şəxsin həqiqətən mənəvi sarsıntı və ya iztirab keçirməsi də araşdırılır.

Kompensasiyanın məbləği müəyyən edilərkən isə tərəflərin xüsusiyyətləri, pozulmuş hüququn növü, hüquqazidd əməlin xarakteri, ağırlıq dərəcəsi, nəticələri, hadisənin başvermə şəraiti və təyin edilən təzminatın ədalətliliyi nəzərə alınır.

Qanunvericiliyə əsasən, şəxsi qeyri-əmlak hüquqlarının və digər qeyri-maddi nemətlərin müdafiəsi ilə bağlı tələblərə iddia müddəti tətbiq edilmir".

Telegramda izləyin