Azərbaycan universitetləri beynəlxalq tələbə cəlb etməkdə niyə geri qalır? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Qlobal təhsil bazarında universitetlər arasında rəqabət getdikcə daha çox güclənir və əsas istiqamətlərdən biri xarici ölkələrdən tələbə cəlb etməkdir. Bir çox ölkələr üçün beynəlxalq tələbələr yalnız təhsil mübadiləsi deyil, həm də iqtisadi gəlir, elmi mühitin inkişafı və universitetlərin qlobal nüfuzunun artırılması deməkdir. Lakin Azərbaycanda bəzi ali təhsil müəssisələrinin bu istiqamətdə kifayət qədər aktiv olmadığı, xarici tələbə cəlb etmək üçün sistemli və geniş miqyaslı strategiyaların yetərincə inkişaf etmədiyi müşahidə olunur.

Bu isə universitetlərin beynəlxalq reytinqlərdə mövqeyinə və ölkənin təhsil ixracı potensialına təsir edən əsas amillərdən biri kimi qiymətləndirilir. Bu vəziyyət fonunda əsas sual ondan ibarətdir ki, Azərbaycan universitetləri qlobal təhsil rəqabətində daha fəal iştirak etmək üçün hansı addımları atmalıdır və beynəlxalq tələbələr üçün daha cəlbedici mühit necə formalaşdırıla bilər.
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Şəmsi Qoca BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, dünyanın aparıcı universitetləri üçün xarici tələbə sadəcə bir "gəlir mənbəyi" deyil, həm də universitetin beynəlxalq nüfuzunu (reytinqini) qaldıran, elmi potensialını zənginləşdirən və ölkənin "yumşaq güc" (soft power) siyasətinə xidmət edən mühüm amildir. Onun sözlərinə görə, bizim universitetlərin bu prosesdə passiv qalmasının arxasında isə bir neçə ciddi divar dayanır: "Xarici tələbə reytinq arxasınca qaçır. Qərb və ya Asiya universitetləri "QS World University Rankings" və ya "Times Higher Education" kimi qlobal siyahılarda ön sıralarda yer almaq üçün çarpışırlar. Bizim ali məktəblərin əksəriyyəti isə hələ də bu beynəlxalq reytinq platformalarında görünmür və ya çox geridə qalır. Tələbə diplomunun dünyada tanınacağına əmin olmalıdır; bu zəmanət zəif olduqda maraq da ölür.

Xarici universitetləri hərəkətə gətirən ən böyük qüvvə rəqabət və maliyyə müstəqilliyidir. Bizim universitetlərin böyük qismi isə daxili bazardan - dövlət sifarişli (ödənişsiz) və yerli ödənişli tələbə axınından asılıdır. Hər il minlərlə yerli gəncin universitetlərə qəbul olması ali məktəb rəhbərliklərində bir növ "arxayınlıq" yaradır. "Onsuz da auditoriyalarımız dolur" təfəkkürü, xarici bazarlara çıxmaq üçün əlavə enerji və vəsait xərcləmək həvəsini azaldır.

Xarici tələbəni cəlb etmək üçün ingilis dilində yüksəkkeyfiyyətli, müasir standartlara cavab verən proqramlar olmalıdır. Təəssüf ki, bir çox universitetlərimizdə hələ də xarici dildə sərbəst mühazirə oxuya bilən, beynəlxalq elmi jurnallarda məqalələri dərc olunan professor-müəllim heyətinin sayı yetərli deyil. Tədris proqramları çox vaxt qlobal əmək bazarının tələbləri ilə səsləşmir, köhnə nəzəriyyələrə əsaslanır.

Dünya universitetləri dünyanın dörd bir tərəfində təhsil sərgiləri keçirir, rəqəmsal marketinq alətlərindən istifadə edir, xarici tələbələr üçün xüsusi təqaüd proqramları (scholarship) təsis edirlər. Bizim universitetlərin isə xaricdə tanıdılması, brendləşdirilməsi demək olar ki, yox səviyyəsindədir. Beynəlxalq əlaqələr şöbələri çox vaxt yalnız kağız üzərində, rəsmi protokolları icra etmək üçün fəaliyyət göstərir.

Xarici tələbə təkcə dərs keçməyə gəlmir, həm də yaşamağa gəlir. Müasir kampuslar, tələbə yataqxanaları, sosial və mədəni mühit təhsilin ayrılmaz hissəsidir. Bizdə isə tələbə yataqxanalarının vəziyyəti, universitet daxili sosial aktivliklər xarici gəncləri cəlb edəcək səviyyədə deyil. Bakıda mənzil kirayəsinin baha olması və digər məişət çətinlikləri də bura əlavə olunur.

Son olaraq qeyd edim ki, Bizim universitetlərin xarici tələbə cəlb etməməsi maraqsızlıqdan daha çox, qlobal təhsil rəqabətinə hazır olmamaqdan irəli gəlir. Universitet rektorları mütərəqqi menecerlərə çevrilməyincə, ali məktəblər daxili arxayınlıqdan qurtulub elmi fəaliyyəti beynəlxalq müstəviyə daşımayınca, bu mənzərə dəyişməyəcək. İnsan kapitalının inkişafı, təhsilimizin milli çərçivədən çıxıb bəşəri dəyərə çevrilməsindən keçir".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin