"İnsanın keçmişini ona qarşı silaha çevirmək hüquq müdafiəçiliyinə sığmır" - David Seliverstovla MÜSAHİBƏ

"Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi və xeyriyyəçilik cəmiyyətinin sədri David Seliverstov son günlər haqqında mediada yayılan məlumatlarla bağlı Sonxeber.az-ın suallarını cavablandırıb.

- David bəy, son günlər sizinlə bağlı mediada müxtəlif ittiham və iddialar səsləndirilir. Siz isə bunu qarayaxma kampaniyası kimi qiymətləndirirsiniz. Əvvəlcə bu məsələyə ümumi münasibətinizi bilmək istərdik.

.
- Mən ilk növbədə onu qeyd etmək istəyirəm ki, insan hüquqları kimi həssas və məsuliyyətli sahədə fəaliyyət göstərən hər bir şəxs öz sözünün və hərəkətinin məsuliyyətini dərk etməlidir. Hüquq müdafiəçisi olmaq sadəcə müəyyən status və ya titul daşımaq deyil. Bu, insan hüquqlarına, ədalətə, obyektivliyə və qanunun aliliyinə sadiqlik deməkdir.
Təəssüf doğuran məqam ondan ibarətdir ki, bu gün bəzi hallarda hüquq müdafiəçiliyi anlayışı şəxsi qarşıdurmaların, ictimai ittihamların və media üzərindən aparılan mübahisələrin alətinə çevrilir.
Mənim barəmdə hər hansı iddia varsa, bunun hüquqi müstəvidə araşdırılmasına tam hazıram. Amma hesab edirəm ki, ittihamların konkret sübutlarla əsaslandırılması vacibdir. Sadəcə olaraq insanın adını hallandırmaq, onun haqqında müxtəlif ifadələr işlətmək, keçmişini gündəmə gətirmək və bununla ictimai rəydə mənfi obraz yaratmağa çalışmaq hüquqi mübarizə deyil.Mən hesab edirəm ki, bu cür yanaşma həm hüquq müdafiəçiliyinin mahiyyətinə, həm də jurnalistikanın obyektivlik prinsiplərinə ziddir.

- Sizin açıqlamalarınızda xüsusilə keçmiş məhkumların keçmişinin onların əleyhinə istifadə edilməsinə etiraz etdiyiniz görünür. Nə üçün bu məsələ sizin üçün bu qədər prinsipialdır?

- Çünki insanın keçmişi ilə onun bütün həyatını ölçmək ədalətli deyil.
Əgər şəxs vaxtilə cinayət törədib, məhkəmə qarşısında cavab verib və qanunla müəyyən edilmiş cəzasını çəkibsə, həmin insanın sonrakı həyatına da imkan verilməlidir. Əks halda biz cəzanı yalnız məhkəmə qərarı ilə müəyyən edilmiş müddətlə məhdudlaşdırmırıq, onu ömürlük ictimai damğaya çeviririk.
Mənim fikrimcə, bu, hüquqi dövlət prinsiplərinə uyğun yanaşma deyil.
İnsan səhv edə bilər. Əsas məsələ həmin səhvdən sonra onun necə yaşamasıdır. İnsan öz həyatını dəyişə, cəmiyyətə faydalı ola, əmək fəaliyyəti ilə məşğul ola və normal həyat qura bilər.
Keçmiş məhkumluq insanın bütün hüquqlarını avtomatik olaraq əlindən almır. Əgər həmin şəxsin bu gün konkret qanun pozuntusu etdiyi iddia olunursa, bunun üçün hüquqi mexanizmlər mövcuddur.
Amma hər dəfə insanın qarşısına onun keçmişini çıxarmaq, "sən əvvəllər belə olmusan" deməklə onu ictimaiyyət qarşısında alçaltmağa çalışmaq başqa məsələdir.

- Bəs hüquq müdafiəçisi tərəfindən keçmişin bu şəkildə gündəmə gətirilməsini necə qiymətləndirirsiniz?

- Mən bunu xüsusilə təhlükəli hesab edirəm.
Çünki hüquq müdafiəçisi cəmiyyətdə hüququn və ədalətin müdafiəçisi kimi qəbul olunur. İnsanlar ondan obyektivlik gözləyirlər.Əgər hüquq müdafiəçisi özü insanın keçmişini onun üzərinə təzyiq vasitəsi kimi qoyursa, burada çox ciddi etik suallar yaranır.

Hüquq müdafiəçisi insanı qorxutmamalı, susdurmamalı, onu ictimaiyyət qarşısında alçaltmamalıdır. Əksinə, onun hüquqlarının qorunmasına çalışmalıdır.
Mənim mövqeyim aydındır: insanın keçmişi hüquqi fakt ola bilər, amma onu şantaj və təzyiq vasitəsinə çevirmək yolverilməzdir.

Əgər hansısa hüquqi məsələ varsa, sənədlər təqdim edilsin. Əgər cinayət faktı olduğu düşünülürsə, hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edilsin. Əgər mübahisə varsa, məhkəmə qərar versin.

- Siz "şantaj" ifadəsini işlədirsiniz. Bu ifadəni hansı mənada nəzərdə tutursunuz?

- Burada mən konkret hüquqi ittiham irəli sürmürəm. Bunun hüquqi qiymətini yalnız səlahiyyətli qurumlar verə bilər.
Mən prinsipdən danışıram. Əgər bir insanın keçmişi ona qarşı təzyiq göstərmək, onu susdurmaq, qorxutmaq və ya ictimai nüfuzuna zərbə vurmaq məqsədilə istifadə edilirsə, bu, ciddi narahatlıq doğuran yanaşmadır.
İnsan hüquqları sahəsində çalışan şəxs bunu hamıdan yaxşı anlamalıdır.

- Sizcə, media belə mübahisələrdə hansı mövqedə dayanmalıdır?

- Media cəmiyyətin informasiya mənbəyidir və onun məsuliyyəti böyükdür.
Bir şəxsin haqqında ağır ittiham səsləndirilirsə, jurnalist ilk növbədə həmin iddianın mənbəyini, hüquqi əsasını və qarşı tərəfin mövqeyini araşdırmalıdır.

Əgər bir şəxsin haqqında "filan işi görüb", "filan məbləği mənimsəyib" kimi ifadələr yazılırsa, oxucuya bunun məhkəmə qərarı ilə təsdiqlənmiş fakt, yoxsa hansısa şəxsin iddiası olduğu aydın göstərilməlidir.
Bu fərq çox vacibdir.

Mən medianın fəaliyyətinə qarşı deyiləm. Əksinə, azad və məsuliyyətli medianın tərəfdarıyam. Amma azad media ilə məsuliyyətsiz ittiham yaymaq arasında böyük fərq var.Jurnalist araşdırmalıdır, sual verməlidir, tərəflərin mövqeyini təqdim etməlidir.

- Son günlər sizinlə bağlı səsləndirilən iddialarda müxtəlif şəxslərin adlarının çəkilməsi də diqqət çəkir. Bu yanaşma haqqında nə düşünürsünüz?
- Mən hesab edirəm ki, bir insanla bağlı iddia irəli sürərkən üçüncü şəxslərin adlarını prosesə cəlb etmək çox ehtiyatla edilməlidir.Kiminsə adını sadəcə olaraq hansısa mübahisənin içərisinə salmaq həmin şəxsin reputasiyasına da zərər vura bilər.Əgər konkret şəxs hadisənin iştirakçısıdırsa, bunun sübutu olmalıdır. Əgər deyil, onun adının mediada hallandırılmasının məqsədi nədir?
Mən heç kimin adının əsassız şəkildə hallandırılmasını düzgün hesab etmirəm.

- Siz hüquq müdafiəçisi kimi özünüz də insan hüquqları ilə bağlı fəaliyyət göstərirsiniz. Bu fəaliyyət sizin üçün nə ifadə edir?
- İnsan hüquqları mənim üçün sadəcə şüar deyil. "Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi və xeyriyyəçilik cəmiyyəti çərçivəsində müxtəlif sosial, humanitar və hüquqi məsələlərə diqqət yetiririk. Təşkilatın fəaliyyəti barədə müxtəlif açıq mənbələrdə də məlumatlar mövcuddur.
Bizim yanaşmamız ondan ibarətdir ki, insan hüquqları siyasi və şəxsi maraqlardan üstün tutulmalıdır.
Hüquq müdafiəçiliyi kiminsə haqqında mənfi kampaniya aparmaq deyil.
Hüquq müdafiəçisi ilk növbədə öz davranışı ilə hüquq mədəniyyəti nümayiş etdirməlidir.

- Bəs hüquq müdafiəçisi ilə siyasi və şəxsi mövqenin sərhədi harada başlayır?

- Çox vacib sualdır. Hüquq müdafiəçisi müəyyən məsələlərdə siyasi mövqeyə malik ola bilər. Amma hüquq müdafiəçiliyinin özündə obyektivlik və faktlara əsaslanmaq prinsipi qorunmalıdır.
Əgər şəxsi münasibət hüquqi qiymətləndirməni əvəz edirsə, problem başlayır.
Bu gün bir şəxsi ittiham edən insan sabah özü eyni ittihamlarla üzləşə bilər. Ona görə də hüquq müdafiəçisi öz fəaliyyətində universal prinsipə əsaslanmalıdır: mənim üçün xoş olmayan insana da ədalətli münasibət göstərilməlidir.

- Sizcə, insanın keçmişdə etdiyi səhvləri cəmiyyət nə qədər müddət gündəmdə saxlamalıdır?

- Əgər söhbət qanunla müəyyən edilmiş məhdudiyyətlərdən gedirsə, əlbəttə, qanunun tələbləri qorunmalıdır.
Amma mən ictimai damğalanmadan danışıram.
İnsan cəzasını çəkdikdən sonra cəmiyyətə qayıtmaq istəyirsə, biz onun qarşısında bütün qapıları bağlamamalıyıq.Əksinə, onun normal həyata inteqrasiyası həm həmin insanın, həm də cəmiyyətin marağındadır.
Əks halda insanı daim "keçmiş məhbus" kimi təqdim etməklə onu cəmiyyətin kənarında saxlamaq riski yaranır.
Bu isə sosial baxımdan da təhlükəli yanaşmadır.

- Sizcə, qarayaxma kampaniyası ilə hüquqi tənqid arasında hansı fərq var?

- Fərq çox böyükdür.
Tənqid faktlara əsaslanır. Qarayaxma isə insanın nüfuzuna zərər vurmaq məqsədilə məlumatların birtərəfli, təhrif edilmiş və ya sübutsuz formada təqdim edilməsi ilə xarakterizə oluna bilər.
Məsələn, mənim fəaliyyətimlə bağlı konkret irad varsa, buyursunlar, faktlarla ortaya qoysunlar.
Mən konstruktiv tənqiddən qorxmuram. Amma "sən filan adamsan", "sənin keçmişin belədir", "sənin haqqında belə deyirlər" formasında kampaniya aparılması hüquqi müzakirə deyil.

- Siz qarşı tərəfə hüquqi müstəvidə cavab vermək niyyətindəsinizmi?

- Mənim prinsipim budur: heç kimlə şəxsi qarşıdurmaya girmək istəmirəm.
Əgər hüquqi mübahisə varsa, onun yeri hüquqi müstəvidir.Mən də öz hüquqlarımı qanun çərçivəsində müdafiə etmək hüququna malikəm.Kiminsə mənim haqqımda iddiası varsa, həmin iddianı hüquqi qaydada sübut etməsi üçün bütün imkanlar var. Mən bununla bağlı aidiyyəti qurumlara müraciət edəcəyəm. Çünki istəyirəm ki, məsələ şəxsi qarşıdurmaya çevrilməsin.

- Bəziləri deyə bilər ki, ictimai şəxs və ya hüquq müdafiəçisi tənqidə daha dözümlü olmalıdır. Razısınızmı?

- Əlbəttə, ictimai fəaliyyət göstərən şəxs tənqidə açıq olmalıdır.
Amma tənqidlə təhqir, ittihamla fakt, araşdırma ilə qarayaxma arasında fərq qoymaq lazımdır.
Mənim fəaliyyətimi tənqid edə bilərlər. Hətta sərt tənqid də edə bilərlər.Amma konkret cinayət və ya hüquq pozuntusu iddiası səsləndirilirsə, bunun sübutu olmalıdır.Mən tənqiddən qaçmıram. Mən yalnız sübutsuz ittihamların fakt kimi təqdim edilməsinə etiraz edirəm.

- Sizcə, belə kampaniyalar hüquq müdafiəçiliyi institutuna nə qədər zərər vurur?

- Çox ciddi zərər vurur. Çünki insanlar hüquq müdafiəçisinə inanmalıdır.
Əgər hüquq müdafiəçisinin adı şəxsi qarşıdurmalar, qarşılıqlı ittihamlar və media kampaniyaları ilə yanaşı çəkilirsə, cəmiyyət "hüquq müdafiəçisi" anlayışına şübhə ilə yanaşa bilər.Bu isə ən təhlükəli nəticədir.
Hüquq müdafiəçiliyinin nüfuzu bir şəxsin deyil, bütövlükdə vətəndaş cəmiyyətinin məsələsidir.

- Son günlər sizinlə bağlı açıqlamalarda "sübut" məsələsini xüsusi vurğulayırsınız. Nə üçün?

- Çünki hüququn əsasını sübut təşkil edir. İddia etmək asandır.Bir insan haqqında sosial şəbəkədə və ya mediada hər hansı fikir yazmaq çox asandır.Amma həmin fikrin hüquqi məsuliyyəti var.
Mən buna görə deyirəm: iddia varsa, sübutunu göstərin.Əgər sənəd varsa, təqdim edilsin.
Əgər məhkəmə qərarı varsa, göstərilsin. Əgər hüquq pozuntusu varsa, aidiyyəti orqanlar araşdırsın.
Amma sadəcə olaraq şəxsi fikri hüquqi fakt kimi təqdim etmək olmaz.

- Siz qarşı tərəfdən üzr gözləyirsinizmi?

- Mənim əsas tələbim üzr deyil.Mənim əsas tələbim obyektivlikdir.Əgər mənim haqqımda səsləndirilən hansısa fikir səhvdirsə, onun düzəldilməsini istəyirəm.Əgər iddia doğrudursa, sübut edilsin.Əgər yalan məlumat yayılıbsa, hüquqi qaydada məsuliyyət məsələsinə baxılsın.
Məsələni şəxsi düşmənçiliyə çevirmək niyyətində deyiləm.

- Sizin fikrinizcə, keçmiş məhbusların hüquqlarının qorunması ayrıca diqqət tələb edirmi?

- Bəli. Çünki həmin insanlar cəzasını çəkdikdən sonra cəmiyyətə qayıdırlar.
Onların iş tapması, ailə qurması, normal həyat yaşaması, cəmiyyətə fayda verməsi üçün imkanlar olmalıdır.
İnsan hüquqları yalnız "ideal" hesab etdiyimiz insanlar üçün mövcud deyil.
Hüquq hər kəs üçündür.

Əgər biz yalnız özümüzə yaxın insanların hüquqlarını müdafiə ediriksə, bu, hüquq müdafiəçiliyi deyil.Əsl hüquq müdafiəçiliyi bəzən cəmiyyətin ən çox qınadığı insanın belə hüquqlarını qorumağı tələb edir.

- Bəs sizin mesajınız nədir: həm hüquq müdafiəçilərinə, həm mediaya, həm də cəmiyyətə?
- Mənim mesajım çox sadədir. Hüquqi məsələləri şəxsi münaqişəyə çevirməyək.
İnsanın keçmişini onun üzərinə silah kimi çevirməyək.İttihamları fakt kimi təqdim etməyək.Media obyektivliyi qorusun.
Hüquq müdafiəçiləri öz statuslarının məsuliyyətini dərk etsinlər.Əgər hansısa şəxsin qanunu pozduğunu düşünürüksə, bunun yolu media linçindən keçmir. Bunun yolu hüquqdan, sübutdan və məhkəmədən keçir.

- Son olaraq, sizi ittiham edənlərə nə demək istərdiniz?

- Mən heç kimlə düşmənçilik aparmaq istəmirəm.Mənim bir prinsipim var: haqqında danışdığınız insanın da danışmaq hüququnu tanıyın.
Əgər məni ittiham edirsinizsə, mənim də cavab vermək hüququm var. Məndən sənəd tələb edirsinizsə, mən də sizdən sənəd tələb edə bilərəm.Əgər hüquqdan danışırsınızsa, mən də hüququn aliliyinə çağırıram.Amma bir insanın keçmişini onun bu günkü həyatına qarşı istifadə etmək, onu ictimaiyyət qarşısında damğalamaq və bunun üzərindən təzyiq yaratmaq mənim qəbul etdiyim hüquq müdafiəçiliyi modeli deyil.

Mənim üçün hüquq müdafiəçiliyinin əsas prinsipi dəyişməzdir:

İnsan hüquqları şəxsi münasibətlərdən üstün olmalıdır.Fakt iddianı, sübut emosiyanı, qanun isə şəxsi qərəzi üstələməlidir.
Əgər biz həqiqətən hüquqi dövlət və insan hüquqlarından danışırıqsa, ilk növbədə özümüz bu prinsiplərə əməl etməliyik.

Telegramda izləyin