Vahid məktəbli forması ətrafında müzakirələr: təhsilin inkişafı, milli maraqlar və xarici təsir iddiaları

Vahid məktəbli formasının tətbiqi yalnız şagirdlərin geyimi ilə bağlı məsələ deyil. Bu, məktəbdə sosial bərabərliyin qorunması, intizamın möhkəmləndirilməsi, uşaqlar arasında maddi fərqlərin qabardılmasının qarşısının alınması və vahid məktəb kollektivinin formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, bu mövzu ətrafında süni narazılıq yaratmaq, valideynlərin suallarından siyasi məqsədlər üçün istifadə etmək və təhsil məsələlərini geosiyasi qarşıdurmanın predmetinə çevirmək cəhdləri də diqqətlə araşdırılmalıdır. Xüsusilə İranla əlaqələndirilən mümkün informasiya kampaniyaları barədə iddialar faktlar əsasında qiymətləndirilməli, təsdiqlənməmiş məlumatlar həqiqət kimi təqdim olunmamalıdır.
Məktəb uşaqların yalnız bilik qazandığı deyil, həm də sosial münasibətləri, məsuliyyət hissini, intizamı və birgəyaşayış qaydalarını öyrəndiyi məkandır. Bu baxımdan vahid məktəbli forması təhsil mühitinin təşkilində müəyyən rol oynaya bilər. Eyni geyim qaydası şagirdlər arasında geyim markaları, qiymət fərqləri və ailələrin maddi imkanları üzərindən yaranan rəqabətin azalmasına kömək edə bilər. Şagirdin məktəbdə biliyinə, bacarığına və davranışına görə qiymətləndirilməsi, ailəsinin maddi vəziyyətinin isə onun təhsil imkanlarına təsir göstərməməsi sağlam təhsil mühitinin əsas prinsiplərindəndir.
Vahid forma, eyni zamanda, məktəblilərdə təhsil müəssisəsinə mənsubiyyət hissinin güclənməsinə və daxili qaydaların mənimsənilməsinə töhfə verə bilər. Bununla belə, məktəbdə intizamı yalnız geyim vasitəsilə təmin etmək mümkün deyil. Müəllimlərin peşəkarlığı, tədrisin keyfiyyəti, məktəb rəhbərliyinin məsuliyyəti, valideyn-məktəb əməkdaşlığı və şagirdlərin hüquqlarına hörmət əsas şərtlər olaraq qalır. Deməli, vahid forma təhsilin keyfiyyətini özlüyündə yüksəldən vasitə deyil, düzgün təşkil olunmuş təhsil siyasətinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilməlidir.
Məsələnin sosial tərəfi də xüsusi diqqət tələb edir. Aztəminatlı ailələr üçün məktəbli geyiminin əlçatanlığı təmin edilmədikdə vahid forma əlavə maliyyə yükünə çevrilə bilər. Buna görə də formaların qiyməti, keyfiyyəti, mövsümə uyğunluğu və ailələrin onları əldə etmək imkanları nəzərə alınmalıdır. Məqsəd uşaqlar arasında bərabərliyi gücləndirməkdirsə, tətbiq mexanizmi də bu məqsədə uyğun qurulmalıdır. Heç bir şagird maddi çətinlik səbəbindən təhsil prosesindən və məktəb həyatında iştirak imkanlarından kənarda qalmamalıdır.
Vahid məktəbli forması ətrafında aparılan müzakirələrin siyasi və informasiya müstəvisinə daşınması da diqqətlə qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan təhsil sistemi ilə bağlı qərarlar ictimai müzakirəyə açıq olmalı, valideynlərin və müəllimlərin əsaslandırılmış iradları dinlənilməlidir. Bununla yanaşı, təhsil siyasətinə dair fikir ayrılıqlarından xarici siyasi maraqların təşviqi üçün istifadə edilməsi ehtimalı varsa, belə iddialar konkret faktlar əsasında araşdırılmalıdır. İctimai narazılığın məqsədli şəkildə təşkil olunduğunu irəli sürmək üçün isə müvafiq sübutlar təqdim edilməlidir.
İranın Azərbaycana münasibəti və informasiya məkanına mümkün təsirləri ilə bağlı narahatlıqlar müxtəlif müzakirələrdə gündəmə gəlir. Bu kontekstdə vahid məktəbli forması məsələsi üzərindən şagirdlər, valideynlər və müəllimlər arasında yanlış məlumatların yayılması ehtimalı da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Lakin konkret hadisənin, paylaşımın və ya informasiya kampaniyasının İran tərəfindən idarə olunduğunu iddia etmək üçün etibarlı mənbələr, məlumatların yayılma mexanizminin təhlili və yoxlanıla bilən faktlar tələb olunur. Tənqidi fikir, narazılıq və ya sosial şəbəkə paylaşımı özlüyündə xarici müdaxilənin sübutu sayıla bilməz.
Əsas təhlükələrdən biri uşaqların təhsil mövzusunun ideoloji təsir və manipulyasiya vasitəsinə çevrilməsidir. Şagirdlər məlumat mənbələrini müqayisə etməyi, faktları emosional iddialardan ayırmağı və yayılan informasiyanı tənqidi qiymətləndirməyi öyrənməlidirlər. Onlarda hər hansı dövlətə və ya cəmiyyətə qarşı kor-koranə münasibət formalaşdırmaq əvəzinə, tənqidi düşüncə, media savadlılığı, milli kimliyə hörmət və vətəndaş məsuliyyəti təşviq edilməlidir. Xaricdən koordinasiya olunan təsir kampaniyasının mövcudluğu faktlarla təsdiqlənərsə, ona qarşı mübarizə hüquqi və maarifləndirici vasitələrlə aparılmalıdır.
İranla bağlı iddiaların araşdırılması zamanı da eyni prinsip gözlənilməlidir. Konkret mənbələr, mümkün maliyyələşmə əlaqələri, koordinasiyalı paylaşım şəbəkələri və digər yoxlanıla bilən faktlar araşdırmanın əsasını təşkil etməlidir. Hər hansı dövlətin siyasətini tənqid etmək legitim olsa da, bu tənqid bütöv bir xalqın və ya dini icmanın hədəfə alınmasına çevrilməməlidir. Azərbaycan cəmiyyətinin gücü müxtəlif dini və etnik mənsubiyyətlərə malik insanların ümumi vətəndaşlıq dəyərləri ətrafında birləşməsindədir. Təhsil sahəsində təhlükəsizliyin qorunması da bu prinsiplərə əsaslanmalıdır.
Məktəblərdə baş verən insidentlər, əmlaka zərər vurulması və təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinə maneçilik halları barədə məlumatlar da eyni məsuliyyətlə araşdırılmalıdır. Əgər hər hansı hadisənin vahid məktəbli formasına qarşı etirazlarla və ya xarici təsir cəhdləri ilə əlaqəli olduğu iddia edilirsə, bu əlaqə etibarlı sübutlarla müəyyənləşdirilməlidir. Hadisələrin səbəbləri aydınlaşdırılmadan onları konkret dövlətlə əlaqələndirmək ictimai müzakirəni yanlış istiqamətə yönəldə bilər.
Azərbaycan üçün əsas prioritet təhsilin keyfiyyətini yüksəltmək, uşaqların hüquqlarını qorumaq və məktəblərdə sağlam sosial mühit yaratmaqdır. Vahid məktəbli forması sosial bərabərliyə xidmət etdiyi, ailələr üçün əlçatan olduğu və ayrı-seçkiliyə yol açmadığı halda faydalı təşkilati vasitə ola bilər. Onun tətbiqi ilə bağlı sualların cavablandırılması, qərarların əsaslandırılması və valideynlərin narahatlıqlarının dinlənilməsi cəmiyyətin təhsil sisteminə etimadını da gücləndirə bilər.
Nəticə etibarilə, vahid məktəbli forması məsələsinə nə yalnız geyim qaydası, nə də özlüyündə siyasi qarşıdurma kimi yanaşmaq doğrudur. Burada əsas meyar uşaqların maraqları, təhsilin keyfiyyəti, sosial bərabərlik və milli təhlükəsizlik olmalıdır. İranın və ya digər xarici aktorların bu mövzudan Azərbaycana qarşı informasiya təsiri məqsədilə istifadə etməsi barədə iddialar varsa, onlar açıq, obyektiv və peşəkar şəkildə araşdırılmalıdır. Eyni zamanda, ictimai müzakirələrdə faktlardan uzaqlaşmamaq, hər bir iddianı sübutlarla, hər bir qərarı isə ictimai fayda ilə qiymətləndirmək vacibdir. Çünki məktəbin əsas vəzifəsi uşaqları siyasi qarşıdurmanın iştirakçılarına çevirmək deyil, onları savadlı, müstəqil düşünən, məsuliyyətli və ölkəsinin gələcəyinə töhfə verən vətəndaşlar kimi yetişdirməkdir.

Milli Məclisin deputatı Nəsib Məhəməliyev

Telegramda izləyin