Hicab müzakirələri fonunda hüquq və ictimai məsuliyyət

"Bu gün səhər saatlarından etibarən Bakının bəzi məktəblərində hicabla bağlı etirazların keçirildiyi barədə sosial şəbəkələrdə görüntülər yayılıb. Paylaşımlarda bəzi valideynlərin plakatlarla etiraz etdikləri və dini məzmunlu şüarlar səsləndirdikləri görünür. Hadisələrin miqyası, iştirakçıların məqsədləri və mümkün təşkilatçılar barədə isə hər hansı qəti nəticəyə gəlmək üçün əlavə, etibarlı məlumatlara ehtiyac var".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında politoloq Turan Rzayev bildirib.

O, qeyd edib ki, ilk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, valideynlərin övladlarının təhsili və geyimi ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə etməsi təbiidir. Aydınlaşdırılmasını istədikləri sualları qaldırmaq və dövlət qurumlarından izahat tələb etmək onların qanuni imkanları sırasındadır. Bununla belə, istənilən etiraz qanun çərçivəsində, ictimai asayişə və digər şəxslərin hüquqlarına hörmətlə həyata keçirilməlidir. Məktəb mühitində isə uşaqların təhlükəsizliyi, təhsil hüququ və psixoloji rahatlığı xüsusi diqqətdə saxlanılmalıdır:

"Müzakirələrin diqqət çəkən tərəflərindən biri etiraz görüntülərində plakatlardan, dini geyimlərdən və uşaqların iştirakından istifadə olunmasıdır. Bu elementlər müəyyən siyasi və ya ideoloji kampaniyaları xatırlada bilər. Lakin təkcə plakatların əvvəlcədən hazırlanması, iştirakçıların geyimi və ya şüarların məzmunu əsasında hər hansı xarici dövlətin prosesə rəhbərlik etdiyi nəticəsinə gəlmək düzgün olmazdı. Belə ehtimallar yalnız konkret faktlar və müstəqil şəkildə yoxlanılmış sübutlarla əsaslandırıla bilər.

Azərbaycanın İranla münasibətlərində dini və ideoloji təsir məsələsi uzun müddətdir müzakirə olunan mövzulardandır. Azərbaycan dövlət qurumları əvvəlki illərdə İranın xüsusi xidmət orqanları ilə əlaqəli olduğu iddia edilən şəbəkələr və ölkənin təhlükəsizliyinə qarşı fəaliyyətlərlə bağlı məlumatlar yayıblar. Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin 2022-ci il noyabrın 1-də yaydığı məlumatda İranın xüsusi xidmət orqanlarının nəzarəti altında fəaliyyət göstərdiyi bildirilən qanunsuz silahlı qruplaşma barədə açıqlama verilmişdi. Bu kimi hadisələr xarici təsir risklərinin araşdırılmasının əhəmiyyətini göstərir. Bununla belə, əvvəlki əməliyyatlar bugünkü məktəb etirazlarının da həmin şəbəkələr tərəfindən təşkil edildiyini öz-özlüyündə sübut etmir.

Uşaqların dini və siyasi məzmunlu kampaniyalarda iştirakı ayrıca həssas məsələdir. Yetkinlik yaşına çatmayanların hər hansı ideoloji çağırışın nümayişinə cəlb olunması zamanı onların təhlükəsizliyi, sərbəst iradəsi və hüquqları nəzərə alınmalıdır. Eyni prinsip həm dini məzmunlu tədbirlərə, həm də başqa siyasi və ideoloji kampaniyalara şamil edilməlidir. Uşaqlar böyüklər arasındakı mübahisələrin vasitəsinə çevrilməməli, onların təhsil hüququ və şəxsi ləyaqəti qorunmalıdır.

Bu baxımdan, sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülərin və çağırışların mənbəyinin araşdırılması da əhəmiyyətlidir. Bəzi profillərin qısa müddətdə çoxsaylı paylaşımlar etməsi və eyni məzmunlu mesajları yayması koordinasiyalı fəaliyyət ehtimalını yarada bilər. Lakin yalnız paylaşım sayı və şübhəli görünən hesablar əsasında həmin profillərin bot və ya xarici qüvvələr tərəfindən idarə olunduğunu qəti şəkildə demək olmaz. Bunun üçün hesabların fəaliyyəti, əlaqələri və məlumatların yayılma mexanizmləri üzrə texniki təhlil aparılmalıdır.

Milli valyutanın üzərinə etiraz şüarlarının yazılmasına çağırışlar barədə paylaşımlar da ayrıca diqqətlə araşdırılmalıdır. Belə çağırışların məqsədi, kimlər tərəfindən yayıldığı və real iştirak səviyyəsi təsdiqlənmədən onların ümumi kampaniyanın tərkib hissəsi olduğunu iddia etmək doğru olmaz. İnternetdə yayılan hər bir məlumatın fakt kimi qəbul edilməsi ictimai narahatlığı artıra və yanlış nəticələrə səbəb ola bilər.

İranın Azərbaycanla münasibətlərində təhlükəsizlik amilini nəzərə almaq üçün əvvəlki hadisələri də xatırlamaq mümkündür. 2022-ci ilin oktyabrında İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) Azərbaycanla sərhəd yaxınlığında genişmiqyaslı hərbi təlimlər keçirmişdi. Həmin təlimlərdə Araz çayının keçilməsi və hücum xarakterli ssenarilər üzrə məşqlər də yer almışdı. Bu hadisə iki ölkə arasında münasibətlərin gərgin olduğu dövrün mühüm epizodlarından biri idi.
2026-cı il martın 5-də isə Naxçıvan Muxtar Respublikasında hava limanının terminalına və Şəkərabad kəndində məktəb yaxınlığına pilotsuz uçuş aparatlarının düşməsi ilə bağlı ciddi hadisə baş verib. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi həmin aparatların İran ərazisindən buraxıldığını bəyan edərək hadisəni pisləyib və İran tərəfdən izahat tələb edib. İran isə hadisəyə görə məsuliyyət daşıdığını inkar edib. Bu səbəbdən hadisənin məsuliyyəti və onunla bağlı bütün hallar barədə danışarkən rəsmi mövqeləri və araşdırmaların nəticələrini bir-birindən fərqləndirmək vacibdir.

Belə bir regional təhlükəsizlik fonunda Azərbaycanda dini mövzular ətrafında yaranan ictimai gərginliyin diqqətlə izlənilməsi başadüşüləndir. Bununla belə, konkret məktəb etirazlarının SEPAH və ya başqa xarici mərkəz tərəfindən təşkil edildiyini söyləmək üçün ayrıca sübutlar tələb olunur. Xarici təsir ehtimalının araşdırılması ilə sübut olunmamış ittihamların ictimaiyyətə qəti fakt kimi təqdim edilməsi eyni şey deyil.

Məktəblərdə geyim qaydaları ilə bağlı mübahisələrin həlli ilk növbədə qanunvericiliyə, hüquqi prosedurlara və uşaqların mənafeyinə əsaslanmalıdır. Valideynlərin sualları cavablandırılmalı, məktəb rəhbərlikləri qüvvədə olan tələbləri aydın şəkildə izah etməli, dövlət qurumları isə zərurət yarandıqda ictimaiyyətə rəsmi məlumat verməlidirlər. Qanuni etiraz imkanları qorunmalı, eyni zamanda məktəblərin tədris prosesi və şagirdlərin təhlükəsizliyi təmin olunmalıdır.

Dini inancların ictimai müzakirə mövzusuna çevrilməsi cəmiyyətin müxtəlif qrupları arasında qarşıdurma yaratmamalıdır. Dünyəvi təhsil prinsiplərinə hörmət, dini inanclara qarşı ayrı-seçkiliyə yol verilməməsi və qanunun hamıya bərabər tətbiqi bir-birini istisna edən deyil, bir-birini tamamlayan prinsiplərdir.
Nəticə etibarilə, məktəblərdə hicabla bağlı etirazlara münasibətdə həm hüquqi tələblər, həm də milli təhlükəsizlik məsələləri diqqətdə saxlanılmalıdır. Lakin sağlam ictimai mövqe yalnız təsdiqlənmiş faktlara, obyektiv araşdırmaya və hüquqi əsaslandırmaya söykənə bilər. Uşaqların təhsil hüququnun qorunması, ictimai sabitliyin təmin edilməsi və mümkün xarici müdaxilə hallarının sübutlar əsasında araşdırılması bu məsələdə əsas istiqamətlər olmalıdır".

Telegramda izləyin