Vahid məktəbli forması ətrafında müzakirələr: Təhsildə bərabərlik, milli dəyərlər və xarici təsir təhlükəsi

"Vahid məktəbli formasının tətbiqi Azərbaycanda təhsil mühitinin sağlamlaşdırılması, şagirdlər arasında sosial bərabərliyin gücləndirilməsi və məktəb intizamının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu məsələni yalnız geyim qaydaları çərçivəsində qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Çünki məktəbli forması eyni zamanda təhsil mədəniyyəti, sosial məsuliyyət, kollektivə mənsubiyyət və uşaqların mənəvi tərbiyəsi ilə bağlıdır. Lakin təhsil sahəsində həyata keçirilən istənilən təşəbbüs kimi, vahid formanın tətbiqi də cəmiyyətdə sağlam müzakirə, obyektiv təhlil və məsuliyyətli yanaşma tələb edir".

Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Aydın Hüseynov bildirib. O qeyd edib ki, müasir dünyada təhsil yalnız bilik ötürən sistem deyil, həm də milli kimliyin, vətəndaşlıq mövqeyinin və müstəqil düşüncə qabiliyyətinin formalaşdığı strateji sahədir:

"Buna görə də məktəblərdə tətbiq edilən qaydaların mahiyyəti, məqsədi və nəticələri geniş ictimai əhəmiyyət daşıyır. Vahid məktəbli formasının əsas üstünlüklərindən biri şagirdlərin zahiri görünüşünə görə fərqləndirilməsinin qarşısını almağa kömək etməsidir. Ailələrin maddi imkanları fərqli olduğundan, geyim üzərindən yaranan müqayisələr bəzi uşaqlarda psixoloji narahatlıq, özünəinamın azalması və sosial təcrid hissi yarada bilər. Vahid forma bu fərqlərin məktəb mühitində qabardılmasını müəyyən qədər azaldaraq uşaqların diqqətini təhsilə və şəxsi inkişafa yönəldə bilər.
Məktəb intizamı da bu məsələnin mühüm tərəflərindən biridir. Şagirdin məktəb qaydalarına əməl etməsi, kollektivin üzvü kimi məsuliyyət daşıması və təhsil müəssisəsinin nüfuzuna hörmətlə yanaşması onun gələcək həyatında da əhəmiyyətli rol oynayır. Vahid forma məktəbə mənsubiyyət hissini gücləndirən vasitələrdən biri ola bilər. Bununla belə, keyfiyyətli təhsilin yalnız geyim qaydaları ilə təmin edilmədiyini də unutmaq olmaz. Müəllimlərin peşəkarlığı, dərslərin keyfiyyəti, məktəblərin maddi-texniki imkanları, şagirdlərin təhlükəsizliyi və valideynlərlə əməkdaşlıq təhsil sisteminin inkişafında daha geniş və əsaslı rol oynayır.

Vahid məktəbli formasının tətbiqi sosial ədalət prinsipləri ilə müşayiət olunmalıdır. Formanın qiyməti ailələrin maddi imkanlarına uyğun olmalı, aztəminatlı ailələrin uşaqları üçün dəstək mexanizmləri nəzərdə tutulmalı və heç bir şagird geyiminə görə alçaldılmamalıdır. Məktəbin əsas məqsədi uşaqları vahid geyimdə toplamaqla kifayətlənmək deyil, onların hər birinə bərabər təhsil imkanları yaratmaqdır. Əgər vahid forma sosial bərabərliyə xidmət edirsə, onun tətbiqi də məhz bu prinsipə uyğun həyata keçirilməlidir.

Məsələnin digər mühüm tərəfi informasiya mühitidir. Son illərdə təhsil, milli-mənəvi dəyərlər və gənclərin tərbiyəsi ilə bağlı mövzular sosial şəbəkələrdə tez-tez siyasi müzakirələrin predmetinə çevrilir. Bəzi hallarda emosional paylaşımlar, yoxlanılmamış məlumatlar və manipulyativ məzmun ictimai rəyi formalaşdırmağa çalışır. Belə şəraitdə vətəndaşların yayılan məlumatlara tənqidi yanaşması, mənbələri yoxlaması və faktla şəxsi mövqeyi bir-birindən ayırması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

İranın Azərbaycan cəmiyyətinə və informasiya məkanına mümkün təsiri məsələsi də obyektiv və sübutlara əsaslanan şəkildə araşdırılmalıdır. Regionda mövcud siyasi və ideoloji rəqabət fonunda xarici təsir cəhdlərinin mümkünlüyünü nəzərdən qaçırmaq olmaz. Bununla belə, vahid məktəbli formasına qarşı hər bir tənqidi mövqeyi İranın təşkil etdiyi kampaniya kimi təqdim etmək üçün konkret sübutlar tələb olunur. Xarici müdaxilə barədə iddialar emosiyalarla deyil, yoxlanılmış faktlarla, etibarlı mənbələrlə və peşəkar araşdırmalarla əsaslandırılmalıdır.

Əgər hər hansı xarici qüvvə Azərbaycanın təhsil siyasətinə inamsızlıq yaratmaq, cəmiyyətdə süni qarşıdurma formalaşdırmaq və ya uşaqların düşüncəsinə məqsədli şəkildə təsir göstərmək üçün koordinasiyalı informasiya fəaliyyəti həyata keçirirsə, belə hallar aidiyyəti qurumlar tərəfindən araşdırılmalı və ictimaiyyətə aydın məlumat verilməlidir. Lakin dövlətin və cəmiyyətin informasiya təhlükəsizliyinin qorunması qanuni tənqid və fikir azadlığının məhdudlaşdırılması hesabına baş verməməlidir. Demokratik və sağlam ictimai mühitin əsas xüsusiyyəti müxtəlif fikirlərin ifadə olunması, onların faktlarla yoxlanılması və əsaslandırılmış nəticələrə gəlinməsidir.

Uşaqların informasiya təhlükəsizliyi xüsusilə diqqət tələb edən məsələdir. Yeniyetmələr sosial şəbəkələrdə qarşılaşdıqları məlumatların məqsədini və doğruluğunu hər zaman düzgün qiymətləndirə bilmirlər. Qərəzli paylaşımlar, saxta xəbərlər və emosional manipulyasiyalar onların dünyagörüşünə, məktəbə münasibətinə və ictimai prosesləri qavramasına təsir göstərə bilər. Buna görə də təhsil sistemində media savadlılığının gücləndirilməsi, şagirdlərə məlumat mənbələrini yoxlamağın öyrədilməsi və müstəqil düşüncə bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi vacibdir.

Azərbaycan gənclərinin milli-mənəvi dəyərlərə bağlı, eyni zamanda müasir dünyagörüşünə malik şəxsiyyətlər kimi yetişməsi dövlət və cəmiyyət qarşısında duran əsas vəzifələrdəndir. Vətənpərvərlik yalnız milli rəmzlərə və ənənələrə hörmətlə məhdudlaşmır. O, həm də qanunlara riayət etmək, cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşımaq, başqalarının hüquqlarına hörmət göstərmək və ölkənin gələcəyi üçün bilik qazanmaq deməkdir. Xarici təsirlərə qarşı dayanıqlılığın ən etibarlı yolu da məhz savadlı, məlumatlı və tənqidi düşünmə qabiliyyətinə malik nəslin yetişdirilməsidir.

Bu prosesdə valideynlərin, müəllimlərin və medianın üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Valideynlər uşaqların suallarına aydın cavab verməli, onları sosial şəbəkələrdəki məlumatları düşünmədən qəbul etməməyə təşviq etməlidirlər. Müəllimlər məktəbdə sağlam psixoloji mühit yaratmalı, şagirdlər arasında ayrı-seçkiliyə yol verilməməsinə diqqət yetirməlidirlər. Media isə təhsil siyasəti ilə bağlı xəbərləri hazırlayarkən faktları yoxlamalı, təsdiqlənməmiş iddiaları həqiqət kimi təqdim etməməli və cəmiyyətdə əsassız narahatlıq yaratmaqdan çəkinməlidir.

Mətbuatın vəzifəsi təkcə problemləri gündəmə gətirmək deyil, həm də ictimaiyyətə dolğun, obyektiv və əsaslandırılmış məlumat təqdim etməkdir. Vahid məktəbli formasının tətbiqində nöqsanlar varsa, onlar araşdırılmalı və həlli yolları göstərilməlidir. Eyni zamanda, bu təşəbbüsün sosial bərabərliyə, məktəb intizamına və təhsil mədəniyyətinə mümkün töhfələri də obyektiv qiymətləndirilməlidir. Təhsil məsələlərinin siyasi qarşıdurma vasitəsinə çevrilməsi uşaqların maraqlarını arxa plana keçirməməlidir.

Nəticə etibarilə, vahid məktəbli forması Azərbaycanda təhsil mühitinin inkişafına töhfə verə biləcək vasitələrdən biridir. Onun əhəmiyyəti yalnız vahid görünüş yaratmaqda deyil, məktəbdə bərabər imkanların təşviqinə və sağlam kollektiv mədəniyyətin formalaşmasına dəstək verməkdədir. Xarici informasiya təsirlərinə qarşı mübarizə isə faktlara, media savadlılığına, hüquqi prinsiplərə və şəffaflığa əsaslanmalıdır. Azərbaycanın gələcəyini müəyyən edən əsas amil şagirdlərin hansı formada geyinməsindən daha çox, onların necə təhsil alması, hansı dəyərlərlə böyüməsi və həqiqəti yalandan ayırmaq bacarığına yiyələnməsidir. Güclü təhsil sistemi məhz bu prinsiplərin vəhdəti əsasında formalaşa bilər".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin