"Müəllimlərə şokolad təqdim edilməsi, əgər səmimi minnətdarlıq jesti kimi qalırsa, qəbul edilə bilər"-Kamran Əsədov

"Müəllimlərə şagirdlər və ya onların valideynləri tərəfindən hədiyyə, xüsusilə də şokolad və ya digər kiçik jestlərin təqdim olunması bir tərəfdən, minnətdarlıq və hörmət ifadəsi kimi görünsə də, digər tərəfdən, bəzi hallarda sosial ədalət prinsiplərinə və müəllim-şagird münasibətlərinin obyektivliyinə kölgə sala biləcək nüansları özündə ehtiva edir. Bu mövzuya yanaşarkən onun sosial, pedaqoji və etik aspektlərini hərtərəfli təhlil etmək lazımdır".

Bunu BiG.AZ-a danışam təhsil eksperti Kamran Əsədov deyib.

O, vurğulayıb ki, müəllimlərə hədiyyə verilməsi qədimdən bəri mövcud olan bir ənənədir. Bir çox cəmiyyətlərdə bu, müəllimə olan hörmətin simvolu hesab olunur. Azərbaycanda da müəllimlik müqəddəs peşə kimi qəbul edilir və şagirdlərin onlara minnətdarlıq göstərməsi cəmiyyətin bəzi təbəqələri tərəfindən normal qəbul olunur. Lakin bu ənənə bəzi hallarda məcburiyyət hissi doğurur və bəzən istismar olunma riski yaradır. Şokolad və ya kiçik bir hədiyyə, sadə minnətdarlıq jesti olmaqdan çıxaraq, valideynlər arasında rəqabətə, sosial təzyiqə və hətta bəzi hallarda təhsildə obyektivliyin pozulmasına gətirib çıxara bilər:

"Təhsildə bu cür halların əsas problemlərindən biri onların bərabərsizliyə səbəb ola biləcək təsiridir. Statistikaya görə, Azərbaycanda ailələrin gəlir səviyyəsi arasında ciddi fərqlər mövcuddur. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, 2023-cü ildə ailələrin 40%-dən çoxu orta gəlir səviyyəsindən aşağı məvacib alır. Belə bir vəziyyətdə, daha imkanlı ailələr tərəfindən edilən hədiyyələr digər valideynlər və şagirdlər üçün təzyiq hissi yarada bilər. Şagirdlər bu cür jestləri təhsildə irəliləyişin bir yolu kimi görməyə başlayarsa, bu, tədris prosesində etik problemlər yarada bilər.

Dünya təcrübəsində müəllimlərə hədiyyə verilməsi ilə bağlı müxtəlif yanaşmalar mövcuddur. Skandinaviya ölkələrində, məsələn, Finlandiyada, müəllimlərə hər hansı bir maddi hədiyyə vermək qeyri-etik sayılır və bu, məktəb qaydaları ilə tənzimlənir. Bunun əvəzinə, şagirdlər müəllimlərə kiçik əlyazmalar, açıqcalar və ya kollektiv təşəkkür məktubları təqdim edirlər ki, bu da mənəvi hörmət ifadəsi kimi qəbul edilir. ABŞ-da da bir çox məktəblərdə müəllimlərə hədiyyə təqdim etmək yalnız qeyri-maddi şəkildə təşviq olunur. Hətta bəzi ştatlarda müəllimlərə maddi dəyəri 20 dollardan artıq olan hər hansı bir hədiyyə vermək qanunla qadağandır.

Bu cür yanaşmaların məqsədi təhsildə obyektivliyi qorumaq, müəllim-şagird münasibətlərinin şəffaf qalmasını təmin etməkdir. Əgər müəllimlərin hədiyyə qəbul etməsi normaya çevrilərsə, bu, onların işinə yanaşmalarına və şagirdlər arasında fərq qoyulması kimi yanlış təsəvvürlərin yaranmasına səbəb ola bilər. Həmçinin, təhsilin keyfiyyəti və müəllimlərin motivasiyası maddi jestlərdən asılı olmamalıdır. Təhsil sisteminin möhkəm təməllər üzərində qurulması üçün müəllimlərin zəhməti daha yüksək maaş və peşəkar dəstəklə qiymətləndirilməlidir".

Kamran Əsədov onu da qeyd edib ki, Azərbaycanda bu cür hallar məktəb rəhbərliyi və valideyn komitələrinin iştirakı ilə həssaslıqla tənzimlənməlidir. İlk növbədə, valideynlərə izah edilməlidir ki, müəllimlərin işi üçün təşəkkür etmək hədiyyə ilə deyil, uşaqların tədris nəticələri və müəllimə olan hörməti ilə ifadə olunmalıdır. Məktəblər və təhsil sistemində belə jestlərin vacib olmadığı, əksinə, tədris prosesinə fokuslanmağın daha önəmli olduğu vurğulanmalıdır. Şagirdlərin təhsil mühitində psixoloji təzyiq hiss etməməsi üçün məktəblər kiçik hədiyyələrə, məsələn, əlyazmalar və ya kollektiv təşəkkür məktublarına üstünlük verən bir yanaşmanı təşviq edə bilər:

"Digər tərəfdən, müəllimlər də bu məsələdə məsuliyyətli davranmalı və hədiyyələrə qarşı həssas yanaşmalıdırlar. Onlar şagirdlərin verdiyi hədiyyələri qəbul etməzdən əvvəl bu jestlərin pedaqoji və etik çərçivədə olub-olmadığını nəzərə almalıdırlar. Bu, müəllimlərin cəmiyyətdəki nüfuzunu qorumaq və şagirdlərin valideynlərinin arasında hər hansı yanlış təsəvvürlərin yaranmasının qarşısını almaq üçün vacibdir.

Nəticə olaraq, müəllimlərə şokolad və ya kiçik hədiyyələr təqdim edilməsi, əgər səmimi minnətdarlıq jesti kimi qalırsa, qəbul edilə bilər. Lakin bu halın həddi aşmaması, sosial təzyiq yaratmaması və təhsil prosesində obyektivliyə zərər vurmaması üçün təhsil sistemi səviyyəsində müəyyən tənzimləmələr tətbiq olunmalıdır. Təhsildə hədiyyələrin əvəzinə, səmimiyyətin və qarşılıqlı hörmətin ön plana çıxması, müəllim-şagird münasibətlərinin sağlam bir şəkildə qorunmasına şərait yaradacaqdır. Bu, həm müəllimlərin peşəkar nüfuzunu qoruyar, həm də tədris prosesinin keyfiyyətinə töhfə verər".

Telegramda izləyin