Mobil rabitə bazarında rəqabət: Xarici operatorların gəlişi qiymətləri aşağı sala bilərmi?

Xarici mobil operatorların Azərbaycanda fəaliyyət göstərməməsi məsələsinə sadəcə "buraxılmırlar" və ya "gəlmək istəmirlər" prizmasından yanaşmaq düzgün olmaz. Bu məsələ daha çox bazarın həcmi, investisiya mühiti və iqtisadi hesablamalarla bağlıdır.
Vodafone, Orange və T-Mobile kimi iri telekommunikasiya şirkətləri yeni bazara daxil olarkən ilk növbədə əhalinin sayını, potensial gəlirləri, investisiya xərclərini və bazardan əldə edə biləcəkləri payı qiymətləndirirlər. Mobil rabitə sektoru böyük maliyyə vəsaiti tələb edən sahələrdəndir. Şirkət qoyacağı investisiyanın gözlənilən gəlirlə müqayisədə kifayət qədər səmərəli olmayacağını düşünürsə, həmin bazara daxil olmaqdan imtina edə bilər.
Digər tərəfdən, telekommunikasiya sektoru hər bir ölkə üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Burada söhbət təkcə mobil zəng və internet xidmətlərindən getmir. Dövlət qurumlarının rabitəsi, fövqəladə hallarda kommunikasiyanın fasiləsizliyi, milli təhlükəsizlik və kritik infrastruktur da bu sistemlərlə sıx bağlıdır. Buna görə də mobil rabitə bazarı bir çox ölkədə adi biznes sahələrindən fərqli olaraq daha ciddi şəkildə tənzimlənir.
Bununla belə, istehlakçıların əsas gözləntisi aydındır: daha münasib qiymətlər, daha keyfiyyətli xidmət və daha güclü rəqabət. Qiymətlər artdıqca insanların bazarda daha çox operatorun fəaliyyət göstərməsini istəməsi tamamilə başadüşüləndir. Çünki rəqabət şirkətləri müştəriləri cəlb etmək və saxlamaq üçün xidmət keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa, tarifləri daha cəlbedici etməyə və yeni texnologiyalara investisiya yatırmağa təşviq edə bilər.
Lakin xarici operatorun bazara daxil olması qiymətlərin avtomatik olaraq aşağı düşəcəyi demək deyil. Telekommunikasiya sahəsində tezlik resurslarının əldə edilməsi, şəbəkə infrastrukturunun qurulması, avadanlıqların alınması, enerji təchizatı və texniki xidmət ciddi maliyyə xərcləri yaradır. Yeni operatorun bazarda rəqabət apara bilməsi üçün yalnız investisiya qoyması deyil, həm də mövcud şirkətlərlə müqayisədə rəqabət üstünlüyü əldə etməsi vacibdir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycanda xarici mobil operatorların fəaliyyət göstərməməsini yalnız inzibati maneələrlə və ya şirkətlərin maraqsızlığı ilə izah etmək düzgün olmaz. Məsələyə bazarın iqtisadi cəlbediciliyi, tənzimləyici mühit, investisiya xərcləri və rəqabət imkanları kontekstində yanaşmaq lazımdır. Əsas sual isə budur: Azərbaycanda mobil rabitə bazarına yeni operatorların daxil olması üçün hansı iqtisadi və tənzimləyici şərtlər formalaşmalıdır ki, bu, həm investorlar, həm də istehlakçılar üçün faydalı olsun?

Elvin Həsənov-İKT mütəxəssisi

Telegramda izləyin