Təhsil ocaqları təhlükədə: Valideynlər uşaq oğurluğundan narahatdır

Məktəblərdə uşaq oğurluğu ilə bağlı xəbərlərin yayılması cəmiyyətin, xüsusilə valideynlərin ciddi təşviş keçirməsinə səbəb olur və bu təşviş, təkcə cinayət riskindən yox, həm də məktəblərin təhlükəsizlik infrastrukturunun zəifliyindən qaynaqlanır. Təəssüf ki, Azərbaycanda ümumtəhsil müəssisələrinin əksəriyyəti təhlükəsizlik baxımından müasir tələblərə cavab vermir. Bu sahədə problemlər sistemli və struktur xarakter daşıyır.

Mövzu ilə bağlı BİG-AZ-a açıqlama verən təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib ki, statistikaya əsaslansaq, ölkə üzrə fəaliyyət göstərən 4400-dən çox məktəbin cəmi 12 faizində mühafizə sistemi müasir standartlara uyğun şəkildə qurulub. Qalan məktəblərdə isə giriş-çıxış nəzarəti ya ümumiyyətlə mövcud deyil, ya da formal həyata keçirilir. Bir çox məktəbdə turniket sistemi, müşahidə kameraları, təhlükəsizlik əməkdaşları yoxdur. Mövcud kameraların da bir hissəsi sadəcə görüntü toplayır, lakin real vaxtda nəzarət və cavab mexanizmi təmin olunmur. Bəzi rayon məktəblərində təhlükəsizlik tamamilə məktəb direktorunun şəxsi təşəbbüsünə buraxılıb və heç bir institusional tənzimləmə yoxdur:

"Azərbaycan Respublikasının "Təhsil haqqında" Qanununun 13-cü maddəsində qeyd olunur ki, dövlət uşaqların həyat və sağlamlığını qorumaqla bağlı bütün zəruri tədbirləri həyata keçirməlidir. Lakin bu norma faktiki icra ilə uyğun gəlmir. Elm və Təhsil Nazirliyi məktəblərin təhlükəsizliyinə nəzarət edən müstəqil bir struktur formalaşdırmayıb. Təhlükəsizlik xidmətləri isə çox zaman ya məktəbin öz daxili büdcəsindən maliyyələşir, ya da ümumiyyətlə yoxdur. Bu, xüsusən Bakı və Gəncə kimi iri şəhərlərdə yerləşən məktəblərdə daha kəskin müşahidə olunur. 2023-cü ildə Bakı şəhəri üzrə aparılmış monitorinqlərdə məlum olmuşdu ki, məktəblərin yalnız 8 faizində təhlükəsizlik işçiləri tam ştatla fəaliyyət göstərir.

Dünya təcrübəsi göstərir ki, məktəblərdə təhlükəsizlik yalnız fiziki baryerlərlə deyil, eyni zamanda texnoloji və institusional yanaşmalarla təmin edilir. Məsələn, Finlandiyada hər bir məktəbə giriş yalnız biometrik sistemlərlə və elektron icazə ilə mümkündür. Yaponiyada uşaqların hərəkət marşrutu GPS sistemləri ilə izlənilir, ABŞ-da məktəblərdə "school resource officer" (məktəbə təhkim edilmiş polis) mexanizmi mövcuddur. Hətta Gürcüstanda belə, son illər məktəblərə giriş-çıxış yalnız valideyn kodu və ya rəsmi şəxslərin razılığı ilə mümkün olur. Azərbaycan isə bu sahədə regionun ən geri qalan ölkələrindən biridir.

Məktəblərdə uşaq oğurluğu ilə bağlı xəbərlər bəzən əsassız olsa da, onların yayılması cəmiyyətdə təhlükə hissini gücləndirir və bu, idarəetməyə inamı zədələyir. Valideynlər övladlarının məktəbdə təhlükəsizliyinə tam əmin olmadıqları üçün məktəbə buraxılış proseslərində aktiv nəzarət həyata keçirməyə başlayır, bu isə təhsilin mühiti və idarəetməsində xaosa səbəb olur. Məsələn, məktəb qarşısında toplaşan valideyn izdihamı, müəllimlərin girişdə əlavə yoxlamalar aparması, məktəb rəhbərliyinin gün ərzində valideynlərlə gərgin ünsiyyətdə olması tədris prosesinə mənfi təsir göstərir".
Ekspert onu da vurğuladı ki, Azərbaycan məktəblərində təhlükəsizliklə bağlı dəyişməli olan ilk məsələ məsuliyyətin kimin üzərində olmasıdır. Təhlükəsizlik məktəb direktorunun səlahiyyətinə buraxılmamalı, bu məsələ üzrə vahid normativ sənəd və büdcə ilə fəaliyyət göstərən strukturlar yaradılmalıdır. Hər bir məktəbdə təhlükəsizlik üzrə müstəqil ixtisaslı personal olmalı, müşahidə sistemləri mərkəzləşdirilmiş şəkildə izlənilməlidir. Eyni zamanda məktəbə giriş icazələri texnoloji olaraq tənzimlənməli və valideynlərə uşağın məktəbdəki statusu barədə real vaxtda məlumat verilməlidir:

"Əgər bu sahədə ciddi tədbirlər görülməzsə, məktəblər yalnız təhsil müəssisəsi deyil, eyni zamanda təhlükə mənbəyinə çevriləcək. Təhlükəsizlik hissi olmayan yerdə nə tədris, nə pedaqoji inkişaf, nə də sosial etimad mümkündür. Məktəblər bu gün təkcə dərs deyil, həm də həyatın qorunduğu, uşaqların rahat nəfəs aldığı yerə çevrilməlidir. Əks halda, valideynlərin təşvişi reallığa çevrilə bilər".

Telegramda izləyin