"Məktəblərdə "son zəng" adlı tədbirlər imkanlı valideynlərin təşkil etdiyi bahalı şouya çevrilib"

"Son zəng tədbirlərinin formatına dair Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən təqdim olunan "standart layihə" qərarı əslində idarəetmə və tənzimləmə məqsədi daşıyan inzibati addımdır. Lakin bəzi şagirdlərin və hətta valideynlərin "sərbəstliyimiz əlimizdən alındı" kimi reaksiyası məsələnin daha dərin – pedaqoji, sosial və psixoloji qatlarını ortaya çıxarır. Bu qərar sadəcə texniki tənzimləmə deyil, təhsil fəlsəfəsindəki bir dönüş nöqtəsini də təmsil edir: məktəb təhsili yalnız biliyin verilməsi deyil, dəyər və davranışın da tənzimləyicisidir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib.

O, bildirib ki, standart tədbir layihəsinin tətbiqi bir neçə mühüm sahədə dəyişiklik yaradacaq. Əvvəla, tədbirin sosial bərabərlik prinsipinə uyğunlaşdırılması təmin olunacaq. İndiyədək bəzi məktəblərdə "son zəng" adlı tədbirlər faktiki olaraq imkanlı valideynlərin təşkil etdiyi bahalı şouya çevrilmişdi. Müğənni dəvətindən tutmuş lüks restoranlarda qeyd etməyə qədər bir sıra elementlər maddi imkanları zəif olan ailələri kənarda qoyurdu. Standart tədbir modelinin tətbiqi bu bərabərsizliyi ortadan qaldırmaq üçün institusional müdaxilə rolunu oynayır və məktəb daxilində hamının eyni hüquqla iştirak edə biləcəyi tədbir məkanını təmin edir:

"İkinci mühüm dəyişiklik təhlükəsizlik və nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsidir. Son illərdə "son zəng" sonrası qeyri-rəsmi toplantılarda spirtli içki, yol-nəqliyyat hadisələri, kütləvi davalar və digər təhlükəli hallar baş verib. Təhsil müəssisəsinin nəzarəti xaricində keçirilən bu tədbirlər uşaqların həyatına, psixoloji durumuna və gələcək baxışına zərər vura bilər. Standart tədbir modeli məktəbin nəzarətində, müəllimlərin iştirakı ilə, açıq və ictimai şəkildə keçiriləcək bir məkan yaratmaqla bu riskləri minimuma endirmək məqsədi daşıyır.

Bu qərarın müsbət təsiri həm də tərbiyəvi və simvolik dəyərlərin önə çəkilməsi ilə bağlı olacaq. Son zəng – əslində – bir ayrılıq mərasimidir, təhsilin son akkordudur. Bu mərasimdə əsas diqqət müəllimə təşəkkür, məktəb həyatına sayğı və gələcək hədəflərə stimullaşdırma olmalıdır. Bahalı geyimlər, gediş-gəlişlər, şoular bu dəyərləri kölgədə qoyurdu. Standart tədbir formatı bu diqqəti yenidən simvolik, mənəvi və pedaqoji məzmun üzərinə yönəldir".

Ekspert qeyd edib ki, şagirdlərin "sərbəstliyimiz əlimizdən alındı" deməsi, əslində onların iştirak etmədikləri qərarların nəticəsini hiss etməsindən qaynaqlanır. Bu həm də gənclərin iştirakçılıq hüququna, öz fikirlərinin nəzərə alınmasına ehtiyac olduğunu göstərir. Bu problemi həll etməyin yolu onların hüquqlarını məhdudlaşdırmaq deyil, əksinə, məktəbdaxili şagird parlamentləri və valideyn-məktəb şuraları vasitəsilə tədbirin formatında iştirak imkanları yaratmaqdır. Standart tədbir modelində şagirdlərə təqdim edilə biləcək sərbəstlik — məsələn, çıxış hazırlamaq, səhnəciklər oynamaq, kollektiv təşəbbüslərlə xatirə layihələri (ağacəkmə, divar panosu, məktuba məktub) təşkil etmək – onların həm yaradıcı, həm də məsuliyyətli iştirakını təmin edə bilər:
"Dünya təcrübəsində də oxşar tənzimləmələr var. Məsələn, Almaniyada "Abifeier" (abituriyent bayramı) məktəbin nəzarətində keçirilir və burada sərbəstlik müəyyən çərçivədə təmin olunur: şagirdlər səhnə quruluşu və çıxışlar hazırlayır, lakin zaman, məkan, təhlükəsizlik və proqram komponentləri məktəb rəhbərliyi tərəfindən razılaşdırılır. Skandinav ölkələrində isə məktəb sonu tədbirləri tamamilə tərbiyəvi xarakter daşıyır, şagirdlərin təşəbbüsünü cəmiyyətə faydalı işlərə yönəltmək əsas məqsəd olur.

Qərarın effektivliyi yalnız onun tətbiqi ilə deyil, necə izah olunması və necə icra olunması ilə müəyyənləşəcək. Əgər bu standart model yalnız inzibati tapşırıq kimi tətbiq olunarsa, müqavimət doğuracaq. Amma bu model şagird və valideynlərlə birgə planlansa, məzmun baxımından zənginləşdirilsə, iştirakçılıq və sosial ədalət bərabər təmin olunsa, "sərbəstliyin alınması" deyil, "təhlükəsiz və ədalətli tədbir" olaraq qəbul ediləcək.

Bizi narahat edən şagirdlərin sərbəstliyi yox, sosial bərabərsizliyin tədbir adı ilə təbliğ edilməsidir. Ona görə də bu qərar dəyişiklik yaratmayacaqsa, yalnız forma olacaq. Amma dəyişiklik məzmunla, iştirakla və şəffaflıqla müşayiət olunarsa, təhsilin son akkordu da gələcəyə doğru uğurlu başlanğıc kimi xatırlanacaq".

Telegramda izləyin