13 milyon manat ayrıldı, amma dərsliklər hələ də keyfiyyətsizdir

2025-ci ildə Azərbaycanda dərsliklərin yenilənməsi üçün 13 milyon manat vəsait ayrılıb. Bu, dövlətin təhsilə diqqətini göstərsə də, illərdir təkrar olunan struktur problemlər dərs vəsaitlərinin məntiqsiz və qeyri-effektiv xərcləndiyini ortaya qoyur. Hər il milyonlarla manat ayrılmasına baxmayaraq, dərsliklərin elmi-pedaqoji keyfiyyəti, psixoloji uyğunluğu və praktik tətbiqi hələ də sual altındadır.

Dərsliklərdəki əsas problemlər bunlardır:

Psixoloji uyğunluq: Mətnlər və tapşırıqlar şagirdin yaş xüsusiyyətləri nəzərə alınmadan hazırlanır. Məsələn, I və II sinif "Azərbaycan dili" dərsliyindəki mətnlər ağır lüğət tərkibi və mürəkkəb cümlə quruluşuna malikdir ki, bu da Piaget və Vıqotskinin "proksimal inkişaf zonası" prinsipinə ziddir.

Məzmunun ardıcıllığı və inteqrativliyi: Riyaziyyat, informatika və coğrafiya dərsliklərində anlayışlar arasındakı məntiqi əlaqələr zəifdir, bu isə şagirdin nəticə çıxarma və tətbiqetmə bacarıqlarına mənfi təsir göstərir.
Vizual materialların keyfiyyəti: Şəkil, diaqram və cədvəllərin keyfiyyəti və uyğunluğu zəifdir, bu da müəllimin təlimini çətinləşdirir.

Faktoloji və terminoloji səhvlər: Təkrarçılıq, uyğunsuz sual və tapşırıqlar, yanlış ədəbi və tarixi mənbə interpretasiyaları, ideoloji qərəzlik və metodiki göstərişlərin natamamlığı dərsliklərin sistematik zəifliyini göstərir. Dövlət İmtahan Mərkəzinin illik yoxlamalarında dərsliklərə istinadla 100-dən çox sual xətası qeydə alınır.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən təhsil eksperti Kamran Əsədov bildirib ki, Azərbaycan Respublikasının "Təhsil haqqında" Qanunu dərs vəsaitlərinin şagirdlərin yaş və psixoloji xüsusiyyətlərinə uyğun olmasını tələb edir, lakin praktiki nəzarət zəifdir. Nəticədə, ayrılan büdcə yalnız səmərəsiz xərclənmiş resurs kimi deyil, şagirdlərin inkişafına zərbə kimi dəyərləndirilir:

"Dünya təcrübəsində dərsliklər açıq müsabiqə, ictimai iştirak və çoxsəviyyəli ekspertiza prinsipi ilə hazırlanır. Finlandiyada dərsliklər müxtəlif nəşriyyatlar arasında müsabiqə ilə seçilir və yalnız müəllimlər, psixoloqlar, valideynlər və pedaqoji ekspertlərdən ibarət şura tərəfindən təsdiqlənir. Gürcüstanda dərsliklərin ictimai müzakirəsi məcburidir, Türkiyədə isə dəyişikliklər yalnız üç ildən bir və ictimai monitorinq əsasında həyata keçirilir. Azərbaycanda isə dərslik yazımı qapalı şəkildə, eyni müəllif və ekspert qrupu tərəfindən həyata keçirilir ki, bu da yaradıcılıq və müxtəlif baxışların çatışmazlığına səbəb olur.

Əgər bu sahədə ciddi islahatlar aparılmazsa, illik milyonlarla manatlıq vəsait itirilmiş büdcə olaraq qalacaq, müəllim və şagirdlər isə sistemsizliklə mübarizə aparmağa məhkum ediləcək. Dərslik siyasətində açıq müsabiqə sisteminə keçilməli, şəffaf ictimai rəy mexanizmi qurulmalı və dərsliklər psixoloq, pedaqoq, fənn müəllimi və metodistlərin ortaq iştirakı ilə hazırlanmalıdır.

Dərslik sadəcə kağız üzərində bilik deyil, şagirdin dünyagörüşünü, düşünmə tərzini və şəxsiyyətini formalaşdıran əsas vasitədir. Keyfiyyətsiz dərslik təhsilin bütövlükdə keyfiyyətinə ciddi zərbə vurur və dövlət tərəfindən ayrılan milyonların faydasını sıfıra endirir".

Telegramda izləyin