Vahid forma məktəblərdə bərabərliyi və intizamı gücləndirəcək

"Müasir təhsil sistemində məktəbin funksiyası yalnız şagirdlərə bilik verməklə məhdudlaşmır. Məktəb eyni zamanda sosial münasibətlərin formalaşdığı, uşaqların dünyagörüşünün inkişaf etdiyi, davranış mədəniyyətinin və vətəndaş məsuliyyətinin təməlinin qoyulduğu mühüm ictimai institutdur. Bu baxımdan məktəblilərin vahid məktəb formasında, müəllimlərin isə müəyyən edilmiş vahid geyim standartlarına uyğun geyinməsi məsələsi sadəcə xarici görünüşlə bağlı deyil, təhsil mühitinin təşkili, sosial bərabərlik və məktəb intizamı ilə əlaqəli daha geniş bir mövzudur".

Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Müşviq Cəfərov bildirib. O qeyd edib ki, məsələyə analitik yanaşdıqda aydın olur ki, vahid geyim siyasətinin əhəmiyyəti onun necə tətbiq edilməsindən, hansı məqsədlərə xidmət etməsindən və təhsil sistemində mövcud olan problemlərin həllinə nə dərəcədə töhfə verməsindən asılıdır:

"Bu təşəbbüs düzgün təşkil olunarsa, məktəbdə sosial fərqlərin zahiri təzahürlərini azaltmağa, kollektiv məsuliyyəti gücləndirməyə və təhsil müəssisəsinin vahid kimliyini formalaşdırmağa kömək edə bilər. Lakin vahid forma təhsilin keyfiyyətini avtomatik yüksəldən və ya bütün sosial problemləri aradan qaldıran vasitə kimi qiymətləndirilməməlidir. Məktəblilərin vahid formaya keçidinin əsas arqumentlərindən biri sosial bərabərliyin qorunmasıdır. Müxtəlif sosial-iqtisadi şəraitdə yaşayan ailələrin övladları eyni məktəbdə təhsil alırlar. Ailələrin maddi imkanları arasındakı fərqlər isə uşaqların geyimində, istifadə etdikləri aksessuarlarda və digər şəxsi əşyalarda özünü göstərə bilər. Bu fərqlər bəzi hallarda məktəblilər arasında müqayisə və rəqabət yaradır, hətta sosial təcridə və psixoloji narahatlığa səbəb olur".

Deputat əlavə edib ki, vahid məktəb forması uşaqların geyim üzərindən bir-birindən fərqləndirilməsini müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər:

"Beləliklə, şagirdlərin diqqətinin zahiri görünüşdən daha çox dərsə, biliyə və şəxsi inkişafa yönəlməsi üçün şərait yarana bilər. Məktəb mühitində əsas meyar uşağın ailəsinin maddi vəziyyəti deyil, onun öyrənmək imkanları, qabiliyyəti və davranışı olmalıdır. Bununla belə, analitik baxımdan vacib bir məqam nəzərə alınmalıdır: vahid forma sosial bərabərsizliyin səbəblərini aradan qaldırmır, yalnız onun bəzi zahiri göstəricilərini zəiflədə bilər. Uşaqlar arasında fərqlər məktəb ləvazimatlarında, texnologiyaya çıxış imkanlarında və digər sahələrdə də üzə çıxa bilər. Deməli, vahid geyim siyasəti sosial bərabərliyi təmin edən daha geniş təhsil və sosial müdafiə tədbirləri ilə tamamlanmalıdır. Müəllimlərin vahid geyim standartlarına keçidi məsələsi də ayrıca təhlil tələb edir. Müəllim məktəbdə bilik ötürən mütəxəssis olmaqla yanaşı, şagirdlərin davranış və ünsiyyət mədəniyyətinə təsir göstərən nümunədir. Onun peşəkar görünüşü məktəb mühitinin ümumi atmosferinin formalaşmasında müəyyən rol oynayır. Müəllimlər üçün ümumi geyim prinsiplərinin müəyyənləşdirilməsi məktəbdə səliqə, peşəkar yanaşma və təhsil müəssisəsinin nüfuzuna uyğun görünüş ənənəsinin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər. Lakin burada prinsipial fərq var: vahid geyim standartı ilə hamının eyni geyimdə olması eyni anlayış deyil.Müəllimlər üçün vahid standartların məqsədi fərdi üslubu tamamilə aradan qaldırmaq deyil, peşəkar görünüşə dair aydın və əsaslandırılmış çərçivə yaratmaq olmalıdır. Belə qaydalar tətbiq edilərkən müəllimlərin iş şəraiti, sağlamlığı, rahatlığı, yaş xüsusiyyətləri və mövsümi tələblər nəzərə alınmalıdır".

Müsahibimiz vurğulayıb ki, müəllim nüfuzunun yalnız geyimlə ölçülməsi düzgün yanaşma deyil:

"Pedaqoqun cəmiyyətdəki mövqeyini, ilk növbədə, onun biliyi, peşəkarlığı, ədalətli münasibəti, şagirdlərlə ünsiyyəti və tədrisin keyfiyyəti müəyyən edir. Buna görə də geyim standartları müəllimin peşəkar inkişafını, əmək şəraitini və nüfuzunu gücləndirən daha geniş siyasətin tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirilməlidir. Vahid geyim qaydalarının tərəfdarları hesab edirlər ki, belə yanaşma məktəbdə intizamın güclənməsinə və şagirdlərdə kollektivə mənsubiyyət hissinin formalaşmasına kömək edir. Həqiqətən də, hamı üçün aydın və bərabər tətbiq olunan geyim qaydaları məktəb həyatının təşkilini asanlaşdıra və ümumi məktəb mədəniyyətini möhkəmləndirə bilər. Lakin burada səbəb-nəticə əlaqəsini düzgün müəyyənləşdirmək vacibdir. Şagirdin vahid formada olması onun avtomatik olaraq intizamlı, məsuliyyətli və dərslərinə ciddi yanaşan şəxsə çevrilməsi demək deyil. İntizamın əsasını yalnız zahiri qaydalar deyil, məktəbdəki münasibətlər, müəllimlərin pedaqoji yanaşması, valideyn nəzarəti və şagirdlərə aşılanan mənəvi dəyərlər təşkil edir.Bu baxımdan vahid forma intizamın özü deyil, məktəbdə qəbul edilmiş ümumi qaydaların bir elementidir. Əgər məktəbdə ədalətli münasibət, sağlam psixoloji mühit və keyfiyyətli tədris yoxdursa, yalnız geyim qaydalarının sərtləşdirilməsi gözlənilən nəticəni verməyəcək. Məsələnin ən həssas istiqamətlərindən biri iqtisadi əlçatanlıqdır. Vahid formaya keçid sosial bərabərliyi gücləndirmək məqsədi daşıyırsa, onun alınması bütün ailələr üçün mümkün olmalıdır. Əks halda, vahid forma tələbi bəzi ailələr üçün əlavə maliyyə çətinliyi yarada bilər. Burada dövlətin, təhsil müəssisələrinin və istehsalçıların məsuliyyəti məsələsi meydana çıxır. Formanın keyfiyyətli, davamlı, rahat və münasib qiymətə olması vacibdir. Eyni zamanda, aztəminatlı ailələrin uşaqlarının geyimlə təmin edilməsinə yönəlmiş dəstək mexanizmləri nəzərdən keçirilməlidir".

Müşviq Cəfərovun fikrincə, iqtisadi baxımdan səmərəli model ailələrin hər tədris ilində bahalı geyimlər almağa məcbur edilmədiyi, formaların uzun müddət istifadə oluna bildiyi və bazarda süni qiymət artımına şərait yaradılmadığı modeldir:

"Məktəb forması kommersiya maraqlarının deyil, təhsil və sosial ədalət məqsədlərinin xidmətində olmalıdır. Məsələnin həlli üçün şagirdlər və müəllimlər üzrə fərqli, lakin ümumi məktəb mədəniyyətinə xidmət edən yanaşma daha məqsədəuyğun görünür. Şagirdlər üçün yaşa, rahatlığa, təhlükəsizliyə və mövsümə uyğun məktəb forması müəyyənləşdirilə bilər. Müəllimlər üçün isə vahid geyimdən daha çox, peşəkar və səliqəli görünüşü təmin edən ümumi standartlar tətbiq oluna bilər. Belə yanaşma həm məktəbdə vahidlik hissini gücləndirər, həm də müəllimlərin fərdi xüsusiyyətlərini və iş şəraitini nəzərə alar. Qaydaların hazırlanmasında müəllimlərin, valideynlərin, məktəb rəhbərlərinin və aidiyyəti mütəxəssislərin iştirakı təşəbbüsün daha əsaslandırılmış və qəbulolunan olmasına kömək edə bilər.Eyni zamanda, geyim qaydalarının tətbiqi zamanı şagirdlərin hüquqları qorunmalı, heç bir uşaq maddi imkanlarına, fiziki xüsusiyyətlərinə və ya geyimlə bağlı fərdi ehtiyaclarına görə alçaldılmamalıdır. Vahidlik ayrı-seçkiliyin qarşısını almaq məqsədi daşıdığı halda, özü yeni ayrı-seçkilik formasına çevrilməməlidir. Məktəblilərin vahid məktəb formasına, müəllimlərin isə vahid geyim standartlarına keçidi təhsil müəssisələrində sosial fərqlərin zahiri təsirini azaltmaq, nizam-intizamı dəstəkləmək, peşəkar mühiti möhkəmləndirmək və məktəb mədəniyyətini inkişaf etdirmək baxımından əhəmiyyətli təşəbbüs ola bilər. Lakin onun effektivliyi yalnız geyim qaydalarının müəyyənləşdirilməsi ilə ölçülməməlidir. Əsas məsələ bu təşəbbüsün hansı prinsiplər əsasında həyata keçirilməsidir. Əgər vahid forma sosial ədalətə, əlçatanlığa, rahatlığa və qarşılıqlı hörmətə əsaslanarsa, məktəb mühitinin yaxşılaşdırılmasına töhfə verə bilər. Əgər yanaşma yalnız zahiri eynilik və inzibati nəzarətlə məhdudlaşarsa, onun təsiri də məhdud olacaq. Təhsil sisteminin əsas məqsədi eyni geyimdə olan şagirdlər deyil, bərabər imkanlara malik, bilikli, məsuliyyətli və sağlam düşüncəli gənclər yetişdirməkdir. Müəllimlərin peşəkar görünüşü də bu məqsədə xidmət edən amillərdən biri ola bilər, lakin müəllimin nüfuzunun əsasını onun biliyi və pedaqoji fəaliyyəti təşkil edir. Nəticə etibarilə, vahid forma məsələsinə geyim siyasəti kimi deyil, məktəb mədəniyyəti, sosial bərabərlik və təhsil mühitinin keyfiyyəti kontekstində yanaşmaq lazımdır. Çünki məktəbdə əsl vahidlik bütün şagirdlərin eyni paltarı geyinməsindən daha çox, hər bir uşağın bərabər imkanlara malik olması, özünü təhlükəsiz hiss etməsi və keyfiyyətli təhsil alması ilə müəyyən olunur".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin