Şagirdlər və müəllimlər üçün vahid geyim standartları: Məqsəd və gözləntilər

"Məktəblilərin vahid məktəb formasına, müəllimlərin isə vahid geyim standartlarına keçidi təhsil sistemində müzakirə olunmağa layiq məsələlərdən biridir. Bu mövzu ilk baxışdan yalnız geyim qaydaları ilə bağlı görünsə də, əslində, məktəb mühitinin formalaşdırılması, sosial bərabərliyin qorunması, intizamın möhkəmləndirilməsi və müəllim nüfuzunun artırılması kimi mühüm istiqamətləri əhatə edir. Müasir dövrdə məktəbin qarşısında duran vəzifə yalnız şagirdlərə bilik vermək deyil, eyni zamanda onları sağlam düşüncəli, məsuliyyətli, intizamlı və cəmiyyətə faydalı vətəndaşlar kimi yetişdirməkdir. Bu baxımdan vahid geyim məsələsinə daha geniş və analitik yanaşmaq zəruridir".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Ceyhun Məmmədov bildirib.

O, qeyd edib ki, məktəb uşaqların fərqli sosial mühitlərdən gələrək eyni təhsil məkanında birləşdiyi ictimai institutdur. Burada hər bir şagirdin bərabər hüquqlara malik olması, özünü təhlükəsiz və rahat hiss etməsi, maddi imkanlarına görə fərqləndirilməməsi vacibdir. Lakin gündəlik məktəb həyatında geyim fərqləri bəzən uşaqlar arasında müqayisələrə, rəqabətə və sosial təzyiqə səbəb olur:
"Bahalı geyimlər, markalı ayaqqabılar və dəbli aksessuarlar bəzi şagirdlər üçün üstünlük göstəricisinə çevrildiyi halda, daha məhdud imkanlara malik ailələrin övladları özlərini narahat hiss edə bilirlər. Belə halların qarşısının alınması üçün vahid məktəb formasının tətbiqi müəyyən mənada əhəmiyyətli addım ola bilər.

Vahid forma şagirdlərin zahiri görünüşündəki fərqləri azaltmaqla məktəb mühitində bərabərlik hissinin güclənməsinə kömək edə bilər. Uşaqların diqqətinin geyimə deyil, dərslərə, biliyə və şəxsi inkişafa yönəlməsi təhsil prosesinin əsas məqsədlərinə uyğundur. Məktəbli anlamalıdır ki, onun cəmiyyətdəki dəyəri ailəsinin maddi imkanları və geyindiyi paltarla deyil, biliyi, bacarığı, davranışı və insani keyfiyyətləri ilə müəyyən olunur. Bu yanaşma uşaqlarda sağlam özünəinamın formalaşmasına və məktəb kollektivində qarşılıqlı hörmətin güclənməsinə müsbət təsir göstərə bilər.
Bununla belə, vahid məktəb formasının sosial bərabərsizliyi tamamilə aradan qaldıracağını düşünmək düzgün olmazdı. Çünki uşaqlar arasında fərqlər yalnız geyimdə deyil, tədris resurslarına çıxışda, texnologiyadan istifadə imkanlarında və digər sahələrdə də özünü göstərə bilər. Buna görə də vahid forma məktəbdə bərabərliyin təmin olunmasına yönəlmiş daha geniş tədbirlərin tərkib hissəsi olmalıdır. Əsas məqsəd yalnız şagirdləri eyni geyimdə görmək deyil, hər bir uşağa keyfiyyətli təhsil almaq və öz potensialını reallaşdırmaq üçün bərabər imkanlar yaratmaqdır.

Məsələnin digər mühüm tərəfi müəllimlərin vahid geyim standartlarına keçididir. Müəllim cəmiyyətin gələcəyini formalaşdıran, şagirdlərə bilik verməklə yanaşı, onlara davranış və ünsiyyət mədəniyyəti aşılayan şəxsdir. Onun peşəkar görünüşü, nitqi, davranışı və şagirdlərlə münasibəti məktəbin ümumi mühitinə təsir göstərir. Bu səbəbdən müəllimlərin geyimində səliqə və peşəkarlıq prinsiplərinin qorunması təhsil müəssisəsinin nüfuzu baxımından əhəmiyyətlidir.

Müəllimlər üçün vahid geyim standartlarının müəyyənləşdirilməsi məktəbdə peşəkar mühitin güclənməsinə, ümumi görünüş mədəniyyətinin formalaşmasına və pedaqoji fəaliyyətin ciddiliyinin vurğulanmasına xidmət edə bilər. Lakin burada əsas məsələ bütün müəllimlərin eyni geyimdə olmasına nail olmaqdan daha çox, onların peşəsinə uyğun, səliqəli və rahat geyim prinsiplərinin müəyyən edilməsidir. Müəllimlərin iş şəraiti, sağlamlığı, yaş xüsusiyyətləri və mövsümi tələblər nəzərə alınmadan tətbiq edilən sərt qaydalar gözlənilən nəticəni verməyə bilər.

Digər tərəfdən, müəllimin nüfuzunu yalnız geyimi ilə ölçmək olmaz. Müəllimin cəmiyyətdəki mövqeyini, ilk növbədə, onun biliyi, peşəkarlığı, ədalətli münasibəti, pedaqoji bacarığı və şagirdlərin inkişafına verdiyi töhfə müəyyən edir. Geyim standartları bu keyfiyyətləri əvəz edə bilməz, lakin məktəbdə peşəkar davranış və ümumi nizam-intizam mədəniyyətini dəstəkləyən amillərdən biri ola bilər.

Şagirdlərin və müəllimlərin vahid geyim siyasətinə keçidi məktəbdə kollektivə mənsubiyyət hissinin gücləndirilməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Məktəb yalnız ayrı-ayrı şagirdlərin təhsil aldığı məkan deyil, eyni zamanda ortaq dəyərlərin formalaşdığı bir mühitdir. Şagirdlərin vahid forma geyinməsi məktəbin ümumi kimliyini ön plana çıxara, kollektiv məsuliyyət və məktəbə bağlılıq hissini gücləndirə bilər. Müəllimlərin peşəkar geyim standartlarına əməl etməsi isə bu mühitin daha sistemli təşkilinə kömək edə bilər.

Ancaq vahid geyim qaydalarının tətbiqi ilə intizamın avtomatik təmin olunacağı qənaəti də doğru deyil. Məktəbdə intizamın əsasını yalnız xarici görünüş deyil, qarşılıqlı hörmət, müəllim-şagird münasibətləri, valideynlərin iştirakı, məktəb rəhbərliyinin düzgün idarəetməsi və sağlam psixoloji mühit təşkil edir. Vahid forma bu sistemin bir elementi ola bilər, lakin keyfiyyətli tədrisi, müəllimin nüfuzunu və tərbiyə işini əvəz edə bilməz.

Məsələnin iqtisadi tərəfi də xüsusi diqqət tələb edir. Vahid formanın tətbiqi bütün ailələr üçün əlçatan olmalıdır. Əgər məktəbli formalarının qiyməti yüksək olarsa və valideynlərə əlavə maliyyə yükü yaradarsa, sosial bərabərliyi gücləndirmək məqsədi daşıyan təşəbbüs əks nəticəyə səbəb ola bilər. Bu baxımdan formaların münasib qiymətə, keyfiyyətli, rahat və mövsümə uyğun hazırlanması vacibdir. Aztəminatlı ailələrin uşaqlarının geyimlə təmin olunması üçün dəstək mexanizmlərinin yaradılması da nəzərdən keçirilməlidir.

Eyni zamanda, geyim qaydaları hazırlanarkən valideynlərin, müəllimlərin və məktəb rəhbərlərinin fikirləri nəzərə alınmalıdır. Qaydalar aydın, əsaslandırılmış və hamıya bərabər tətbiq edilən olmalıdır. Şagirdlərin sağlamlığı, rahatlığı, yaş xüsusiyyətləri və fərdi ehtiyacları diqqətdə saxlanılmalıdır. Vahidlik adı altında uşaqların alçaldılmasına, maddi imkanlarına görə cəzalandırılmasına və ya ayrı-seçkiliyə məruz qalmasına yol verilməməlidir.

Təhsil sistemində hər hansı yeniliyin uğuru onun zahiri görünüşündən deyil, real nəticələrindən asılıdır. Buna görə də vahid geyim siyasətinin tətbiqi zamanı məktəb mühitində sosial münasibətlərin necə dəyişdiyi, valideynlərin üzərinə düşən maliyyə yükü, şagirdlərin rahatlığı və qaydaların praktik səmərəsi nəzərə alınmalıdır. Əgər məqsəd məktəbdə bərabərliyi və nizam-intizamı gücləndirməkdirsə, bu məqsədlər tətbiq olunan qaydaların əsas meyarına çevrilməlidir.
Nəticə etibarilə, məktəblilərin vahid məktəb formasına, müəllimlərin isə vahid geyim standartlarına keçidi təhsil müəssisələrində sosial bərabərliyin, peşəkarlığın və məktəb mədəniyyətinin möhkəmləndirilməsi baxımından faydalı təşəbbüs ola bilər. Lakin bunun üçün məsələ yalnız geyim tələbi kimi deyil, daha sağlam və ədalətli təhsil mühitinin yaradılması istiqamətində bir addım kimi qiymətləndirilməlidir.

Unutmaq olmaz ki, məktəbin əsas məqsədi bütün şagirdləri eyni geyimdə görmək deyil, onların hər birinə bərabər imkanlar yaratmaq, bilik və bacarıqlarını inkişaf etdirmək, mənəvi dəyərlərə hörmət edən vətəndaşlar yetişdirməkdir. Əsl vahidlik zahiri oxşarlıqdan deyil, hüquq bərabərliyindən, qarşılıqlı hörmətdən və ortaq məsuliyyətdən başlayır. Vahid forma isə yalnız bu prinsiplərə xidmət etdiyi halda təhsil sisteminin inkişafına real töhfə verə bilər".

Telegramda izləyin