Bəşəriyyət təhlükəsiz yaşayış həddini aşıb, fəlakət astanasındadır - Alimlər
Bəşəriyyət doqquz planetar həddən artıq yeddisində təhlükəsiz həddi aşaraq təhlükəli zonaya daxil olub. Bu mərhələdə ətraf mühitə geri dönməz, genişmiqyaslı zərər yetirmək riski sürətlə artır.
Qaynarinfo zmescience.com-a istinadən xəbər verir ki, bu nəticələr Potsdam İqlim Təsirləri Araşdırmaları İnstitutunun (PIK) elmi qiymətləndirməsi əsasında hazırlanan Planetin Sağlamlığı Hesabatına aiddir.
Hesabatda deyilir ki, doqquz prosesdən yalnız ikisi - stratosferdəki ozon təbəqəsi və atmosferdəki aerosol yükü - təhlükəsiz hədlər daxilində qalır. Pozulmuş hədlər isə bunlardır: iqlim dəyişikliyi, biosferin bütövlüyü, quru sistemlərinin dəyişməsi, şirin su dövriyyəsinin dəyişməsi, bioqeo-kimyəvi axınlar və plastik və sintetik kimyəvi maddələr kimi yeni maddələrin tətbiqi. Bu ildən etibarən okeanların turşulaşması da bu siyahıya əlavə edilib.
Hesabatın həmmüəllifi, Potsdam İqlim Təsirləri Araşdırmaları İnstitutunun (PIK) direktoru Yohan Rokström bunu belə şərh edib: "Yer kürəsinin dəstək sistemlərinin dördündən üçündə çoxu təhlükəsiz zonada deyil. Bəşəriyyət planetin qeyri-sabitləşmə riskini artıraraq, təhlükəsiz iş məkanı həddini aşır".
Alimlər izah edirlər ki, planetar hədlər sistemi planetar tibbi kart kimi fəaliyyət göstərir. Həkimin qan təzyiqini və xolesterin səviyyəsini izləməsi kimi, alimlər də təxminən 10,000 il əvvəl başlamış və Holosen adlanan sabit geoloji dövrün yaşayış şəraitinin qorunub saxlanması üçün həlledici rol oynayan - iqlim sabitliyindən biosferin sağlamlığına qədər - doqquz yer sistemi prosesini izləyirlər.
Alimlər deyirlər ki, planetar həddin təhlükəsiz sərhədini aşmaq dərhal məhv demək deyil, lakin Qrenlandiya buz qalxanının dağılması və ya Amazon yağış meşələrinin məhv olması kimi fəlakətli dönüş nöqtələrinin yaranma riskini xeyli artırır.
Onlar hesabatda bu böhranların qarşılıqlı əlaqəsini vurğulayıblar: iqlim dəyişikliyi bioloji müxtəlifliyin itirilməsini gücləndirir, meşələrin qırılması isə daha güclü quraqlıqlara səbəb olur. Ətraf mühitin çirklənməsi isə okeanın karbon udma qabiliyyətini zəiflədir.
Xatırladaq ki, PİK İnstitutu tərəfindən hazırlanan 2025-ci il Planetin Vəziyyəti Hesabatı ilk dəfə olaraq yeni bir qaranlıq mərhələ əlavə etdi: pozulmuş hədlərin siyahısına okeanların turşulaşması da qoşulub. Hesabat təsdiq edir ki, okeanların turşulaşma həddi pozulub. Okean qazılı yanacaqların yanmasından yaranan CO₂-ni udduğu üçün onun kimyəvi tərkibi dəyişir və daha turşulu olur. Sənaye inqilabından bəri okean səthinin pH səviyyəsi 0,1 azalıb. Görünür, kiçik olan bu rəqəm təxminən 30% turşuluğun artmasını təmsil edir.
Bu dəyişiklik dəniz ekosistemlərini təhlükəsiz mühit həddindən kənara çıxarır. Və bu prosesin nəticələri artıq nəzərə çarpır.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Xəbərlər Baxılıb: 1321 Tarix: 08 oktyabr 2025
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşFransada məktəbli etirazları böyüyür: Makron hökuməti təzyiq altında
Fransanın mərkəzi İl-de-Frans regionunda ötən həftə başlayan yuxarı sinif şagirdlərinin etiraz aksiyaları hazırda ölkənin müxtəlif bölgələrinə yayılıb. Etirazçılar dərs cədvəllərinin həddindən artıq yüklənməsinə, müəllim çatışmazlığına və təhsil sistemindəki digər problemlərə etiraz edirlər. Hadisələr
15:54 164 Kazinoda 10 min dollar udan, həyat yoldaşının vəfatından sonra çox yaşamayan bəstəkar
Azərbaycan musiqisində elə imzalar var ki, onların bəstələri illər keçsə də, yaddaşlardan silinmir. Bəzən mahnını hamı tanıyır, zümzümə edir, amma onun müəllifinin adı yeni nəsil üçün o qədər də tanış olmur. Belə sənətkarlardan biri də bəstəkar Ruhəngiz Qasımovadır. "Unudulan sənətkarlar" rubrikasınd
18:30 117 "Başımızın hüzrə qarışmasından istifadə edib uşağın qanını batırmaq istəyirlər..."
"Bakıda sinif yoldaşını qətlə yetirməkdə təqsirləndirilən yeniyetməni məsuliyyətdən yayındırmaq istəyirlər". xəbər verir ki, bunu -a açıqlamasında qətlə yetirilən 2012-ci il təvəllüdlü A.Ağayevin əmisi Zöhrab Ağayev deyib. O iddia edib ki, qətli törətməkdə şübhəli bilinən A.Hüseynovun yaxınlar
15:23 281 Əzbərləmək, yoxsa anlamaq: Təhsildə əsas məqsəd nədir?
"İmtahan zamanı şagirdin qarşısına suallar qoyulur və ondan müəyyən vaxt ərzində cavab verməsi gözlənilir. Bu, biliyi yoxlamağın əsas üsullarından biridir. Lakin imtahan nəticəsi ilə uşağın mövzunu həqiqətən nə dərəcədə başa düşməsi hər zaman eyni olmur". Bunu BİG.AZ-a açıqlamasında təhsi
11:09 179 Kənd məktəblərinə fərqli baxış: Məhdudiyyətlər və imkanlar
"Kənd məktəbi" ifadəsini eşidəndə bəzilərinin ağlına dərhal imkanları məhdud olan məktəb gəlir. Şagird sayı azdır, bəzi resurslar məhduddur, şəhərdəki qədər seçim yoxdur. Bu çətinliklərin bir hissəsi həqiqətən mövcuddur. Lakin kənddə təhsil alan uşağın keyfiyyətli təhsil almaq imkanlarını
16:31 154 Sabah bəzi rayonlara dolu düşəcək, leysan yağacaq
Bakıda və Abşeron yarımadasında oktyabrın 9-da hava şəraitinin dəyişkən buludlu olacağı, əsasən yağmursuz keçəcəyi, lakin gündüzdən bəzi yerlərdə arabir yağış yağacağı gözlənilir. Bu barədə BİG.AZ-a Milli Hidrometeorologiya Xidmətindən məlumat verilib. Bildirilib ki, axşam yarımadanın ayrı-ayrı yerlərind
12:58 216 Azərbaycan-Türkmənistan əməkdaşlığında üç əsas istiqamət - nəqliyyat, enerji və ticarət
"Azərbaycan Prezidentinin Türkmənistana səfəri və Avazada keçirilən 8-ci Məşvərət görüşü bir məsələyə xüsusi diqqət çəkir. Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərində artıq yeni imkanları konkret layihələrə çevirmək mərhələsi başlayır". Bu fikirləri "Səs" qəzetinin baş redaktoru, siyas
16:35 150 Türkmənbaşıda sənədlər imzalandı
Bu gün Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində sənədlərin imzalanması mərasimi olub. "Qafqazinfo" xəbər verir ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədov, Qırğız Respublikasının Prezidenti Sadır Japarov, Özbəkistan Respublikasının Prezident
12:39 154 Antarktidada nəhəng təhlükə: Dəniz səviyyəsi kəskin yüksələ bilər
Şərqi Antarktidanın buz örtüyü altında dünya okeanının səviyyəsini ciddi şəkildə yüksəldə biləcək nəhəng buz kütləsi yerləşir. Alimlər iqlim dəyişikliyi nəticəsində bu ərazidəki buzlaqların sabitliyini itirə biləcəyi barədə xəbərdarlıq ediblər. xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, söhbət Antarktidanı
19:15 32 
