Naxçıvan Konstitusiyasında Preambula dəyişdi: Moskva və Qars müqavilələri çıxarıldı

"Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyasının Preambulasında dəyişiklik edilib. Milli Məclisin fevralın 3-də keçirilən iclasında "Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyasında dəyişikliklərin təsdiq edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Konstitusiya qanunu layihəsi ikinci səsvermədə qəbul olunub. Dəyişiklik nəticəsində Moskva və Qars müqavilələrinin adı Preambuladan çıxarılıb".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında politoloq Turan Rzayev bildirib.

O, qeyd edib ki, bu, bir sıra suallar yaradır: Naxçıvanın muxtar statusu ləğv edilirmi? Əslində, belə deyil. Naxçıvanın muxtariyyəti iki əsas səviyyədə təmin olunur:

"Tarixi-beynəlxalq legitimlik: Preambula daha çox sənədin ideoloji, tarixi və siyasi əsaslarını ifadə edir, normativ hüquqi qüvvəsi yoxdur. Preambulada Naxçıvanın muxtariyyətinin Moskva (16 mart 1921) və Qars (13 oktyabr 1921) müqavilələri ilə qurulduğu qeyd olunub. Lakin bu müqavilələrin Preambuladan çıxarılması Naxçıvanın muxtariyyətinin avtomatik ləğvi anlamına gəlmir.

Daxili konstitusion legitimlik: Naxçıvanın statusunu Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müəyyən edir. 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilən Konstitusiya Naxçıvanın muxtar respublika kimi tanınmasını, səlahiyyətlərini və dövlət hakimiyyəti orqanlarını təsbit edir. Yəni Naxçıvanın hüquqi statusu beynəlxalq müqavilələrdən yox, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasından irəli gəlir.

Moskva və Qars müqavilələri tarixi baxımdan Naxçıvanın Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi qorunmasında mühüm rol oynayıb, xüsusilə Qars müqaviləsi üçüncü dövlətə verilməməsi ilə bağlı beynəlxalq təminat daşıyır. Lakin müqavilələrin Preambuladan çıxarılması onların hüquqi qüvvəsini inkar etmir. Yeni redaksiyada Naxçıvan Muxtar Respublikası Azərbaycan Respublikasının ayrılmaz tərkib hissəsi kimi təsbit olunur.

Muxtariyyətin ləğvi üçün isə Azərbaycan Konstitusiyasında Naxçıvanın statusunu təsbit edən maddələrdə dəyişiklik edilməli, Naxçıvan Konstitusiyası köklü şəkildə yenilənməli və muxtar hakimiyyət institutları ya ləğv edilməli, ya da inzibati idarəetmə funksiyalarına çevrilməlidir. Son illərdə Naxçıvanda mərkəzi hakimiyyətin real nəzarətini gücləndirən proseslər müşahidə olunur. Prezidentin Naxçıvanda xüsusi nümayəndə institutunu təsis etməsi də bunun göstəricisidir.

Regional və beynəlxalq proseslər də bu kontekstdə əhəmiyyətlidir. Vaşinqtonda keçirilən üçtərəfli görüş çərçivəsində sülh sənədinin paraflanması, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması və tranzit mexanizmlərinin müəyyənləşdirilməsi Naxçıvanın gələcək statusunun regional inteqrasiya müstəvisində nəzərdən keçirildiyini göstərir. Bu proses Naxçıvanın geosiyasi əhəmiyyətini artırır və onun idarəetmə modelinə dair yanaşmaların yenidən düşünülməsini tələb edir.

Bütün bu kontekst fonunda Azərbaycan ictimai-siyasi mühitində Konstitusiya referendumları ilə bağlı müzakirələr Naxçıvanın muxtar statusunun gələcəkdə yenidən nəzərdən keçirilə biləcəyini istisna etmir".

Telegramda izləyin