Sülh danışıqları dalana dirənib, vaxt bitir müharibə yox - SON YENİLİKLƏR

Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin yüksək vəzifəli rəsmisi bildirib ki, Tehran Hörmüz boğazı ilə bağlı təkbaşına qəbul etdiyi qərarlarda etibarlı tərəf sayıla bilməz.

Reuters-in məlumatına görə, bu açıqlama İranla bağlı müharibəni dayandırmaq istiqamətində aparılan səylərin dalana dirəndiyini və tərəflər arasında ciddi etimadsızlığın olduğunu göstərir.

Münaqişənin başlanmasından iki ay keçməsinə baxmayaraq, strateji əhəmiyyətli dəniz yolu olan Hörmüz boğazı İranın blokadası səbəbindən hələ də böyük ölçüdə bağlı qalır. Eyni zamanda ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri İranın xam neft ixracını məhdudlaşdırır. Bu vəziyyət dünya üzrə neft və qaz tədarükünün təxminən 20 faizini kəsib, qlobal enerji qiymətlərinin artmasına və iqtisadi geriləmə risklərinin yüksəlməsinə səbəb olub.

Aprelin 8-dən etibarən atəşkəs qüvvədə olsa da, ABŞ prezidenti Donald Trampın İrana qarşı yeni hərbi zərbələr planı ilə bağlı məlumatlandırılacağı xəbərləri cümə axşamı qlobal neft qiymətlərini son 4 ilin ən yüksək səviyyəsinə qaldırıb.

Reuters-ə anonimlik şərti ilə danışan iki yüksək vəzifəli İran rəsmisi bildirib ki, Tehran mümkün hücumlara qarşı hava müdafiə sistemlərini aktivləşdirib və ABŞ tərəfindən qısa, lakin intensiv hücum ehtimalına qarşı geniş cavab planı hazırlayıb. Bu hücumun ardınca İsrailin də hərbi əməliyyatlara qoşula biləcəyi ehtimal edilir.

Vaşinqton növbəti addımları ilə bağlı hələlik konkret açıqlama verməyib. Tramp çərşənbə axşamı bildirib ki, İranın təqdim etdiyi son təklifdən narazıdır. Vasitəçi rolunda çıxış edən Pakistan isə yeni danışıqlar üçün tarix müəyyən etməyib. Müharibə nəticəsində əsasən İran və Livanda minlərlə insan həyatını itirib.

Fevralın 28-də ABŞ və İsrailin hava zərbələrindən sonra İran ABŞ bazalarına, infrastrukturuna və Körfəz ölkələrindəki ABŞ-la əlaqəli şirkətlərə hücum edib. İranın dəstəklədiyi Livandakı "Hizbullah" qruplaşması isə İsrailə raketlər atıb və İsrail buna cavab olaraq Livanı bombalayıb.

Körfəz ölkələrinin narahatlığını vurğulayan BƏƏ prezidentinin müşaviri Ənvər Qarqaş bildirib ki, boğazdan sərbəst keçidin əsas təminatı beynəlxalq hüquq və qlobal iradədir.

O qeyd edib: "İranın qonşularına qarşı həyata keçirdiyi xəyanətkar təcavüzdən sonra onun təkbaşına qəbul etdiyi heç bir qərara etibar etmək mümkün deyil".

ABŞ-da hüquqi müddət və qeyri-müəyyənlik

Tramp bu müharibəni dayandırmaq və ya davam etdirmək üçün Konqres qarşısında əsaslandırma təqdim etməli olduğu qanuni müddətin son gününə çatıb. Lakin administrasiya rəsmilərinin sözlərinə görə, apreldə əldə olunan atəşkəs səbəbindən hüquqi baxımdan hərbi əməliyyatların artıq dayandığı hesab edilir.

Maliyyə və enerji bazarları isə hələ də qeyri-müəyyən vəziyyətdədir. Danışıqların nəticəsiz qalması və Hörmüz boğazının uzun müddət bağlı qalma ehtimalı bazarlarda gərginlik yaradır.

Brent markalı neftin qiyməti cümə günü yenidən artaraq bir barel üçün 111 dolları keçib. Həftə ərzində 5,7 faiz artım qeydə alınıb və cümə axşamı qiymət 2022-ci ilin martından bəri ən yüksək səviyyə olan 126 dollara çatıb.

İran: danışıqlardan tez nəticə gözləməyin

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü İsmayıl Bəqayi bildirib ki, danışıqlardan qısa müddətdə nəticə gözləmək düzgün deyil.

İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun yüksək rütbəli rəsmisi isə xəbərdarlıq edib ki, ABŞ tərəfindən yeni hücum olarsa, regiondakı ABŞ mövqelərinə "uzun zərbələr" endiriləcək. Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı Məcid Musəvi isə bildirib: "Sizin regiondakı bazalarınızın başına gələnləri gördük, eyni şey döyüş gəmilərinizin də başına gələcək".

Tramp isə yenidən vurğulayıb ki, İranın nüvə silahına sahib olmasına icazə verilməyəcək və müharibə bitdikdən sonra yanacaq qiymətlərinin kəskin düşəcəyini bildirib. İran isə nüvə proqramının yalnız mülki məqsədlər daşıdığını iddia edir.

Yeni planlar müzakirə olunur

Məlumata görə, ABŞ hərbi rəhbərliyi tərəfindən Trampa təqdim ediləcək planlardan biri Hörmüz boğazının bir hissəsinə quru qüvvələrinin yerləşdirilməsi və ticarət gəmilərinin hərəkətinin bərpasını nəzərdə tutur. Digər variantlar arasında blokadanın uzadılması və ya birtərəfli qələbənin elan edilməsi də var.

ABŞ Dövlət Departamenti tərəfdaş ölkələrə "Maritime Freedom Construct" adlı yeni koalisiyaya qoşulmaq çağırışı edib. Bu təşəbbüs boğazda gəmi hərəkətinin təhlükəsizliyini təmin etməyi hədəfləyir.

Fransa, Böyük Britaniya və digər ölkələr belə bir koalisiyada iştirak imkanlarını müzakirə etsələr də, onlar boğazın yalnız münaqişə bitdikdən sonra açılmasına dəstək verəcəklərini bildiriblər.

Telegramda izləyin