Yellouston parkına canavarlar gətirildi: 20 il ərzində çayları tam dəyişdilər

1995-ci ildə ABŞ-ın Yellouston Milli Parkına boz canavarlar gətirilib. Bu, 1920-ci illərdə demək olar ki, tam yoxa çıxmış növün təxminən 70 ildən sonra yenidən ekosistemə qaytarılması idi.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bioloq Skott Treversin "Forbes" üçün yazdığı məqaləyə görə, bu addım parkın ekoloji sistemini köklü şəkildə dəyişib.

Canavarlar gəlməzdən əvvəl

Parkda əsasən maralların (loslar) populyasiyası üstünlük təşkil edirdi. Onlar söyüd, ağcaqayın və qovaq kimi gənc ağacları həddindən artıq yeyərək çay vadilərində və sahilyanı zonalarda ciddi deqradasiyaya səbəb olmuşdular. Nəticədə sahil bitkiləri zəifləyir, torpaq eroziyası artır və çayların strukturu sadələşirdi.

Trofik kaskad effekti

Canavarların yenidən ekosistemə daxil edilməsindən sonra vəziyyət dəyişdi. Ekologiyada bu, "trofik kaskad" adlanır: yırtıcılar ot yeyənlərin sayını və davranışını dəyişdirir, bu da bitki örtüyünə və bütövlükdə landşafta təsir edir.

Araşdırmalar göstərib ki, bitki örtüyü ən çox əvvəllər maralların sərbəst yaşadığı ərazilərdə bərpa olunub. Yəni canavarlar dolayı yolla çayların formasını belə dəyişib - bitkilər dəyişib, bitkilərlə birlikdə isə su axınlarının ətraf mühiti dəyişib.

İki mexanizm: ov və qorxu

Canavarlar maral populyasiyasını həm birbaşa ovlama, həm də "qorxu effekti" vasitəsilə azaldır. Marallar riskli ərazilərdən uzaq durmağa başlayır, xüsusilə sıx bitki örtüyü və dar vadilər canavarlar üçün pusqu yeri olduğu üçün bu zonalar daha az istifadə olunur. Bu fenomen "qorxu ekologiyası" adlanır.

Qunduzlar və ekosistem bərpası

Bitki örtüyünün bərpası qunduz populyasiyasına da müsbət təsir göstərib. Söyüd qunduzlar üçün əsas qida və tikinti materialıdır. Qunduz bəndləri su axınını yavaşladır, bataqlıqlar yaradır və biomüxtəlifliyi artırır.

Sahil bitkilərinin bərpası çay sahillərini sabitləşdirir, eroziyanı azaldır və suyun temperaturunu tənzimləyir. Bu isə balıqlar, həşəratlar və digər su canlıları üçün daha stabil mühit yaradır.

Canavarların geri qayıtması təkcə bir növün bərpası deyil, bütöv ekosistemin yenidən qurulmasına səbəb olub. Bu dəyişikliklər qida zəncirinin yuxarı səviyyəsindən başlayaraq ən kiçik orqanizmlərə qədər bütün təbiət sisteminə təsir edib.

Telegramda izləyin