Apellyasiya şikayətlərinin ödənişli olması təhsildə nəyi dəyişə bilər? - TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA

Dövlət İmtahan Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri Məleykə Abbaszadənin apellyasiya müraciətlərinin ödənişli olması ilə bağlı səsləndirdiyi təklif təhsil ictimaiyyətində geniş müzakirələrə səbəb olub. O bildirib ki, xüsusilə əsassız apellyasiya müraciətləri qurum üçün ciddi resurs itkisinə səbəb olur və bu baxımdan prosesin ödənişli olması məqsədəuyğun hesab edilir. Hazırda qüvvədə olan qaydalar buna imkan verməsə də, təklif cəmiyyətdə müxtəlif suallar doğurub.

Bu yanaşma qəbul edilərsə, imtahan sistemi və abituriyentlərin apellyasiya hüququna necə təsir göstərə bilər? Yeni mexanizm əsassız müraciətlərin sayını azaldacaq, yoxsa bəzi abituriyentlərin öz hüquqlarını müdafiə etməsinə maneə yaradacaq?
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Şəmsi Qoca BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, Məleykə Abbaszadənin apelyasiya şikayətləri ilə bağlı təklifi cəmiyyətdə, təhsil ekspertləri və valideynlər arasında geniş müzakirələrə səbəb olan bir mövzudur. Onun sözlərinə görə, bu cür dəyişikliyin tətbiq edilməsi təhsil sistemində və imtahan prosesində bir neçə ciddi dəyişikliyə yol aça bilər: "Hazırda apelyasiya prosesinin pulsuz olması, bir çox abituriyentin öz nəticəsindən əmin olmasa belə, "bəlkə bəxtim gətirər" prinsipi ilə müraciət etməsinə şərait yaradır. Ödənişli sistemin tətbiqi, şagirdləri və valideynləri daha məsuliyyətli olmağa, real ehtimalı qiymətləndirməyə və həqiqətən də səhv olduğuna əmin olduqları halda müraciət etməyə təşviq edə bilər. Bu, müraciətlərin sayını kəskin azaldaraq, sistemin yükünü yüngülləşdirə bilər.

Çox sayda əsassız müraciət həm vaxt, həm də insan resursları baxımından Dövlət İmtahan Mərkəzi üçün ciddi yük yaradır. Ödənişli sistemin tətbiqi ilə real ehtiyacı olan şagirdlərin müraciətlərinə daha çox vaxt və diqqət ayrılması mümkün ola bilər. Beləliklə, apelyasiya prosesi daha keyfiyyətli və dərin araşdırma ilə həyata keçirilə bilər.

Bu dəyişikliyin ən çox müzakirə olunan tərəfi sosial ədalətdir. Əgər rüsum məbləği yüksək müəyyən edilərsə, bu, aşağı gəlirli ailələrdən olan şagirdlər üçün bir maneəyə çevrilə bilər. Hətta haqlı olduqları halda belə, maddi imkansızlıq səbəbindən şagirdlər öz hüquqlarını müdafiə etməkdən çəkinə bilərlər. Bu riskin qarşısını almaq üçün adətən "əgər müraciət haqlı çıxarsa, ödənilən məbləğ geri qaytarılsın" kimi bir mexanizmin olması vacib sayılır.

Əgər ödənişli sistem tətbiq olunarsa, DİM-in üzərinə daha böyük məsuliyyət düşür. İnsanlar pul ödədikləri prosesin daha şəffaf, daha ədalətli və daha obyektiv olmasını tələb edəcəklər. Hər hansı bir qərəzli yanaşma və ya şübhəli nəticə, ictimai etimadı daha sürətlə sarsıda bilər.

Belə bir addımın atılması, böyük ehtimalla, imtahan prosesində "keyfiyyət və intizam" axtarışıdır. Ancaq bu prosesin uğurlu olması üçün iki əsas şərtə əməl olunmalıdır:
1. Məbləğ əlçatan olmalıdır: Ailələrin büdcəsinə ağır yük olmamalıdır.
2. Geri qaytarılma mexanizmi: Haqlı çıxan şəxslər üçün ödənişin geri qaytarılması qaçılmaz olmalıdır ki, sistem "cərimə" kimi deyil, "tənzimləyici" kimi qəbul edilsin".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin