Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri: Siyasi etimaddan hüquqi təminata

"Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin sürətli inkişafının arxasında yalnız siyasi iradə və tarixi-mədəni yaxınlıq deyil, eyni zamanda kifayət qədər geniş və sistemli hüquqi baza dayanır. İki ölkə arasında son illərdə imzalanan sənədlər göstərir ki, Bakı ilə Daşkənd arasındakı əlaqələr təsadüfi siyasi yaxınlıqdan daha çox, hüquqi və institusional mexanizmlərlə möhkəmləndirilən uzunmüddətli tərəfdaşlıq modelinə çevrilib".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında Vəkillər Kollegiyasının üzvü Ayxan Mollayev bildirib.

O, qeyd edib ki, ümumiyyətlə, dövlətlərarası münasibətlərdə hüquqi baza xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki siyasi bəyanatlar və qarşılıqlı etimad münasibətlərin inkişafı üçün vacib olsa da, onların davamlılığını təmin edən əsas amillərdən biri konkret hüquqi öhdəliklərin müəyyənləşdirilməsidir. Azərbaycan və Özbəkistan nümunəsində də məhz bu proses aydın şəkildə müşahidə olunur:

"İki ölkə arasında müasir münasibətlərin hüquqi əsaslarının formalaşmasında ümummilli lider Heydər Əliyevin 1997-ci ildə Özbəkistana səfəri mühüm mərhələ hesab olunur. Həmin dövrdə imzalanan sənədlər Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin gələcək inkişafı üçün hüquqi və siyasi zəmin yaradıb.

Sonrakı mərhələdə isə bu hüquqi baza daha da genişləndirilib. Xüsusilə Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev arasında intensiv siyasi dialoq ikitərəfli münasibətlərin yeni sənədlərlə möhkəmləndirilməsinə imkan verib.

Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlməsi də hüquqi-siyasi əlaqələrin inkişafında mühüm mərhələ olub. Strateji tərəfdaşlıq anlayışı iki ölkənin yalnız siyasi məsələlərdə deyil, iqtisadiyyat, investisiya, nəqliyyat, enerji, humanitar və digər sahələrdə uzunmüddətli əməkdaşlıq niyyətini ifadə edir.
Daha sonra münasibətlərin müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldilməsi isə bu əlaqələrə daha geniş siyasi məzmun qazandırıb. Müttəfiqlik münasibətləri iki ölkənin qarşılıqlı maraq doğuran məsələlərdə daha sıx koordinasiyasını, siyasi dialoqun və əməkdaşlığın institusional əsaslarının gücləndirilməsini nəzərdə tutur.

Bu baxımdan Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində hüquqi bazanın əsas xüsusiyyətlərindən biri onun çoxşaxəli olmasıdır. Burada yalnız siyasi sənədlər deyil, iqtisadi, investisiya, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, sənaye, enerji, təhsil, mədəniyyət və digər sahələri əhatə edən sənədlər sistemi formalaşıb.

İqtisadi münasibətlər baxımından hüquqi mexanizmlərin əhəmiyyəti daha da artır. Çünki investisiya və biznes əlaqələrinin inkişafı üçün dövlətlərarası siyasi etimadla yanaşı, investorların hüquqlarını, öhdəliklərini və fəaliyyət şərtlərini müəyyən edən hüquqi çərçivənin mövcudluğu vacibdir.

Azərbaycan və Özbəkistan arasında qarşılıqlı investisiyaların artırılması istiqamətində yaradılan mexanizmlər də bu baxımdan diqqət çəkir. Birgə investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi üçün hüquqi və institusional mexanizmlərin formalaşdırılması özəl sektorun da iki ölkə arasındakı əməkdaşlıqda daha fəal iştirakına imkan yaradır.

Burada investisiya məsələsi yalnız maliyyə qoyuluşu kimi qiymətləndirilməməlidir. Hüquqi təminatın gücləndirilməsi Azərbaycan və Özbəkistan şirkətlərinin qarşı tərəfin bazarında daha uzunmüddətli planlar qurmasına şərait yaradır. Bu isə birgə müəssisələrin, sənaye kooperasiyasının və ixrac yönümlü istehsal layihələrinin inkişafı üçün mühüm amildir.

Nəqliyyat sahəsində hüquqi əməkdaşlıq da ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Özbəkistan Orta Dəhlizin imkanlarının genişləndirilməsində maraqlı olan ölkələr sırasındadır. Bu marşrutun səmərəli fəaliyyəti isə yalnız fiziki infrastrukturdan deyil, tranzit daşımaların hüquqi tənzimlənməsindən, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsindən və dövlətlər arasında koordinasiyadan asılıdır.

Bu baxımdan Azərbaycan-Özbəkistan arasında nəqliyyat və tranzit sahəsində formalaşan hüquqi əməkdaşlıq iki ölkənin iqtisadi əlaqələrindən daha geniş məna daşıyır. Bakı və Daşkənd arasında yaradılan mexanizmlər Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazın, daha sonra isə Avropa bazarlarının bir-birinə bağlanmasına xidmət edən regional hüquqi və iqtisadi mexanizmin tərkib hissəsinə çevrilir.

Digər mühüm məsələ isə Azərbaycan və Özbəkistan arasında uzunmüddətli siyasi münasibətlərin hüquqi baxımdan gələcək nəsillər üçün də təminat altına alınmasıdır. Bu baxımdan iki ölkə arasında "Əbədi dostluq haqqında Müqavilə"nin imzalanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Belə bir sənədin mahiyyəti yalnız onun adında deyil. Əsas məsələ iki ölkə arasında mövcud siyasi etimadın və dostluq münasibətlərinin hüquqi sənədlə daha uzunmüddətli çərçivəyə salınmasıdır. Bu, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin şəxslərdən və siyasi konyunkturadan asılı olmayan, dövlətlərarası hüquqi əsaslara söykənən münasibətlər kimi inkişaf etdirilməsinə xidmət edir.

Azərbaycan-Özbəkistan hüquqi əlaqələrinin digər mühüm istiqaməti Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıqdır. Hər iki ölkə türk dövlətləri arasında iqtisadi, nəqliyyat, investisiya və humanitar əlaqələrin genişləndirilməsində maraqlıdır. Bu prosesdə ikitərəfli hüquqi mexanizmlərlə yanaşı, çoxtərəfli müqavilə və sazişlər də xüsusi rol oynayır.

Bu baxımdan Bakı ilə Daşkənd arasında hüquqi əməkdaşlığı yalnız iki dövlətin münasibətləri çərçivəsində qiymətləndirmək kifayət deyil. İki ölkə arasında formalaşan hüquqi baza daha geniş regional proseslərin də tənzimlənməsinə təsir göstərə bilər. Xüsusilə Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında iqtisadi əlaqələrin genişləndiyi bir mərhələdə bu, daha böyük əhəmiyyət qazanır.

Nəticə etibarilə, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü səviyyəyə çatmasında siyasi iradə nə qədər mühüm rol oynayırsa, hüquqi baza da bir o qədər əhəmiyyətlidir. Çünki siyasi yaxınlıq hüquqi mexanizmlərlə dəstəklənəndə daha davamlı və proqnozlaşdırılan əməkdaşlıq modeli yaranır.

Bu gün Bakı-Daşkənd münasibətlərində məhz belə bir model formalaşır. Siyasi dialoq, müttəfiqlik münasibətləri, iqtisadi və investisiya əməkdaşlığı, nəqliyyat əlaqələri və humanitar sahədə qarşılıqlı fəaliyyət bir-birini tamamlayan hüquqi mexanizmlərlə möhkəmləndirilir.

Əslində, Azərbaycan və Özbəkistanın qarşısında duran əsas məsələ artıq mövcud hüquqi bazanı genişləndirməklə kifayətlənməmək, imzalanan sənədlərin real iqtisadi və siyasi layihələrə çevrilməsini təmin etməkdir. Çünki hüquqi sənəd yalnız kağız üzərində qaldıqda onun siyasi və iqtisadi dəyəri məhdud olur. Əgər həmin sənədlər investisiyaya, birgə istehsala, yeni nəqliyyat marşrutlarına və qarşılıqlı ticarətin artmasına çevrilirsə, o zaman hüquqi baza real iqtisadi gücə çevrilir.

Bu baxımdan Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin hüquqi bazası iki ölkə arasında mövcud dostluğun sadəcə hüquqi ifadəsi deyil. Bu baza eyni zamanda Bakı ilə Daşkənd arasında gələcək iqtisadi, siyasi və regional əməkdaşlığın əsas dayaqlarından biridir".

Telegramda izləyin