Rəqabət Məcəlləsi 2 ildir qüvvədədir: Bazarda nə dəyişib? - İQTİSADÇIDAN AÇIQLAMA

Azərbaycanda azad rəqabətin təmin olunması və inhisarçılığın qarşısının alınması məqsədilə qəbul edilən Rəqabət Məcəlləsinin qüvvəyə minməsindən artıq iki ildən çox vaxt ötür. 2024-cü il iyulun 1-dən tətbiq olunan yeni məcəllə bazarda rəqabət mühitinin gücləndirilməsi baxımından mühüm hüquqi addım kimi təqdim olunurdu. Lakin ötən müddət ərzində sahibkarların və istehlakçıların bazarda real rəqabətin nəticələrini nə dərəcədə hiss etdiyi ilə bağlı suallar hələ də qalmaqdadır.

Xüsusilə bəzi sahələrdə inhisarçılıq, bazara giriş imkanları və qiymətlərin formalaşması ilə bağlı problemlərin davam etməsi Rəqabət Məcəlləsinin effektivliyinin müzakirəsini yenidən gündəmə gətirir. Bəs iki ildən artıq müddətdə bu məcəllə real olaraq nəyi dəyişib və onun tətbiqində əsas problem nədən ibarətdir?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, Rəqabət Məcəlləsinin qəbulundan iki ildən çox vaxt keçməsinə baxmayaraq, iqtisadiyyatın bir çox sahələrində real rəqabət mühitinin formalaşdığını demək çətindir. Bunun əsas səbəbi qanunun mövcudluğunun öz-özlüyündə rəqabət yaratmamasıdır. Onun sözlərinə görə, qanun yalnız rəqabətin qorunması və antiinhisar davranışlarının qarşısının alınması üçün hüquqi mexanizm yarada bilər: "Real rəqabətin yaranması üçün isə həmin mexanizmlərin ardıcıl, bərabər və prinsipial şəkildə tətbiqi lazımdır. Azərbaycanda əsas problemlərdən biri iqtisadiyyatın bəzi sahələrində inhisarçılığın hələ də qalmasıdır. Nə qədər ki, müəyyən bazarlarda ayrı-ayrı şirkətlər və ya iqtisadi qruplar üstün mövqeyə malikdir, yeni sahibkarların həmin bazara daxil olması çətinləşir və azad rəqabətdən danışmaq mümkün olmur. İnkişaf etmiş rəqabət mühitində bazara daxil olmaq üçün əsas meyar sahibkarın əlaqələri deyil, onun məhsulunun keyfiyyəti, qiyməti və xidmət səviyyəsi olmalıdır.

Burada söhbət təkcə özəl sektorun inhisarçılığından getmir. Dövlətin iqtisadiyyatda yüksək paya malik olduğu sahələrdə də rəqabət imkanları məhdudlaşa bilər. Dövlət şirkətləri ilə özəl biznes arasında bərabər rəqabət şəraiti yaradılmadıqda, bazar iştirakçıları üçün eyni imkanlardan danışmaq çətin olur. Buna görə həm dövlət inhisarçılığı, həm də ayrı-ayrı iri şirkətlərin bazar üstünlüyündən sui-istifadə etməsi aradan qaldırılmalıdır.

Rəqabət Məcəlləsinin əsas problemi onun qəbul edilməsi deyil, praktiki nəticələrinin kifayət qədər görünməməsidir. Əgər bazarda qiymətlər süni şəkildə yüksək qalırsa, yeni sahibkarlar bazara daxil olmaqda çətinlik çəkirsə, eyni sahədə fəaliyyət göstərən şirkətlər arasında imkanlar bərabər deyilsə, deməli, qanunun tətbiqi ilə bağlı problemlər var. Rəqabət yaratmaq üçün inzibati maneələr azaldılmalı, bütün sahibkarlar üçün eyni qaydalar tətbiq edilməli, dövlət satınalmalarında şəffaflıq artırılmalı, inhisarçı mövqedən sui-istifadə edən şirkətlərə qarşı ciddi tədbirlər görülməlidir. Ən əsası isə antiinhisar qanunvericiliyi selektiv deyil, hamıya eyni şəkildə tətbiq olunmalıdır.

Nəticə etibarilə, Azərbaycanda həqiqi rəqabət mühiti yaratmaq üçün təkcə Rəqabət Məcəlləsinin olması kifayət deyil. İnhisarçılıq aradan qaldırılmalı, bazarlara giriş imkanları genişləndirilməli və həm dövlət, həm də özəl sektorda dominant mövqedən sui-istifadəyə qarşı real mübarizə aparılmalıdır. Əks halda ən mükəmməl qanun belə kağız üzərində qala və istehlakçı üçün nə qiymətlərin aşağı düşməsinə, nə də məhsul və xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsinə ciddi təsir göstərə bilər".

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov

Telegramda izləyin