Fransanın Cənubi Qafqaz siyasəti və Azərbaycanla münasibətlərdə ikili yanaşma

Fransa ilə Azərbaycan arasında münasibətlər uzun müddətdir diplomatik gərginlik mərhələsindədir. Qarabağ münaqişəsi, Fransanın Ermənistanla siyasi və hərbi əməkdaşlığını genişləndirməsi, Parisin Azərbaycanın regional siyasətinə münasibəti və qarşılıqlı ittihamlar bu gərginliyin əsas istiqamətlərini təşkil edir. Son aylarda münasibətlərin normallaşdırılması barədə müəyyən müsbət siqnallar verilsə də, Fransanın Azərbaycana dair açıqlamaları göstərir ki, tərəflər arasında etimadın bərpası hələ də mürəkkəb prosesdir.
Fransa rəhbərliyinin Ermənistanla münasibətlərə verdiyi xüsusi əhəmiyyət artıq diplomatik bəyanatlarla məhdudlaşmır. Prezident Emmanuel Makronun 2026-cı ilin oktyabrında Ermənistana səfəri və İrəvanda səsləndirdiyi fikirlər Parisin Cənubi Qafqaz siyasətində Ermənistanın mühüm yer tutduğunu bir daha göstərib. Makron regionda sülhün, sərhədlərin açılmasının və iqtisadi əlaqələrin inkişafının vacibliyini vurğulasa da, çıxışlarında Ermənistanın Avropa ilə inteqrasiyasına xüsusi diqqət ayırıb.
Ermənistanla əməkdaşlıq Fransanın suveren hüququdur. Hər bir dövlət özü üçün tərəfdaş seçə, siyasi və iqtisadi əlaqələr qura bilər. Problem əməkdaşlığın mövcudluğunda deyil, bu siyasətin regiondakı bütün dövlətlərin maraqlarına münasibətdə nə dərəcədə balanslı aparılmasındadır. Azərbaycanla Ermənistan arasında uzun illər davam etmiş münaqişədən sonra Cənubi Qafqazda sabitliyin bərqərar olması üçün vasitəçilik edən dövlətlərin birtərəfli mövqedən uzaq durması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Paris ilə Bakı arasındakı gərginlik xüsusilə 2020-ci il müharibəsindən və 2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycanın Qarabağ üzərində suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra dərinləşib. Fransa hakimiyyəti Azərbaycanın hərbi əməliyyatlarına qarşı sərt mövqe tutub, Ermənistanla siyasi əlaqələrini gücləndirib. Azərbaycan isə Parisin yanaşmasını regionda balansı pozan və Ermənistana üstünlük verən siyasət kimi qiymətləndirib. Fransa Xarici İşlər Nazirliyinin özünün Azərbaycanla münasibətlər barədə rəsmi səhifəsində də ikitərəfli əlaqələrin 2020 və 2023-cü illərdəki hadisələrdən sonra ciddi şəkildə pisləşdiyi etiraf olunur.
Bununla belə, Fransa ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin bütün sahələr üzrə tamamilə kəsildiyini demək olmaz. 2026-cı ilin sentyabrında Azərbaycan prezidenti tərəfindən Fransa vətəndaşı Martin Ryanın əfv edilməsi Paris tərəfindən münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində addım kimi qiymətləndirilib. Fransa Xarici İşlər Nazirliyi bu qərarı humanitar jest adlandırıb və Bakı ilə dialoqu davam etdirmək niyyətini açıqlayıb. Bu hadisə göstərdi ki, siyasi ziddiyyətlərə baxmayaraq, tərəflər arasında danışıqlar və müəyyən məsələlərin həlli üçün imkanlar qalır.
Lakin normallaşma barədə bəyanatların ardınca qarşılıqlı ittihamların yenidən səslənməsi münasibətlərin kövrəkliyini ortaya qoyur. Oktyabrın 13-də Fransanın xarici işlər naziri Jan-Noel Barro Azərbaycanın xarici ərazilərindəki siyasi proseslərə müdaxilə etdiyini iddia etdiyi fəaliyyətlər barədə danışıb. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi bu ittihamları əsassız sayaraq rədd edib və Parisin qarşıdurma ritorikasından əl çəkmədiyini bildirib.
Belə ittihamların qiymətləndirilməsində konkret sübutlar əsas götürülməlidir. Bir dövlətin digər dövlətin ərazisindəki siyasi proseslərə müdaxilə etdiyini iddia etmək ciddi diplomatik bəyanatdır və onun faktlarla əsaslandırılması vacibdir. Eyni prinsip Fransanın Azərbaycana yönəltdiyi iddialara da, Azərbaycanın Fransa siyasəti barədə səsləndirdiyi tənqidlərə də aiddir. Dövlətlərarası münasibətlərdə ittihamların qarşılıqlı şəkildə təkrarlanması problemi həll etmir; sübutların təqdim olunması və diplomatik dialoq isə gərginliyin azaldılmasına xidmət edə bilər.
Fransanın Cənubi Qafqaz siyasətində əsas ziddiyyət regionda sülh və əməkdaşlıq çağırışları ilə Ermənistanla münasibətlərdə nümayiş etdirilən xüsusi siyasi yaxınlığın yanaşı mövcudluğudur. Paris bir tərəfdən sərhədlərin açılmasını, regional nəqliyyat əlaqələrinin bərpasını və sülh prosesinin irəliləməsini müdafiə edir, digər tərəfdən isə Bakı ilə münasibətlərdə qarşıdurmanı dərinləşdirən bəyanatlar səsləndirir. Bu iki istiqamətin uzlaşdırılması Fransanın regionda etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edilməsinə birbaşa təsir göstərir.
Azərbaycan üçün əsas məsələ Fransanın Ermənistanla əməkdaşlığına mane olmaq deyil. Məsələ Azərbaycanın suveren hüquqlarına hörmət edilməsi, regiondakı siyasi proseslərə münasibətdə obyektiv yanaşmanın qorunması və ikitərəfli münasibətlərdə əsassız ittihamlardan çəkinilməsidir. Eyni zamanda, Bakı da Parislə münasibətlərin gələcək inkişafını yalnız qarşılıqlı bəyanatlarla deyil, konkret diplomatik addımlarla qiymətləndirməlidir.
Cənubi Qafqazda davamlı sülhün qurulması region dövlətlərinin bir-birinin suverenliyini tanımasından, sərhədlərin açılmasından, iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsindən və xarici aktorların qarşıdurmanı dərinləşdirməyən siyasət yürütməsindən asılıdır. Fransa bu prosesdə iştirak etmək istəyirsə, onun mövqeyi yalnız Ermənistanla münasibətləri deyil, Azərbaycanın qanuni maraqlarını və regionda formalaşan yeni reallıqları da nəzərə almalıdır. Bakı ilə Paris arasında münasibətlərin normallaşması da məhz qarşılıqlı hörmətə, konkret razılaşmalara və ikili standartlardan uzaq diplomatik yanaşmaya əsaslana bilər.

Nuray Nəzərova

Telegramda izləyin