"Bu gün təhsil naziri təhsilə bazar gözü, biznes yanaşması ilə baxır"-EKSPERTDƏN AÇIQLAMA

Son illər ölkəmizin ali məktəbləri və bəzi dövlət qurumları Publik Hüquqi Şəxs (PHŞ) olub. İndi də orta ümumtəhsil məktəblərinin PHŞ olması təklif edilir. Bu modelə keçid məktəblərə hüquqi baxımdan müstəqil qərar vermək imkanı tanıyacaq. Yəni məktəb, dövlətin müəyyən etdiyi çərçivələr daxilində, həm maliyyə məsələlərində, həm də idarəetmədə daha sərbəst olacaq.

Mövzu ilə bağlı BiG.AZ-a açıqlama verən təhsil eksperti Elşən Qafarov bildirib ki, publik hüquqi şəxs olan təhsil müəssisəsi Azərbaycanda yenilik deyil. Hələ 2011-ci ildən başlayaraq, əvvəlcə ali təhsil müəssisələrində, sonralar isə peşə və məktəbəqədər təhsil müəssisələrində bu model tətbiq olunmağa başlayıb. Publik hüquqi şəxs statusu alan təhsil müəssisələri dövlət və ya bələdiyyə mülkiyyətindədir:

"Məsələnin mahiyyəti ondadır ki, hazırda ölkədə 4252 məktəb fəaliyyət göstərir və bunların yalnız 16-sı publik hüquqi şəxs kimi seçilib. Bu məktəblərlə digər ümumtəhsil müəssisələri arasında əsas fərq odur ki, onlar formal olaraq sənəd üzərində yeni idarəetmə sisteminə keçiblər. Belə ki, bu məktəblərdə şagird başına düşən maliyyə vəsaiti birbaşa məktəbin sahibi sayılan publik hüquqi şəxsə ayrılacaq və həmin qurum məktəbi maliyyə baxımından idarə edəcək. Bu vəsaitə görə də birbaşa məsuliyyət həmin hüquqi şəxsin üzərində olacaq.

Lakin publik hüquqi şəxsin strukturu necə olmalıdır? Bu sualla bağlı hələ də konkret addım atılmayıb. 2024-cü ildə dövlət və bələdiyyə tabeliyində olan publik hüquqi şəxs statuslu məktəblərin nizamnaməsi təsdiq olunsa da, struktur məsələsi açıq qalır. Hazırda publik hüquqi şəxs olan ümumtəhsil məktəbləri ənənəvi sovet modeli idarəetməsindən çıxaraq yeni bir modelə keçid edir. Amma bunun üçün möhkəm hüquqi-normativ baza yoxdur. Bu tip məktəblərdə strateji idarəetmə sistemi qurulmalı, rəhbərlik struktur məsələləri ilə bağlı maarifləndirilməlidir.

Təəssüf ki, məktəb rəhbərlərinin əksəriyyəti publik hüquqi şəxs modelində hansı strukturun mövcud olduğunu bilmir. Daha təəccüblüsü isə odur ki, ölkədə publik hüquqi şəxslərlə bağlı qanun 2015-ci ildə qəbul olunsa da, keçən illər ərzində maddi vəsait əsasən mənasız və nəticəsiz təlimlərə xərclənib. Lakin bu idarəçilik modelinin strukturu ilə bağlı heç bir ciddi təlim keçirilməyib və bu sahədə ümumi anlayış çatışmazlığı mövcuddur.

Düşünürəm ki, publik hüquqi şəxs statusuna keçid hələ ki, formal xarakter daşıyır. Əgər bu sistemə gerçəkdən keçmək niyyətindəyiksə, təhsil müəssisələrinə muxtariyyət verilməli, onların idarəetmə mexanizmləri optimallaşdırılmalıdır. Amma görünən odur ki, təhsildə atılan bütün addımların arxasında biznes maraqları dayanır və publik hüquqi şəxs modelinə keçid də bunun bir nümunəsidir".

Ekspert bildirdi ki, illərdir ali təhsil müəssisələrində publik hüquqi şəxs modeli tətbiq olunur, amma istər təhsilin keyfiyyəti, istərsə də idarəetmədə ciddi dəyişiklik müşahidə olunmur. Bu müəssisələrin heç birində real muxtariyyət yoxdur – əsas problem də buradadır:

"Bu gün təhsil naziri təhsilə bazar gözü, biznes yanaşması ilə baxır. Təhsil idarəçiliyinə gətirilən şəxslərin də sahəyə aidiyyəti yoxdur. Təhsil isə spesifik bir sahədir və bu sahədə islahat aparacaq şəxslər mütləq təhsil sisteminin içindən çıxmalıdır. Təhsil sisteminin indiki vəziyyətinə baxsaq, aydın görərik ki, əsas diqqət layihələrə və imtahan sisteminə yönəlib. Təhsil və təlim-tərbiyə prosesinə isə yetərli önəm verilmir. Əslində, təhsilin təməl prinsipləri dağıdılır.

Hər dəfə yeni bir mövzu ortaya atmaqla heç bir müsbət nəticə əldə etmək mümkün deyil. Yeni sistemlərin tətbiqini isə şərabçılıq və çay zavodlarından gələn kadrların həyata keçirməsi gözlənilir. Əgər bu model düzgün şəkildə həyata keçirilsə, məktəblərin idarəetməsində müəyyən üstünlüklər əldə etmək olar. Lakin bu gün Azərbaycan təhsili bu sistemə hələ hazır deyil. Belə bir modelin düzgün şəkildə qurulması üçün 10 il əvvəlcədən ciddi hazırlıq işləri aparılmalı idi".

Telegramda izləyin