Son 500 ildə dünyamızı heyrətamiz dərəcədə dəyişən dörd bitki
Son iki yüz ildə insanlıq elmi və texnoloji yeniliklərin dünyanı necə dəyişdirdiyini görür. Lakin son 500 ildə bəşəriyyətin həyatına ən böyük təsiri yalnız texnologiya deyil, həm də dörd Amerika mənşəli bitki göstərib. Bu bitkilər qlobal iqtisadiyyatı, qidalanma vərdişlərini və sosial münasibətləri kökündən dəyişdirib.
Qaynarinfo-nun məlumatına gprə, "Forbes" nəşrində yazan amerikalı evolyusiya bioloqu Skott Trevers qeyd edir ki, Yeni Dünyadan Avropaya gətirilən çoxlu bitki növləri qitənin qidalanma sistemini inqilabi şəkildə dəyişdirib. Onlardan dördü isə xüsusilə dəyərli və təsirli olub.
Kakao
Mərkəzi və Cənubi Amerikanın tropik meşələrindən gələn bu bitki insanlığa əvvəllər tanış olmayan bir məhsul – şokoladı bəxş edib. Maya və Astek sivilizasiyaları kakao dənələrini dini mərasimlərdə istifadə edir, bəzən onları pul əvəzi işlədirdilər.
Kakaonu ilk dəfə Kristofor Kolumb görsə də, onun əhəmiyyətini anlamayıb. Daha uzaqgörən ispan konkistadoru Hernan Kortes isə Astek imperiyasını məğlub etdikdən sonra kakaonu İspaniyaya gətirib.
Bu gün kakao Qərbi Afrikanın və dünyanın digər bölgələrinin iqtisadiyyatında strateji əhəmiyyətə malik kənd təsərrüfatı məhsuludur. Şokolad isə artıq müasir insanların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsidir.
Qarğıdalı
Kolumb həm də qarğıdalını ilk görən avropalı olub. XV əsrin sonlarında bu bitki bütün Karib hövzəsində becərilirdi. İspaniyaya gətirildikdən sonra qarğıdalı qısa müddətdə Aralıq dənizi ölkələrinə, oradan isə Afrikaya və Asiyaya yayılıb.
Qarğıdalının müxtəlif iqlim şəraitinə uyğunlaşması və yüksək məhsuldarlığı onu dünyanın aparıcı taxıl bitkilərindən birinə çevirib. Bu gün o, buğda və düyü ilə yanaşı, əsas üç taxıl növündən biridir. Onun həm heyvandarlıq, həm də qida və sənaye məhsullarında rolu çox böyükdür.
Kartof
Avropalıların etimadını qazanmaqda çətinlik çəkən bu bitki XVI əsrin sonlarına qədər qitədə demək olar ki, tanınmayıb. Yalnız XVIII əsrin sonlarında geniş yayılaraq bir çox ölkələrdə "ikinci çörək" adını qazanıb.
İrlandiya, Almaniya və Rusiya imperiyasında kartofun yüksək məhsuldarlığı kəndlilərə az torpaqla ailələrini dolandırmaq imkanı verib. Lakin XIX əsrin ortalarında İrlandiyada kartof xəstəliyi səbəbindən baş verən aclıq ölkə əhalisinin 1/4-ni məhv edib və milyonlarla insanı ABŞ-a köçməyə məcbur edib. Bu hadisə həm İrlandiyanın demoqrafiyasına, həm də Amerika mədəniyyətinə dərin təsir göstərib.
Tütün
Kolumbun ən ziddiyyətli "mirası" tütün hesab olunur. Cənubi Amerikada və Kariblərdə tütündən dini ayinlərdə istifadə edilib. Kolumb bu rituallardan təsirlənərək tütünü Avropaya gətirib və qısa zamanda bu bitki Avropa cəmiyyətində asılılıq yaradan bir vərdişə çevrilib.
Tütünçülük tezliklə Avropa müstəmləkələrinin iqtisadi əsasına çevrilib və bu sahə bu gün də gəlirli qalır. Lakin siqaret çəkmənin insan sağlamlığına mənfi təsiri müasir dövrdə ən ciddi tibbi problemlərdən biri hesab olunur.
BiG.Az
Telegramda izləyin
Maraqlı Baxılıb: 1023 Tarix: 04 noyabr 2025
Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666
Facebookda PaylaşBu şəxslərə soğan yemək olmaz
Soğan sağlamlıq problemlərinin siyahısını genişləndirə bilər. Diyetoloq, Kanada Diyetoloqlar Birliyinin üzvü Nataliya Nefedova bu barədə danışıb. O bildirib ki, soğan xüsusilə mədə-bağırsaq traktının işinin pozulmasına səbəb ola bilər. N.Nefedova "Sputnik" radiosuna verdiyi müsahibədə qey
12.09.2021 2801 Qızıldan hazırlanan unitaz iki ildir tapılmır - FOTO
İngiltərənin Blenheim sarayından iki il əvvəl oğurlanan qızıldan hazırlanan unitaz hələ də tapılmayıb. -a istinadən xəbər verir ki, 2019-cu il sentyabrın 14-də sarayda sənət sərgisinin keçirildiyi vaxt oğurlanan qızıl unitazın dəyəri 1 milyon funt sterlinqdir (2 300 00 manatdan çox). Xatırladaq ki, unitaz
16.09.2021 3329 Bu üçəmlər "TikTok"da səs salıb, amma oğlanlar... - FOTO-VİDEO
İngiltərənin Qreyvzend şəhərindən olan 18 yaşlı Şerena, Keyli və Eliza Terri üçəmləri aktiv "TikTok" istifadəçiləridirlər. BİG.AZ xəbər verir ki, onlar barədə "Daily Mirror" yazır. Qızlar əks cinslə münsibətlərindən danışarkən bildiriblər ki, oğlanlar çox vaxt bacıların gözəlliyin
16.09.2021 3201 İtkin düşən 10 yaşlı qız pedofilin evində tapıdı - VİDEO
Rusiyanın Sankt-Peterburq şəhərində polis on yaşlı qızı pedofildən xilas edib. -a istinadən xəbər verir ki, məlumata görə, sentyabrın 9 -da axşam saatlarında məktəbli qızın atası Leninqrad vilayətinin polisə müraciət edərək, qızının dərsdən sonra evə qayıtmadığını bildirib. Polis itkin düşən məktəblini
13.09.2021 2197 Duz istifadəsi zamanı diqqətli olun, yoxsa...
Sağlam və düzgün qidalanma zamanı gündəlik qəbul edilən duzun miqdarına diqqət yetirilməlidir. Gündəlik duzun normal qəbulu üçün aşağıdakılara diqqət yerirmək lazımdır:. * Duz qəbulu və arterial təzyiq arasında bir yaxınlıq var. Belə ki, çox duz qəbulu artıq mayenin qəbuluna və təzyiqin yüksəlməsin
18.09.2021 882 Kolbasa, kabab və burger - Gündə 25 qram yesəniz...
Britaniyada Leeds Universiteti tərəfindən aparılmış bir araşdırma hər gün emal olunmuş ət yeyən insanlarda demensiya (ağıl zəifləməsi) riskinin 44 faiz arta biləcəyini göstərib. -a istinadən bildirir ki, araşdırmada kolbasa, kabab və burger kimi qidaların orta və daha yuxarı yaşlarda beyin sağlamlığın
14.09.2021 1495 Kosmosda nəgəng "it sümüyü" tapdıldi - FOTO
Kosmik fəzada nəhəng "it sümüyü"nə bənzər "Kleopatra" asteroidi aşkarlanıb. BİG.AZ "Live Science"a istinadən xəbər verir ki, alimlərin marağına səbəb olan bu asteroidin uzunluğu 270 kilometr, çəkisi 3,27 kvadrilyon ton, sıxlığı isə hər kub santimetrə 3,4 qramdır. Hazırd
11.09.2021 1188 Doaqlarınızın quruluğundan bezmisiniz? - ÇARƏ BURADA
MƏHSUL HAQQINDA. Faydaları:. - Dodaqların həcmini artırır, kontur xətlərini ortaya çıxarir. - Dodaqlardakı qırışıqlari azaldır. - Zədələnmiş, çatlamış dodaq toxumasını bərpa edir. - Dodaqları nəmləndirir və onlara yumuşaqliq bəxş edir. - Günəş şualarina qarşı qoruma təmin edən dodaq baxım məhsuludur
14.09.2021 364 Aygün Kazımovanı arxada qoydu, 31 yaşında Amerikada güllələndi – Azərbaycanlı müğənninin faciəvi həyatı
Sevil Maqsud qızı Hacıyeva 3 oktyabr 1968-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Gənc yaşlarından etibarən musiqi fəaliyyətinə başlayan Sevilin qısa zaman ərzində istedadı kəşf edilir və müxtəlif musiqi tədbirlərində çıxış etməyə başlayır. Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının fortepiano şöbəsində təhsi
12.09.2021 3724