Saat icad edilməzdən əvvəl insanlar vaxtı necə ölçürdü?

Saat icad edilməzdən əvvəl insanlar vaxtı necə ölçürdü?Bu gün saata və ya telefona baxaraq vaxtı öyrənmək həyatımızın adi hissəsinə çevrilib. Lakin bəşər tarixinin böyük bir hissəsində dəqiq vaxtı müəyyənləşdirmək heç də asan olmayıb. Saatların ixtirasından əvvəl insanlar zamanı ölçmək üçün günəşdən, sudan, yanan mumdan, tütsüdən, hətta qoxulardan istifadə ediblər.
BiG.AZ xəbər verir ki, Günəş saatları bu axtarışın ən qədim vasitələrindən biri olub. Lakin onların ciddi çatışmazlığı vardı: buludlu havada və gecə işləmirdilər. Buna görə də insanlar keçən vaxtı ölçmək üçün daha fərqli və yaradıcı üsullar hazırlamağa başlayıblar.

Su ilə vaxt ölçmək

Qədim Misirdə eramızdan əvvəl təxminən 1350-ci illərə aid su saatları bu üsulların ən qədim nümunələrindən sayılır.

Sistem olduqca sadə idi. Üzərində ölçü xətləri olan qabın dibində kiçik dəlik yerləşirdi. Su həmin dəlikdən tədricən axır, qabdakı suyun səviyyəsi aşağı düşdükcə keçən vaxt müəyyən edilirdi.

Lakin burada bir problem yaranırdı: qabdakı su azaldıqca təzyiq də aşağı düşür və suyun axma sürəti yavaşlayırdı. Misirlilər qabın daxili səthini xüsusi maili formada hazırlayaraq bu problemi qismən həll edirdilər.

İlk su saatları əsasən qısa zaman intervallarını ölçmək üçün istifadə olunurdu. Sonrakı əsrlərdə isə bu texnologiya daha da təkmilləşdirildi.

İsgəndəriyyə dövründə yaşamış Ktesibiosun hazırladığı su saatları daha dəqiq işləyirdi. Bu qurğulardan tibb və hüquq sahəsində də istifadə edilirdi. Həkimlər bəzi hallarda nəbzin ölçülməsində onlardan yararlanırdılar.

Su saatları məhkəmə salonlarında da mühüm rol oynayırdı. Natiqə müəyyən müddət danışmaq üçün vaxt verilirdi. Su damcı-damcı axır, son damla düşəndə isə danışanın vaxtı başa çatmış hesab olunurdu.

Vaxtı qoxu ilə müəyyən etmək

Su və günəş saatlarının başqa bir çatışmazlığı da vardı: vaxtı öyrənmək üçün qurğuya baxmaq lazım gəlirdi. Orta əsrlərdə Çin və Yaponiyada isə insanlar bu problemi tamamilə fərqli üsulla həll etməyə çalışdılar.

Təxminən eramızın 520-ci illərinə aid edilən "qoxu saatları" zamanı görməklə deyil, qoxu vasitəsilə müəyyənləşdirməyə imkan verirdi.

Bu sistemlərin bəzi nümunələrində müəyyən aralıqlara bölünmüş yanan materialdan istifadə edilirdi. Materialın hər hissəsi yandıqca müəyyən müddətin keçdiyi anlaşılırdı.

Daha maraqlı üsul isə tütsü ilə hazırlanmış saatlar idi. Toz halında olan tütsü müəyyən trayektoriya boyunca yerləşdirilir və yandırılırdı. Tütsünün üzərinə müxtəlif bitki və ətirli maddələrdən hazırlanmış xüsusi qoxu elementləri yerləşdirilirdi.

Alov həmin hissəyə çatanda otaqda qoxu dəyişirdi. Beləliklə, insanlar tütsünün hansı mərhələyə çatdığını qoxudan anlayaraq müəyyən vaxtın keçdiyini müəyyən edə bilirdilər.

Vaxtı səslə də bildirirdilər

Bəzi tütsü saatları daha da maraqlı xüsusiyyətə malik idi. Tütsü xətti boyunca kiçik metal kürəciklər yerləşdirilirdi. Tütsü yandıqca müəyyən nöqtələrdə iplər yanır və metal kürəciklər aşağıdakı qaba düşərək səs çıxarırdı.

Beləliklə, vaxt artıq yalnız görünən deyil, qoxusu hiss edilən və eşidilən bir anlayışa çevrilirdi.

Bu üsullar müasir insan üçün qeyri-adi görünsə də, həmin dövr üçün olduqca praktik həllər idi. İnsanlar texnologiyanın imkanları məhdud olduğu bir vaxtda gündəlik həyatın ən vacib ehtiyaclarından birini - zamanı ölçməyi - su, mum, tütsü və hətta qoxudan istifadə etməklə bacarıblar.

Bu gün isə vaxtı öyrənmək üçün sadəcə telefonun ekranına baxmaq kifayətdir. Əlbəttə, müasir ofis həyatında vaxtı qoxu ilə müəyyən etməyin ən yaxın nümunəsi həmkarınızın naharını açdığı an günorta fasiləsinin gəldiyini anlamaqdır.(qaynarinfo)


BiG.Az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 480   Tarix: 12 avqust 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Doaqlarınızın quruluğundan bezmisiniz? - ÇARƏ BURADA

MƏHSUL HAQQINDA. Faydaları:. - Dodaqların həcmini artırır, kontur xətlərini ortaya çıxarir. - Dodaqlardakı qırışıqlari azaldır. - Zədələnmiş, çatlamış dodaq toxumasını bərpa edir. - Dodaqları nəmləndirir və onlara yumuşaqliq bəxş edir. - Günəş şualarina qarşı qoruma təmin edən dodaq baxım məhsuludur

14.09.2021 364
.

Doğum evində skandal: 20 il sonra məlum oldu ki...

İspaniyada 20 il əvvəl iki qız uşağının səhv ailələrə verildiyi açıqlanıb. Rəsmi dairələrin məlumatına görə, hadisə Rioxa bölgəsində baş verib. Açıqlamaya görə, hadisə tibb işçilərinin diqqətsizliyi səbəbilə baş verib. Bildirilir ki, uşaqlar 5 saat fərqlə dünyaya gəlib. Onlar zəif olduğu üçün xüsus

12.09.2021 2121
.

Bayden Trampı xatırlayan kimi xaç çəkdi - VİDEO

ABŞ prezidenti Co Bayden demokrat qubernaton Qevin Nyusoma dəstək mitinqində özünün Donald Trampla rəqabətini xatırlayıb. -ın -a istinadən məlumatına görə, o bildirib ki, Kaliforniya sakinlərinin qəbul edəcəyi qərar tək ABŞ-a yox, ümumilikdə bütün dünyaya təsir qoyacaq. "Bilirsiniz ki, ötən il seçkilərd

15.09.2021 660
.

Yeni Zelandiyanın adı dəyişdirilir?

Yeni Zelandiya parlamentində yerli xalqı təmsil edən "Maori" partiyası ölkənin rəsmi adının dəyişdirilməsi üçün parlamentə təqdim edəcəyi petisiyanı onlayn imza üçün açıb. -a istinadən xəbər verir ki, petisiyada ölkənin adının Aotearoa olaraq dəyişdirilməsi, şəhərlərin, qəsəbələrin və yerləri

15.09.2021 1222
.

Necə bilək ki, kərə yağı təbiidir? - 10 ÜSUL

Kərə yağı ən çox istifadə olunan məhsullardan biridir. Bəziləri hətta əksər yeməklərin bişirilməsi zamanı kərə yağından istifadə edirlər. Bəs bu qədər çox üstünlük verilən kərə yağının təbii olub-olmadığını necə bilmək olar?. Kərə yağının ziyanlı olması barədə fikirlər olsa da, təbii kərə yağının A

11.09.2021 3168
.

Duz istifadəsi zamanı diqqətli olun, yoxsa...

Sağlam və düzgün qidalanma zamanı gündəlik qəbul edilən duzun miqdarına diqqət yetirilməlidir. Gündəlik duzun normal qəbulu üçün aşağıdakılara diqqət yerirmək lazımdır:. * Duz qəbulu və arterial təzyiq arasında bir yaxınlıq var. Belə ki, çox duz qəbulu artıq mayenin qəbuluna və təzyiqin yüksəlməsin

18.09.2021 882
.

Türkiyədə İLK: 3D printerlə insan beyninin nüsxəsi hazırlandı - VİDEO

Nevrologiya mütəxəssisi professor Sultan Tarlacı Türkiyədə ilk dəfə olaraq 3D printerlə insan beyninin dəqiq nüsxəsini hazırlayıb. Oxu.a-a istinadən xəbər verir ki, keçmişdə beyinin içindəki quruluşu anlamaq üçün silikon yerləşdirmə kimi xam üsullar istifadə olunurdu, ancaq bu inkişafla beyinin xaric

13.09.2021 490
.

Gecə paltarı ilə yatmayın - SƏBƏB

Gözəl, sağlam və rahat bir yuxu üçün yatarkən gecə paltarı geyinməyin. Hətta qışda belə. Bəs niyə gecə paltarı ilə yatmamalıyıq?. -a istinadən məlumat verir ki, insanların təxminən 40 faizi yatarkən gecə paltarı geyinirlər. Xüsusilə qış aylarında qalın "pijamalar" da yatmaqla daha rahat olacaqların

16.09.2021 3554
.

Ofis daxilində yaranan havasızlıq işçilərin yaddaşına və diqqətinə təsir edir

Mütəxəssislərin apardığı araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, işçilərin ofisdə iş zamanı yorğunluğunun və halsızlığının əsas bir vacib səbəbi var. Belə ki, bu səbəb təkcə işçilərin işləmək istəməməsi ilə əlaqədar deyil. Söhbət iş yerində olan havasız şəraitdir. ABŞ-dan olan tədqiqatçılar işçiləri

12.09.2021 489
.