Yüksək intellektli insanların 1 nömrəli hobbisi: Bu, şahmat deyil

Yüksək intellektli insanların 1 nömrəli hobbisi: Bu, şahmat deyilİnsanlar çox ağıllı bir şəxsin boş axşamını necə keçirdiyini təsəvvür edərkən, adətən mürəkkəb fəaliyyətlər düşünürlər. Məsələn, şahmat taxtası və ya hansısa tapmaca. Bunun arxasında intellektin əzələ kimi işlədiyi və hobbilərin də onu məşq etdirmək üçün bir vasitə olduğu düşüncəsi dayanır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Forbes" yazır.

Nəşr qeyd edir ki, bu, müəyyən mənada təsəlliverici fikirdir. Çünki belə yanaşma intellektin insanın birbaşa və intizamlı şəkildə məşq etdirə biləcəyi bir qabiliyyət olduğunu nəzərdə tutur. Lakin araşdırmalar bu məsələdə o qədər də birmənalı deyil. İntellekt testlərində yüksək nəticələr göstərən insanlarda ən çox rast gəlinən məşğuliyyət heç də bu mənada tələbkar deyil. Üstəlik, insanların çoxu yetkinlik dövründə bu vərdişdən sakitcə uzaqlaşır.

Söhbət oxumaqdan gedir. Təhsil və ya iş üçün deyil, heç kimin tələb etmədiyi adi oxumaqdan.

Niyə şahmatın edə bilmədiyini bu hobbi edə bilir?

Koqnitiv məşqlərlə bağlı araşdırmalar daim psixoloqların "uzaq transfer problemi" adlandırdığı maneə ilə qarşılaşır.

Yaddaş üzrə müəyyən bir məşqi təkrarlayan insan həmin tapşırıqda çox bacarıqlı olur, ona bənzər işlərdə bir qədər yaxşılaşır, lakin qalan hər şeydə daha yaxşı nəticə göstərmir. Təkmilləşmə əsasən əldə edildiyi sahədə qalır.

Bu hobbi əslində nəyi inkişaf etdirir?

Psixoloqlar çevik intellektlə kristallaşmış intellekti fərqləndirirlər. Çevik intellekt tanış olmayan materialla işləyərkən düşünmək və nəticə çıxarmaq qabiliyyətidir. Kristallaşmış intellekt isə insanın bildiyi və problemin həlli zamanı istifadə edə bildiyi bütün bilikləri əhatə edir.

Çevik intellekt kifayət qədər sabitdir və adətən gənclik dövründə pik həddinə çatır. Kristallaşmış intellekt isə onilliklər ərzində inkişaf etməyə davam edə bilər. Müntəzəm oxumaq da onu inkişaf etdirməyin ən etibarlı yollarından biridir.

Raymond Kettell bunu investisiya kimi təsvir edirdi. İnsan həyatı boyu malik olduğu çevik qabiliyyəti müəyyən sahələrə sərf edir və bu sərf olunan resurslar möhkəm biliklər şəklində qalıcı olur. Kitab oxumaq isə bu resursların istifadəsi üçün olduqca səmərəli vasitədir. Çünki kitab dili və ideyaları adi söhbətin nadir hallarda çatdığı sıxlıqda təqdim edir.

Görünür, oxumanın hansı formada həyata keçirilməsi də əhəmiyyətlidir. 2025-ci ildə Review of Educational Research jurnalında dərc olunan və təxminən yarım milyon oxucunun məlumatlarına əsaslanan araşdırma göstərib ki, ekrandan asudə vaxt üçün oxumaq mətnin başa düşülməsi ilə yalnız zəif əlaqəyə malikdir. Bu göstərici çap mətnlərini oxumaq vərdişi ilə bağlı çoxdan müəyyən edilmiş orta səviyyəli əlaqədən xeyli aşağıdır. Nəticəyə yönəlmiş məşğuliyyət xəbər lentində gəzişməkdən daha çox kitab oxumağa bənzəyir.

Aşkar etiraz belədir: ağıllı insanlar sadəcə daha çox oxuyurlar və bu halda oxumaq səbəb yox, nəticə ola bilər. Bu, müəyyən qədər doğrudur. Lakin bunu qəbul etmək mənzərəni daha az deyil, daha çox faydalı edir.

Oxumağı asanlıqla mənimsəyən uşaq daha çox oxuyur. Bu da onun söz ehtiyatını və ümumi biliklərini genişləndirir, nəticədə növbəti kitabı anlamaq daha asan olur. Eyni dövr yetkinlikdə də davam edir, sadəcə daha sakit şəkildə və heç kimin bunu izləmədiyi şəraitdə.

Deməli, faydalı sual oxumağın hansısa mütləq səbəb-nəticə əlaqəsi ilə insanı daha ağıllı edib-etməməsi deyil. Əsas məsələ insanın bu dövrənin içində, yoxsa ondan kənarda olmasıdır.

Bu hobbi ilə bağlı ehtiyatlı yanaşılmalı məqamlar

Oxumaqla bağlı deyilənlərin çoxu elmi yoxlamadan keçmir. Məsələn, bədii ədəbiyyat oxumağın "mental model"i, yəni digər insanların nə düşündüyü və hiss etdiyi barədə nəticə çıxarmaq qabiliyyətini gücləndirməsi ilə bağlı geniş yayılmış fikir buna nümunədir.

2024-cü ildə "Journal of Experimental Psychology: General" jurnalında dərc olunan və 70 eksperimentin nəticələrini birləşdirən araşdırma müəyyən edib ki, belə təsir həqiqətən mövcuddur, lakin cüzidir. O, əsasən empatiya və başqalarının psixi vəziyyətlərini anlamaqla məhdudlaşır. Bundan başqa, dərc edilmiş tədqiqatlarda bu təsir dərc olunmamış işlərlə müqayisədə nəzərəçarpacaq dərəcədə daha böyük olub. Bu isə geniş yayılmış təsəvvürdən xeyli uzaqdır.

Üstəlik, oxumaq bioloji qida əlavəsi kimi fəaliyyət göstərmir. Heç kim romanlardan ibarət bir yığının düşünmə qabiliyyətinin göstəricisini dəyişəcəyini gözləməməlidir. Mövcud məlumatlar yalnız daha yavaş və daha az dramatik bir prosesi təsdiqləyir: söz ehtiyatının və biliklərin genişlənməsi yeni məlumatların mənimsənilməsini asanlaşdırır.

Materialın ciddi və ya mürəkkəb olması da adətən düşünüldüyü qədər əhəmiyyətli deyil. Hər hansı kanonik oxu siyahısından daha çox həcm və müxtəliflik effekt yaradır.

Bundan başqa, 2022-ci ildə Review of Educational Research jurnalında dərc olunan araşdırma göstərib ki, mətnin başa düşülməsi onun oxunmasından və ya dinlənilməsindən asılı olmayaraq ümumilikdə müqayisəolunan səviyyədədir. Buna görə audiokitablar da nəzərə alınır. Bununla belə, mətn həqiqi düşünmə tələb etdikdə oxumağın cüzi üstünlüyü müşahidə olunub.

Bu hobbinin təməlində dayanan xüsusiyyət

Oxumağın niyə digər hobbilərdən fərqli olaraq intellektlə bağlı araşdırmalarda davamlı şəkildə qarşımıza çıxdığını izah etməyə kömək edən bir xüsusiyyət var. Psixoloqlar bunu "idrak ehtiyacı" adlandırırlar. Bu, düşünmə səyləri tələb edən fəaliyyətləri axtarmağa və onlardan zövq almağa meyillilikdir.

2023-cü ildə Proceedings of the National Academy of Sciences jurnalında dərc olunan və 1300-dən çox araşdırmanın nəticələrini ümumiləşdirən tədqiqat göstərib ki, bu tip xüsusiyyətlər intellektin idrak komponenti ilə sırf düşünmə qabiliyyətindən daha güclü əlaqəyə malikdir. Bu meyillilik insanın "gücünün" nə qədər olmasından çox, heç bir məcburiyyət olmadığı halda həmin qabiliyyətdən nə dərəcədə həvəslə istifadə etməsi ilə bağlıdır.

Bu xüsusiyyəti yüksək səviyyədə olan insanlar daha yaxşı olmaq üçün oxumurlar. Onlar oxuyurlar, çünki cavabsız qalan sual müəyyən narahatlıq yaradır və kitab həmin narahatlığı aradan qaldırır. Boş axşamda bu meyilliliyin görünən forması məhz hobbi olur.

Bu isə məsələnin mahiyyətini dəyişir. Məqsəd heç vaxt beynin ən güclü şəkildə məşq etdirildiyi fəaliyyəti tapmaq olmayıb. Ömür boyu davam edən intellekt mürəkkəb tapşırıqları göstərişlə həll etməkdən daha çox, kimsə bunu yoxlamağı dayandırdıqdan uzun müddət sonra belə yeni materialları mənimsəməyə davam etmək kimi görünür.

Nəticə səhifələrin sayında və ya iddialı oxu siyahısında deyil. Ən etibarlı intellektual vərdiş həm də ən az yorucu vərdişlərdən biridir. Yəqin ki, məhz buna görə çox insan ondan uzaqlaşır.


BiG.Az
Telegramda izləyin
Maraqlı   Baxılıb: 569   Tarix: 17 avqust 2026  

Şikayətiniz varsa Whatsapp: 077 7125666

Facebookda Paylaş

Oxşar xəbərlər

.

Doaqlarınızın quruluğundan bezmisiniz? - ÇARƏ BURADA

MƏHSUL HAQQINDA. Faydaları:. - Dodaqların həcmini artırır, kontur xətlərini ortaya çıxarir. - Dodaqlardakı qırışıqlari azaldır. - Zədələnmiş, çatlamış dodaq toxumasını bərpa edir. - Dodaqları nəmləndirir və onlara yumuşaqliq bəxş edir. - Günəş şualarina qarşı qoruma təmin edən dodaq baxım məhsuludur

14.09.2021 364
.

Doğum evində skandal: 20 il sonra məlum oldu ki...

İspaniyada 20 il əvvəl iki qız uşağının səhv ailələrə verildiyi açıqlanıb. Rəsmi dairələrin məlumatına görə, hadisə Rioxa bölgəsində baş verib. Açıqlamaya görə, hadisə tibb işçilərinin diqqətsizliyi səbəbilə baş verib. Bildirilir ki, uşaqlar 5 saat fərqlə dünyaya gəlib. Onlar zəif olduğu üçün xüsus

12.09.2021 2121
.

Bayden Trampı xatırlayan kimi xaç çəkdi - VİDEO

ABŞ prezidenti Co Bayden demokrat qubernaton Qevin Nyusoma dəstək mitinqində özünün Donald Trampla rəqabətini xatırlayıb. -ın -a istinadən məlumatına görə, o bildirib ki, Kaliforniya sakinlərinin qəbul edəcəyi qərar tək ABŞ-a yox, ümumilikdə bütün dünyaya təsir qoyacaq. "Bilirsiniz ki, ötən il seçkilərd

15.09.2021 660
.

Yeni Zelandiyanın adı dəyişdirilir?

Yeni Zelandiya parlamentində yerli xalqı təmsil edən "Maori" partiyası ölkənin rəsmi adının dəyişdirilməsi üçün parlamentə təqdim edəcəyi petisiyanı onlayn imza üçün açıb. -a istinadən xəbər verir ki, petisiyada ölkənin adının Aotearoa olaraq dəyişdirilməsi, şəhərlərin, qəsəbələrin və yerləri

15.09.2021 1222
.

Necə bilək ki, kərə yağı təbiidir? - 10 ÜSUL

Kərə yağı ən çox istifadə olunan məhsullardan biridir. Bəziləri hətta əksər yeməklərin bişirilməsi zamanı kərə yağından istifadə edirlər. Bəs bu qədər çox üstünlük verilən kərə yağının təbii olub-olmadığını necə bilmək olar?. Kərə yağının ziyanlı olması barədə fikirlər olsa da, təbii kərə yağının A

11.09.2021 3168
.

Duz istifadəsi zamanı diqqətli olun, yoxsa...

Sağlam və düzgün qidalanma zamanı gündəlik qəbul edilən duzun miqdarına diqqət yetirilməlidir. Gündəlik duzun normal qəbulu üçün aşağıdakılara diqqət yerirmək lazımdır:. * Duz qəbulu və arterial təzyiq arasında bir yaxınlıq var. Belə ki, çox duz qəbulu artıq mayenin qəbuluna və təzyiqin yüksəlməsin

18.09.2021 882
.

Türkiyədə İLK: 3D printerlə insan beyninin nüsxəsi hazırlandı - VİDEO

Nevrologiya mütəxəssisi professor Sultan Tarlacı Türkiyədə ilk dəfə olaraq 3D printerlə insan beyninin dəqiq nüsxəsini hazırlayıb. Oxu.a-a istinadən xəbər verir ki, keçmişdə beyinin içindəki quruluşu anlamaq üçün silikon yerləşdirmə kimi xam üsullar istifadə olunurdu, ancaq bu inkişafla beyinin xaric

13.09.2021 490
.

Gecə paltarı ilə yatmayın - SƏBƏB

Gözəl, sağlam və rahat bir yuxu üçün yatarkən gecə paltarı geyinməyin. Hətta qışda belə. Bəs niyə gecə paltarı ilə yatmamalıyıq?. -a istinadən məlumat verir ki, insanların təxminən 40 faizi yatarkən gecə paltarı geyinirlər. Xüsusilə qış aylarında qalın "pijamalar" da yatmaqla daha rahat olacaqların

16.09.2021 3554
.

Ofis daxilində yaranan havasızlıq işçilərin yaddaşına və diqqətinə təsir edir

Mütəxəssislərin apardığı araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, işçilərin ofisdə iş zamanı yorğunluğunun və halsızlığının əsas bir vacib səbəbi var. Belə ki, bu səbəb təkcə işçilərin işləmək istəməməsi ilə əlaqədar deyil. Söhbət iş yerində olan havasız şəraitdir. ABŞ-dan olan tədqiqatçılar işçiləri

12.09.2021 489
.