Vahid məktəbli forması ətrafında müzakirələr və informasiya təzyiqləri: Azərbaycanın təhsil siyasəti niyə hədəfə çevrilə bilər?

"Azərbaycanda vahid məktəbli formasının tətbiqi məsələsi təkcə təhsil müəssisələrində geyim qaydalarının müəyyənləşdirilməsi deyil, eyni zamanda sosial bərabərlik, məktəb intizamı, milli-mənəvi dəyərlər və informasiya təhlükəsizliyi baxımından əhəmiyyətli mövzudur. Təhsil dövlətin gələcəyini müəyyənləşdirən strateji sahə olduğundan bu istiqamətdə atılan addımların cəmiyyətdə necə qarşılanması, hansı arqumentlərlə müzakirə edilməsi və ictimai rəyin hansı informasiya vasitələri ilə formalaşdırılması xüsusi diqqət tələb edir. Xüsusilə regionda geosiyasi rəqabətin və informasiya mübarizəsinin gücləndiyi bir vaxtda təhsil sahəsindəki məsələlərin siyasi manipulyasiya predmetinə çevrilməsi ehtimalı obyektiv təhlil olunmalıdır".

Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı, Ana Vətən Partiyasının sədr müavini Günay Ağamalı bildirib. O qeyd edib ki, vahid məktəbli formasının tətbiqinin əsas məqsədlərindən biri şagirdlər arasında geyimlə bağlı sosial fərqlərin təsirini azaltmaq, məktəbə mənsubiyyət hissini gücləndirmək və nizam-intizamı dəstəkləməkdir:

"Maddi imkanları fərqli olan ailələrin uşaqları eyni təhsil mühitində bir araya gəlirlər. Geyim üzərindən yaranan müqayisələr bəzən uşaqlarda psixoloji təzyiqə, özünəinamın zəifləməsinə və sosial ayrı-seçkilik hissinə səbəb ola bilər. Vahid forma bu fərqlərin zahiri ifadəsini müəyyən qədər azalda və məktəblilərin diqqətini geyim rəqabətindən təhsilə yönəltməyə kömək edə bilər. Bununla belə, vahid məktəbli formasının əhəmiyyətini şişirtmək də düzgün olmazdı. Təhsilin keyfiyyəti ilk növbədə müəllimlərin peşəkarlığı, tədrisin səviyyəsi, məktəblərin maddi-texniki imkanları, şagirdlərin təhlükəsizliyi və bərabər təhsil imkanları ilə müəyyən olunur. Vahid forma bu sistemin yalnız bir elementidir. Onun uğurlu tətbiqi üçün ailələrin maddi vəziyyəti nəzərə alınmalı, geyimlərin əlçatan qiymətlərlə təmin edilməsinə diqqət yetirilməli və heç bir uşağın geyiminə görə təhsildən kənarda qalmasına və ya alçaldılmasına yol verilməməlidir.

Mövzunun analitik baxımdan diqqət çəkən tərəfi isə təhsil siyasəti ilə ictimai rəy arasındakı münasibətdir. Müasir informasiya mühitində istənilən qərar sosial şəbəkələrdə qısa müddətdə geniş müzakirə predmetinə çevrilə bilir. Bəzən qərarın mahiyyəti, məqsədi və tətbiq mexanizmi ətraflı izah edilmədən emosional şərhlər ön plana keçir. Nəticədə ictimai müzakirə konkret problemlərin həllindən uzaqlaşaraq qarşıdurma müstəvisinə keçə bilər. Bu risk təhsil sahəsində daha həssasdır, çünki müzakirənin mərkəzində uşaqların gələcəyi və valideynlərin narahatlığı dayanır.

Burada əsas məsələ tənqidlə manipulyasiyanı fərqləndirməkdir. Vahid məktəbli formasının qiyməti, rahatlığı, keyfiyyəti və tətbiqi ilə bağlı sualların səsləndirilməsi normal ictimai müzakirənin tərkib hissəsidir. Valideynlərin əsaslandırılmış iradları dinlənilməli, mövcud problemlər araşdırılmalı və həlli üçün real addımlar atılmalıdır. Ancaq yoxlanılmamış məlumatların qəsdən yayılması, ayrı-ayrı hadisələrin ümumiləşdirilməsi və cəmiyyətdə əsassız qorxu yaradılması halları baş verərsə, bunlar faktlar əsasında araşdırılmalıdır".

Deputatın sözlərinə görə, İranın Azərbaycan informasiya məkanına mümkün təsiri məsələsi də bu kontekstdə diqqətdən kənarda qalmamalıdır:

"Azərbaycan regionda müstəqil siyasət yürüdür, milli maraqlarını və suverenliyini qoruyur. Regional siyasi və ideoloji rəqabət şəraitində xarici aktorların informasiya vasitəsilə ictimai proseslərə təsir göstərməsi ehtimalının araşdırılması başadüşüləndir. Lakin konkret olaraq vahid məktəbli forması ətrafında müzakirələrin İran tərəfindən təşkil edilmiş kampaniya olduğunu təsdiqləmək üçün etibarlı və yoxlanılmış sübutlar lazımdır. Belə sübutlar olmadan siyasi ehtimalı fakt kimi təqdim etmək obyektiv jurnalistika prinsiplərinə uyğun deyil.

Əgər hər hansı xarici qüvvənin Azərbaycan təhsil siyasəti barədə yanlış məlumatlar yaymaq, ictimai etimadı zəiflətmək və ya cəmiyyətdə süni qarşıdurma yaratmaq məqsədilə koordinasiyalı informasiya fəaliyyəti göstərdiyinə dair əsaslı şübhələr varsa, araşdırma konkret faktlardan başlamalıdır. Məlumatların ilkin mənbələri, onların yayılma dinamikası, mümkün koordinasiya əlaqələri və təqdim edilən iddiaların doğruluğu yoxlanılmalıdır. Yalnız bu cür təhlildən sonra xarici müdaxilə barədə əsaslandırılmış nəticəyə gəlmək mümkündür.

İnformasiya təhlükəsizliyi yalnız yanlış məlumatları təkzib etməklə təmin olunmur. Burada cəmiyyətin məlumatı qiymətləndirmək bacarığı, media savadlılığı və dövlət qurumlarının şəffaf fəaliyyəti də həlledici rol oynayır. Rəsmi qərarların mahiyyəti vaxtında və aydın şəkildə izah edilmədikdə informasiya boşluğu yarana bilər. Belə boşluqlarda şayiələrin və təhrif olunmuş məlumatların yayılması asanlaşır. Buna görə təhsil sahəsində ictimaiyyətlə açıq kommunikasiya aparılması, valideynlərin suallarına cavab verilməsi və müstəqil ekspert təhlillərinə imkan yaradılması vacibdir.

Məsələnin digər mühüm istiqaməti uşaqların informasiya təhlükəsizliyidir. Sosial şəbəkələrdə yayılan məzmunlar yeniyetmələrin düşüncəsinə və hadisələri qiymətləndirmə üsuluna təsir göstərə bilər. Onların saxta xəbərləri, manipulyativ videoları və kontekstdən çıxarılmış məlumatları tanıması üçün məktəblərdə media savadlılığı və tənqidi düşüncə bacarıqları inkişaf etdirilməlidir. Uşaqları qorumağın ən səmərəli yollarından biri onları məlumatı kor-koranə qəbul edən deyil, mənbələri yoxlayan, faktları müqayisə edən və müstəqil nəticə çıxaran şəxsiyyətlər kimi yetişdirməkdir.

Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması da təhsil siyasətinin ayrılmaz hissəsidir. Məktəb uşaqlara yalnız bilik vermir, həm də vətəndaşlıq məsuliyyəti, intizam, qarşılıqlı hörmət və cəmiyyət qarşısında öhdəlik anlayışlarını aşılayır. Vahid forma məktəbə mənsubiyyət hissini gücləndirə bilər, lakin milli kimliyin formalaşması daha geniş prosesdir. Vətənpərvərlik uşaqlara müstəqil düşünməyi qadağan etmək deyil; əksinə, onların ölkəsinin tarixini, dövlətçiliyini və milli maraqlarını dərk etməsi, hüquqa hörmət göstərməsi və cəmiyyətin inkişafına töhfə verməsidir.

Bu baxımdan dövlət qurumlarının, təhsil müəssisələrinin, valideynlərin və medianın üzərinə ortaq məsuliyyət düşür. Məktəbli formasının tətbiqi zamanı sosial ədalət qorunmalı, uşaqların hüquqları əsas götürülməli və yaranan problemlər açıq şəkildə müzakirə edilməlidir. Media isə mövzunu sensasiya və siyasi ittihamlar üzərindən deyil, faktlar, araşdırmalar və ekspert rəyləri əsasında işıqlandırmalıdır. Xarici təsir barədə iddialar da yalnız yoxlanılmış məlumatlarla əsaslandırılmalıdır.

Nəticə etibarilə, vahid məktəbli forması ətrafında müzakirələr Azərbaycanın təhsil siyasətinin sosial və informasiya ölçülərini bir araya gətirir. Bu təşəbbüsün faydası onun ədalətli və əlçatan tətbiqindən, məktəbdə sağlam mühitin yaradılmasından və şagirdlərin maraqlarının qorunmasından asılıdır. İranın və ya başqa xarici aktorların mümkün informasiya təsirləri isə fərziyyələrə deyil, konkret sübutlara əsaslanan araşdırmalarla qiymətləndirilməlidir.

Azərbaycanın strateji gücü yalnız təhsil sahəsində qəbul edilən qərarlarla deyil, həmin qərarların hansı şəffaflıqla həyata keçirilməsi, cəmiyyətin nə dərəcədə məlumatlandırılması və gənclərin necə yetişdirilməsi ilə ölçülür. Vahid forma məktəb mədəniyyətinə töhfə verə bilər, lakin gələcəyin güclü Azərbaycanını formalaşdıran əsas amillər keyfiyyətli təhsil, bərabər imkanlar, milli-mənəvi dəyərlərə hörmət və informasiya manipulyasiyalarına qarşı dayanıqlı düşüncədir".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin