Kəlağayı: Azərbaycan qadınının zəriflik rəmzi

"Azərbaycan mədəniyyətində bəzi əşyalar gündəlik istifadə vasitəsi olmaqdan daha böyük məna daşıyır. Onlar xalqın yaddaşını, ailə ənənələrini, mənəvi dəyərlərini və milli kimliyini özündə yaşadır. Kəlağayı da məhz belə mədəni simvollardandır. İpəyin zərifliyi, rənglərin ahəngi və naxışların özünəməxsusluğu ilə seçilən bu baş örtüyü əsrlər boyu Azərbaycan qadınının həyatında xüsusi yer tutub".

Bunu BiG.AZ-a açıqlamasında iş xanımı Günel Musəvi bildirib.

O, qeyd edib ki, ənənəvi Azərbaycan cəmiyyətində kəlağayı qadın geyiminin mühüm elementi olmaqla yanaşı, müxtəlif mərasim və adətlərlə də bağlı olub. Toylarda, ailə şənliklərində və gündəlik həyatda istifadə edilən kəlağayı qadının yaşına, geyiminə və mərasimin xarakterinə uyğun seçilirdi. Xüsusilə qırmızı kəlağayının gəlinlik ənənələrində istifadə olunması onun xalqımızın ailə və toy mədəniyyətindəki yerini göstərir. Bəzi bölgələrdə evin darvazasından kəlağayı asılması qarşıdan gələn xoş hadisənin və ya toyun əlaməti hesab olunurdu:

"Kəlağayının mənası onun rəngləri və naxışları ilə də bağlıdır. Ənənəvi geyim mədəniyyətində rəng seçimi çox vaxt yaş, mərasim və yerli adətlərlə əlaqələndirilirdi. Gənc qadınların daha əlvan, yaşlı qadınların isə nisbətən tünd rəngli kəlağayılara üstünlük verməsi bəzi bölgələrdə geniş yayılmış ənənələrdən olub. Bununla belə, rənglərin mənası və istifadə qaydaları bütün bölgələrdə eyni olmayıb, yerli ənənələrə görə dəyişib.
Kəlağayının naxışları da onun bədii və mənəvi dəyərini artırır. Həndəsi və nəbati ornamentlər, eləcə də buta motivi Azərbaycan dekorativ-tətbiqi sənətinin zənginliyini nümayiş etdirir. Bu naxışlar xalqın təbiətdən aldığı ilhamı, estetik düşüncəsini və sənətkarlıq zövqünü əks etdirir. Kəlağayıya diqqətlə baxdıqda yalnız rəngli ipək parça deyil, həm də nəsillər boyu formalaşmış sənət ənənəsinin izlərini görmək mümkündür.

Kəlağayı sənətinin xüsusi dəyəri onun insanları və nəsilləri birləşdirməsindədir. Ənənəvi istehsal üsulları ustadan şagirdə, ailədən ailəyə ötürülərək yaşadılıb. Bu prosesdə yalnız texniki bacarıqlar deyil, həm də sənətə münasibət, naxışların seçilməsi və estetik zövq kimi xüsusiyyətlər qorunub. Beləliklə, kəlağayı istehsalı mədəni yaddaşın gündəlik həyat vasitəsilə ötürülməsinin nümunəsinə çevrilib.
Kəlağayının UNESCO tərəfindən tanınması da bu irsin beynəlxalq əhəmiyyətini təsdiqləyir. 2014-cü ildə onun hazırlanması və geyinilməsi ənənəsi UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilib. Bu, kəlağayının yalnız Azərbaycan üçün deyil, insanlığın mədəni müxtəlifliyini zənginləşdirən sənət nümunəsi kimi də dəyərləndirildiyini göstərir.

Müasir dövrdə kəlağayı ənənə ilə yeniliyin qovuşduğu mədəni nümunə kimi diqqət çəkir. Dizaynerlər onun naxışlarından və rənglərindən ilham alır, milli geyim təqdimatlarında və mədəni tədbirlərdə kəlağayıya xüsusi yer verilir. Bununla yanaşı, onun tarixi mənasının qorunması, ənənəvi hazırlanma üsullarının yaşadılması və gənclərə tanıdılması vacibdir. Kəlağayının yalnız dekorativ aksesuar kimi deyil, tarixi və mənəvi dəyəri olan irs nümunəsi kimi təqdim edilməsi bu baxımdan əhəmiyyətlidir.

Kəlağayı Azərbaycan qadınının zərifliyini, milli mədəniyyətimizin zənginliyini və xalqımızın keçmişə bağlılığını ifadə edən dəyərli simvoldur. Onun qorunması milli kimliyimizin mühüm bir hissəsinin yaşadılması deməkdir. Nəsillər dəyişsə də, kəlağayının daşıdığı sənət ənənəsi və mədəni məna yaşayır. Çünki bu ipək örtük təkcə geyim deyil, Azərbaycan tarixinin, ailə yaddaşının və milli ruhunun incə naxışlarla ifadə olunmuş bir parçasıdır".

Telegramda izləyin