Kəlağayı - Azərbaycan milli kimliyinin, zərifliyin və qədim mədəniyyətimizin rəmzi

"Azərbaycan xalqının zəngin milli-mədəni irsi, əsrlər boyu qorunub saxlanılan adət-ənənələri və özünəməxsus sənətkarlıq nümunələri ölkəmizin mənəvi sərvətini təşkil edir. Bu sərvətlər sırasında xüsusi yer tutan kəlağayı yalnız qadınların baş örtüyü deyil, həm də Azərbaycan qadınının zərifliyini, milli kimliyini, estetik zövqünü və xalqımızın qədim sənətkarlıq ənənələrini özündə birləşdirən mədəniyyət nümunəsidir. Kəlağayıya münasibət, əslində, Azərbaycanın tarixinə, milli yaddaşına və mənəvi dəyərlərinə münasibətdir".

Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Jalə Əliyeva bildirib. O qeyd edib ki, təbii ipəkdən hazırlanan, müxtəlif rəngləri və incə naxışları ilə seçilən kəlağayı Azərbaycan qadınının ənənəvi geyim mədəniyyətində mühüm rol oynayıb:

"Müxtəlif dövrlərdə qadınların gündəlik həyatında, toy mərasimlərində və digər el şənliklərində istifadə edilən bu baş örtüyü zaman keçdikcə milli rəmzlərimizdən birinə çevrilib. Kəlağayının rəngləri, naxışları və hazırlanma texnikası xalqımızın bədii təfəkkürünü, dünyagörüşünü və gözəllik anlayışını əks etdirir. Azərbaycanın Şəki və Basqal kimi qədim sənətkarlıq mərkəzləri kəlağayı istehsalı ilə tarixən tanınıb. Bu bölgələrdə ipəyin hazırlanması, parçanın toxunması, boyanması və naxışlanması xüsusi ustalıq tələb edən sənət sahəsi olub. Kəlağayının ərsəyə gəlməsi yalnız texniki bacarıq deyil, həm də səbir, təcrübə və bədii zövq tələb edir. Ənənəvi naxışlama üsulları, xüsusilə ağac qəliblər vasitəsilə parçaya vurulan ornamentlər bu sənətin özünəməxsusluğunu qoruyub saxlayır. Kəlağayı naxışları arasında buta motivi xüsusi diqqət çəkir. Azərbaycan xalq sənətində geniş yayılmış buta, eləcə də digər həndəsi və bitki mənşəli ornamentlər milli dekorativ sənətimizin zənginliyini nümayiş etdirir. Rənglərin seçimi və naxışların ahəngi hər bir kəlağayıya özünəməxsus görünüş verir. Beləliklə, hər bir nümunə təkcə geyim elementi deyil, həm də ustanın zəhmətini və xalqın bədii irsini yaşadan sənət əsəridir".

Deputat əlavə edib ki, kəlağayının əhəmiyyəti onun zahiri gözəlliyi ilə məhdudlaşmır:

"Bu milli baş örtüyü Azərbaycan qadınının həyatında ailə, ənənə və ictimai münasibətlərlə bağlı simvolik məna daşıyıb. Müxtəlif bölgələrdə rənglərin və bağlanma formalarının fərqli ənənələri mövcud olub. Kəlağayı nənələrdən analara, analardan qızlara ötürülən mədəni yaddaşın bir hissəsinə çevrilib. Bu baxımdan onun qorunması yalnız sənətkarlıq nümunəsinin deyil, həm də nəsillər arasında mənəvi bağlılığın qorunması deməkdir.Azərbaycanın milli-mədəni irsinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması istiqamətində kəlağayının mühüm yeri var. 2014-cü ildə "Kəlağayı simvolizmi və ənənəvi sənəti" UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ Siyahısına daxil edilib. Bu hadisə Azərbaycan xalqının qədim sənətkarlıq ənənələrinin beynəlxalq miqyasda tanınmasının əlamətdar nümunəsidir. Eyni zamanda, bu status kəlağayı sənətinin qorunması, yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi məsuliyyətini də artırır.Müasir dövrdə milli geyim elementlərinin qorunması qloballaşmanın təsiri altında xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Dünyada geyim dəbi sürətlə dəyişir, ənənəvi sənət nümunələri isə bəzən gündəlik həyatdan uzaqlaşaraq yalnız mərasimlərdə istifadə olunur. Belə şəraitdə kəlağayının müasir geyimlərlə uzlaşdırılması, dizayn sahəsində tətbiqi, sərgilərdə nümayiş etdirilməsi və gənclər arasında təbliği mühüm vəzifələrdəndir. Milli irs yalnız keçmişin xatirəsi kimi saxlanılmamalı, müasir həyatın da canlı bir hissəsi olmalıdır. Bu istiqamətdə təhsil müəssisələrinin, mədəniyyət ocaqlarının, muzeylərin və yaradıcı birliklərin üzərinə mühüm vəzifələr düşür. Məktəblərdə milli geyimlərə və Azərbaycan dekorativ-tətbiqi sənətinə həsr olunan tədbirlərin təşkili uşaqlarda tariximizə və mədəniyyətimizə marağı artırır. Kəlağayının hazırlanma prosesi haqqında məlumatların yayılması, ustad dərslərinin keçirilməsi və sənətkarların fəaliyyətinin dəstəklənməsi ənənəvi biliklərin yaşadılmasına kömək edir".

Jalə Əliyeva vurğulayıb ki, kəlağayı sənətinin inkişafı iqtisadi baxımdan da əhəmiyyətlidir:

"Yerli istehsalın dəstəklənməsi, keyfiyyətli məhsulların hazırlanması, sənətkarlıq müəssisələrinin fəaliyyətinin genişləndirilməsi və milli məhsulların xarici bazarlara çıxarılması yeni imkanlar yarada bilər. Xüsusilə turizmin inkişafı fonunda kəlağayı Azərbaycanın mədəniyyətini tanıdan dəyərli hədiyyə və milli suvenir kimi də böyük potensiala malikdir. Bununla yanaşı, ənənəvi istehsal üsullarının qorunması və məhsulların milli sənət nümunəsi kimi təqdim olunması vacibdir.
Milli dəyərlərin qorunması hər bir cəmiyyətin gələcəyinə qoyulan sərmayədir. Xalqın kimliyi yalnız tarixi hadisələrlə deyil, həm də gündəlik həyatda yaşatdığı adət-ənənələr, geyimlər, musiqi, sənətkarlıq və mənəvi dəyərlərlə müəyyən olunur. Kəlağayı bu baxımdan Azərbaycan mədəniyyətinin canlı nümunəsidir. Onun hər bir naxışında keçmişin izləri, hər bir rəngində xalqımızın zövqü, hər bir ilməsində isə ustaların zəhməti və sənətə sevgisi yaşayır. Bu gün kəlağayının qorunması və təbliği həm dövlət qurumlarının, həm sənətkarların, həm də cəmiyyətin ortaq məsuliyyətidir. Milli geyimlərimizə marağın artırılması, ənənəvi sənətkarlığın inkişafına dəstək verilməsi və gənc nəslin bu irslə tanış edilməsi gələcək üçün mühüm addımlardır. Çünki milli mədəniyyətə sahib çıxmaq yalnız keçmişi yad etmək deyil, onu gələcək nəsillərin həyatında yaşatmaqdır. Kəlağayı Azərbaycan qadınının zərifliyini, xalqımızın yaradıcılıq gücünü və milli-mənəvi dəyərlərimizin davamlılığını özündə birləşdirən nadir sənət nümunəsidir. Bu ipək örtük əsrlərin sınağından keçərək bu günə qədər gəlib çatıb və Azərbaycanın mədəniyyətini dünyaya tanıtmaqda davam edir. Kəlağayını qorumaq, onu yaşatmaq və gələcək nəsillərə ötürmək milli kimliyimizə, tariximizə və zəngin mədəni irsimizə sahib çıxmaq deməkdir".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin