Türkiyədə Azərbaycana qarşı informasiya hücumları: Qardaşlıq münasibətlərinə zərbə vuran kampaniyalar və səfirliyimiz qarşısındakı aksiyalar

"Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığı ayrı-ayrı şəxslərin sosial şəbəkələrdəki emosional çıxışlarından, siyasi maraqlardan və süni şəkildə yaradılan informasiya dalğalarından qat-qat böyükdür. Lakin son günlər Türkiyənin sosial media məkanında Azərbaycana qarşı səsləndirilən ittihamlar, təhqiramiz paylaşımlar və Azərbaycanın Ankaradakı səfirliyinin qarşısında keçirilən aksiyalar ciddi suallar doğurur. Niyə iki qardaş xalqın münasibətlərinə zərbə vura biləcək ritorika güclənir? Niyə bəzi şəxslər fikir ayrılıqlarını dialoq yolu ilə deyil, qarşıdurma və ictimai təzyiq vasitəsilə ifadə etməyə üstünlük verirlər? Bu sualların cavabı emosional reaksiyalarda deyil, hadisələrin mahiyyətinə obyektiv yanaşmaqda, informasiya müharibəsinin mexanizmlərini anlamaqda və Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin strateji əhəmiyyətini düzgün qiymətləndirməkdədir".

Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Vüqar İskəndərov bildirib. O qeyd edib ki, Türkiyədə sosial şəbəkələrdə sıravi vətəndaşlardan tutmuş tanınmış şəxslərədək müxtəlif insanların Azərbaycanla bağlı müzakirələrə qoşulması özlüyündə problem deyil:

"Hər bir insanın fikir bildirmək, sual vermək və mövcud siyasəti tənqid etmək hüququ var. Ancaq tənqid faktlara əsaslanmalı, ittihamlar sübutlarla müşayiət olunmalı, ictimai nüfuzdan istifadə edən şəxslər isə sözlərinin mümkün nəticələrini nəzərə almalıdırlar. Azərbaycanı hədəfə alan paylaşımlar yoxlanılmamış məlumatlara, təhqirlərə və birtərəfli iddialara söykənirsə, bu artıq sağlam ictimai müzakirə deyil, qarşılıqlı etimadı sarsıdan informasiya təzyiqidir. Ən narahatedici məqam ayrı-ayrı hadisələrin ümumiləşdirilərək Azərbaycan dövlətinə və Azərbaycan xalqına qarşı mənfi münasibətin formalaşdırılması üçün istifadə edilməsidir. Bir məsələdə fikir ayrılığı yarana bilər, hansısa qərar tənqid oluna bilər, müəyyən hadisə ətrafında suallar meydana çıxa bilər. Lakin bunların heç biri bütöv bir xalqı hədəfə almağa, Azərbaycanı əsassız ittihamlarla təqdim etməyə və iki ölkənin münasibətlərini sosial media qarşıdurmasına çevirməyə əsas vermir. Azərbaycan və Türkiyə arasında əlaqələr təsadüfi siyasi yaxınlıq deyil. Bu münasibətlər ortaq tarixə, mədəniyyətə, dilə, qarşılıqlı etimada və uzun illər ərzində formalaşmış strateji əməkdaşlığa əsaslanır. İki ölkənin münasibətləri regional təhlükəsizlikdən iqtisadi əməkdaşlığa, enerji layihələrindən nəqliyyat əlaqələrinə qədər geniş sahələri əhatə edir. Belə bir münasibət sisteminin ayrı-ayrı sosial media hesablarının emosional paylaşımları əsasında qiymətləndirilməsi nə reallığa uyğundur, nə də xalqların maraqlarına xidmət edir".

Müsahibimiz əlavə edib ki, burada bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır:

"Türkiyə cəmiyyətinin bütövlükdə Azərbaycana qarşı olduğu barədə fikir formalaşdırmaq yanlışdır. Türkiyədə Azərbaycanı qardaş ölkə hesab edən, iki dövlət arasındakı münasibətlərin qorunmasını müdafiə edən və təxribatçı çağırışları tənqid edən çoxsaylı insanlar var. Onların mövqeyi də göstərir ki, sosial şəbəkələrdəki səs-küyü bütöv bir xalqın iradəsi kimi təqdim etmək olmaz. Məsələnin mahiyyəti Türkiyə xalqını ittiham etmək deyil, Azərbaycanı hədəfə alan konkret davranışları və informasiya kampaniyalarını obyektiv qiymətləndirməkdir. Azərbaycanın Ankaradakı səfirliyinin qarşısında keçirilən aksiyalar isə məsələnin diplomatik və hüquqi tərəfini gündəmə gətirir. Diplomatik nümayəndəlik hər hansı qrupun siyasi mübahisə meydanı deyil. Səfirlik Azərbaycan dövlətinin rəsmi nümayəndəliyidir və beynəlxalq hüquqla qorunan xüsusi statusa malikdir. Buna görə də belə bir məkanın qarşısında keçirilən aksiyalarda həm qanuni etiraz hüququ, həm də diplomatik nümayəndəliyin təhlükəsizliyi təmin olunmalıdır. Dinc etiraz hüququna hörmət etmək vacibdir. Lakin bu hüquq təhqirə, hədəyə, zorakılığa çağırışa və diplomatik nümayəndəliyə qarşı təhlükə yaradan hərəkətlərə bəraət qazandırmır. Əgər konkret qanun pozuntusu baş veribsə, məsələ emosional bəyanatlarla deyil, faktlar və hüquqi prosedurlar əsasında araşdırılmalıdır. Türkiyənin müvafiq qurumlarının da əsas vəzifəsi qanuni etiraz imkanlarını qorumaqla yanaşı, diplomatik nümayəndəliyin təhlükəsizliyini təmin etməkdir. Bu hadisələr fonunda Türkiyədə ictimai nüfuza malik şəxslərin davranışı da xüsusi diqqət tələb edir. Tanınmış şəxsin paylaşımı adi sosial media statusu ilə məhdudlaşmır. Onun fikirləri geniş auditoriyaya çatır, çox vaxt təkrar paylaşılır və ictimai rəyin formalaşmasına təsir göstərir. Belə şəraitdə yoxlanılmamış iddiaları yaymaq, Azərbaycan haqqında təhqiramiz ifadələr işlətmək və emosional qarşıdurmanı dərinləşdirmək məsuliyyətli ictimai mövqe sayıla bilməz".

Vüqar İskəndərov vurğulayıb ki, əgər hansısa şəxsin Azərbaycanla bağlı iradı varsa, onu faktlarla əsaslandırmalı, konkret məsələyə münasibət bildirməli və ümumiləşdirilmiş ittihamlardan çəkinməlidir:

"Tənqid hüququ ilə böhtan, fikir azadlığı ilə təhqir, ictimai etirazla düşmənçilik arasında ciddi fərq var. Bu sərhədlər aradan qalxdıqda, ictimai müzakirə həqiqətin üzə çıxarılmasına deyil, qarşı tərəfin gözdən salınmasına xidmət etməyə başlayır. Sosial şəbəkələrdə informasiya hücumlarının təhlükəsi də məhz buradan qaynaqlanır. Müasir informasiya məkanında bir iddianın geniş yayılması onun doğru olduğunu göstərmir. Emosional başlıqlar, kəsilmiş videolar, kontekstdən çıxarılmış fikirlər və yoxlanılmamış məlumatlar insanları yanlış nəticələrə gətirə bilər. Əgər belə materiallar ardıcıl şəkildə eyni istiqamətdə yayılırsa, onların mənbəyi, məqsədi və yayılma mexanizmi araşdırılmalıdır. Bununla belə, konkret sübutlar olmadan hər bir tənqidi paylaşımı təşkilatlanmış xarici kampaniya adlandırmaq da doğru deyil. Əsl mübarizə faktları yoxlamaq, manipulyasiyanı ifşa etmək və ictimaiyyətə etibarlı məlumat təqdim etməkdir. Azərbaycan ictimaiyyəti də belə hallara cavab verərkən təmkinli və prinsipial mövqe tutmalıdır. Türkiyədə ayrı-ayrı şəxslərin sərt açıqlamalarına görə bütün Türkiyə xalqını ittiham etmək, qarşılıqlı təhqir kampaniyasına qoşulmaq və sosial şəbəkələrdə düşmənçilik yaratmaq Azərbaycana heç bir üstünlük qazandırmaz. Əksinə, bu, gərginliyi artırar və iki ölkənin münasibətlərinin pozulmasında maraqlı ola biləcək qüvvələrin işinə yarayar.
Azərbaycanın cavabı həqiqətə, hüquqa, diplomatik mədəniyyətə və milli maraqlara əsaslanmalıdır. Yanlış məlumat varsa, təkzib edilməli, təhqir varsa, hüquqi qiymətləndirmə məsələsi araşdırılmalı, səfirliyin təhlükəsizliyi ilə bağlı risk yaranarsa, müvafiq diplomatik kanallar işə salınmalıdır. Emosional qarşıdurma deyil, sübutlara əsaslanan mövqe daha təsirli nəticə verə bilər. Medianın üzərinə düşən məsuliyyət də az deyil. Bəzi sosial media paylaşımlarını sensasiya naminə tirajlamaq, hər sərt açıqlamanı iki xalq arasında düşmənçilik əlaməti kimi təqdim etmək və yoxlanılmamış iddiaları xəbər başlığına çevirmək ictimai gərginliyi daha da artıra bilər. Peşəkar jurnalistika hadisələrin bütün tərəflərini araşdırmalı, mənbələri yoxlamalı və oxucuya manipulyasiyadan uzaq məlumat təqdim etməlidir. Xüsusilə Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri kimi strateji əhəmiyyət daşıyan məsələlərdə məsuliyyətli informasiya siyasəti böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu gün Azərbaycan və Türkiyənin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri qardaşlıq münasibətlərini gündəlik informasiya qarşıdurmalarının təsirindən qorumaqdır. Bu, problemləri görməzdən gəlmək və ya bütün tənqidləri rədd etmək demək deyil. Əksinə, real problemlər açıq şəkildə müzakirə olunmalı, iddialar yoxlanılmalı, anlaşılmazlıqlar dialoq yolu ilə aradan qaldırılmalıdır. Ancaq bütün bunlar qarşılıqlı hörmət və hüquqi çərçivə daxilində həyata keçirilməlidir. Qardaşlıq münasibətləri birtərəfli güzəşt tələb etmir. O, hər iki tərəfdən məsuliyyət, qarşılıqlı hörmət və həssaslıq tələb edir. Türkiyədə Azərbaycana qarşı səsləndirilən əsassız ittihamların və təhqiramiz çağırışların tənqid edilməsi nə Türkiyə xalqına qarşı münasibət, nə də iki dövlət arasında qarşıdurma yaratmaq cəhdidir. Bu, Azərbaycanla Türkiyə arasında formalaşmış etimadın qorunmasına yönələn prinsipial mövqedir.
Eyni zamanda, Azərbaycan tərəfi də Türkiyə cəmiyyətində səslənən bütün fikirləri eyni cür qiymətləndirməməli, tənqidlə düşmənçiliyi bir-birindən ayırmalıdır. Məhz bu yanaşma sağlam dialoqun, qarşılıqlı anlaşmanın və strateji tərəfdaşlığın qorunmasına kömək edə bilər. Nəticə etibarilə, sosial şəbəkələrdəki informasiya hücumları və səfirliyimiz qarşısında keçirilən aksiyalar ətrafında yaranmış müzakirələr bir daha göstərir ki, Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri məsuliyyətsiz ritorikanın girovuna çevrilməməlidir. Qardaşlığın gücü hər hansı fikir ayrılığının olmamasında deyil, belə fikir ayrılıqlarını düşmənçiliyə çevirmədən həll etmək bacarığındadır. Azərbaycanla Türkiyənin dostluğu ayrı-ayrı şəxslərin paylaşımlarından daha möhkəm təmələ malikdir. Bu təməli qorumaq üçün isə hər iki cəmiyyətdə təxribatçı çağırışlara qarşı ayıq olmaq, həqiqəti müdafiə etmək, diplomatik nümayəndəliklərə hörmət göstərmək və informasiya məsuliyyətini ön planda saxlamaq lazımdır. Qardaşlıq şüarlarla deyil, konkret davranışlarla qorunur. Bu gün əsas məsələ də budur: sosial şəbəkələrdəki səs-küyə deyil, xalqların ortaq maraqlarına üstünlük vermək və Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə zərər vura biləcək hər cür təhqir, manipulyasiya və məsuliyyətsiz çağırışa qarşı prinsipial mövqe nümayiş etdirmək".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin