Avropa Siyasi Birliyinin sammiti: qlobal geosiyasi dəyişikliklər fonunda Azərbaycanın artan beynəlxalq nüfuzu

Dünya siyasətində yeni geosiyasi reallıqların formalaşdığı, beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin ciddi sınaqlarla üzləşdiyi və dövlətlərarası münasibətlərin yenidən müəyyənləşdiyi bir vaxtda Avropa Siyasi Birliyinin (ASB) sammiti mühüm siyasi hadisə kimi diqqət çəkir. Noyabrın 12-də İrlandiyanın paytaxtı Dublində başlayan sammitdə Avropanın və digər tərəfdaş dövlətlərin 50-yə yaxın ölkəsinin liderlərinin iştirakı tədbirin beynəlxalq miqyasını və siyasi əhəmiyyətini nümayiş etdirir.

Bu toplantını sıradan diplomatik görüş kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Çünki hazırda Avropa təkcə regional təhlükəsizlik problemləri ilə deyil, həm də qlobal güc balansının dəyişməsi, enerji və iqtisadi asılılıqlar, hərbi qarşıdurmalar, informasiya təhlükəsizliyi və beynəlxalq rəqabətin güclənməsi kimi mürəkkəb çağırışlarla üz-üzədir. Belə bir şəraitdə müxtəlif dövlətlərin liderlərinin vahid platformada bir araya gəlməsi ortaq mövqelərin müəyyənləşdirilməsi və yeni əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Avropa Siyasi Birliyinin yaradılması da məhz bu zərurətdən irəli gəlir. 2022-ci ildə təsis edilən platforma Avropa İttifaqına üzv olan və olmayan ölkələri ümumi siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirəsinə cəlb edir. Bu formatın əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, Avropanın gələcəyinə təsir göstərən məsələlər daha geniş coğrafiyada, müxtəlif siyasi baxışlara malik dövlətlərin iştirakı ilə müzakirə olunur.

Dublin sammitinin gündəliyində təhlükəsizlik və müdafiə, Ukraynadakı müharibə, enerji təminatı, iqtisadi dayanıqlılıq, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələri, kibertəhlükəsizlik və dezinformasiya ilə mübarizə kimi məsələlərin yer alması təsadüfi deyil. Bu mövzular Avropanın gələcək inkişaf modelini müəyyən edən əsas istiqamətlərdir. Xüsusilə enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyi artıq yalnız iqtisadi məsələ deyil, dövlətlərin siyasi müstəqilliyinə və strateji dayanıqlılığına təsir göstərən amilə çevrilib.

Məhz bu kontekstdə Azərbaycanın beynəlxalq proseslərdəki mövqeyi xüsusi diqqətə layiqdir. Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi müstəqil, praqmatik və çoxşaxəli xarici siyasət nəticəsində Azərbaycan regional məsələlərin həllində olduğu kimi, daha geniş beynəlxalq əməkdaşlıq gündəliyində də mühüm tərəfdaş kimi çıxış edir. Ölkəmizin xarici siyasətinin əsasını milli maraqların qorunması, dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişafı təşkil edir.

Azərbaycanın Avropa üçün strateji əhəmiyyəti, ilk növbədə, enerji təhlükəsizliyi sahəsində özünü göstərir. Avropa ölkələrinin enerji mənbələrini şaxələndirmək siyasəti fonunda Azərbaycanın etibarlı enerji tərəfdaşı kimi mövqeyi daha da güclənib. Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə həyata keçirilən əməkdaşlıq, qaz ixracının genişləndirilməsi və bərpaolunan enerji potensialının inkişafı ölkəmizin Avropa enerji arxitekturasındakı rolunu artırır. Bu əməkdaşlıq həm Azərbaycanın iqtisadi imkanlarını genişləndirir, həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfə verir.

Digər mühüm istiqamət nəqliyyat və logistika sahəsidir. Qlobal ticarət marşrutlarının dəyişdiyi, Avropa ilə Asiya arasında alternativ bağlantıların əhəmiyyətinin artdığı indiki dövrdə Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ciddi strateji üstünlük yaradır. Orta Dəhliz, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri ölkəmizin beynəlxalq tranzit sistemində rolunu gücləndirir. Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturuna yatırdığı investisiyalar və regional bağlantıların inkişafı istiqamətində atdığı addımlar Avropa dövlətləri üçün də yeni imkanlar yaradır.

Sammitin siyasi əhəmiyyətini artıran digər məqam regional təhlükəsizlik məsələsidir. Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin edilməsi, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi yalnız region ölkələri üçün deyil, Avropa və Asiya arasında sabit əməkdaşlıq baxımından da əhəmiyyətlidir. Azərbaycan regionda yeni reallıqların formalaşmasında əsas aktorlardan biri kimi çıxış edir. Ölkəmiz beynəlxalq münasibətlərdə suverenlik, ərazi bütövlüyü və dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq prinsiplərini əsas götürür.

Bununla yanaşı, Azərbaycanın 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin sammitinə ev sahibliyi perspektivi xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Bu, ölkəmizə göstərilən beynəlxalq etimadın və Azərbaycanın qlobal siyasi dialoqda artan rolunun göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər. Bakının belə mötəbər tədbirə ev sahibliyi etməsi müxtəlif regionları və siyasi maraqları təmsil edən dövlətlərin bir araya gəlməsi, aktual problemlərin müzakirəsi və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradacaq.

Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi sahəsində zəngin təcrübəsi də bu perspektivi daha əhəmiyyətli edir. Bakı müxtəlif beynəlxalq platformalarda fərqli siyasi mövqelərə malik dövlətlər arasında dialoqun təşviq edildiyi mərkəz kimi tanınır. Bu yanaşma ölkəmizin xarici siyasətində qarşılıqlı hörmətə, tərəfdaşlığa və beynəlxalq əməkdaşlığa verilən önəmin ifadəsidir.

Əslində, Dublində keçirilən sammit bir daha təsdiqləyir ki, müasir dünyada dövlətlərin beynəlxalq nüfuzu yalnız iqtisadi və hərbi potensialla ölçülmür. Diplomatik fəallıq, strateji tərəfdaşlıqlar, enerji və nəqliyyat imkanları, regional sabitliyə verilən töhfə də dövlətin beynəlxalq mövqeyini müəyyən edən əsas amillərdəndir. Azərbaycan bütün bu istiqamətlərdə ardıcıl siyasət həyata keçirərək beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqelərini möhkəmləndirir.

Beləliklə, Avropa Siyasi Birliyinin Dublində keçirilən sammiti Azərbaycanın Avropa ilə əməkdaşlığının gələcək perspektivləri baxımından da mühüm əhəmiyyətə malikdir. Ölkəmizin enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat bağlantıları və regional sabitlik sahəsində artan rolu, eləcə də 2028-ci ildə Bakının bu mötəbər platformaya ev sahibliyi perspektivi Azərbaycanın beynəlxalq siyasi çəkisinin yüksəldiyini göstərir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən müstəqil xarici siyasət isə ölkəmizin dəyişən dünya nizamında öz milli maraqlarını qoruyaraq etibarlı və nüfuzlu tərəfdaş kimi mövqeyini daha da gücləndirməsinə xidmət edir.

Aydın Hüseynov
Milli Məclisin deputatı

Telegramda izləyin