Vahid məktəbli forması təhsildə bərabərliyin, intizamın və vahid məktəb mühitinin əsas göstəricisidir

"Vahid məktəbli forması ətrafında müzakirələrin mərkəzində ilk növbədə təhsilin keyfiyyəti, şagirdlər arasında bərabərliyin təmin olunması, məktəb intizamının möhkəmləndirilməsi və uşaqların sağlam sosial mühitdə yetişməsi dayanmalıdır. Məktəbli forması sadəcə geyim seçimi deyil, məktəbdə ümumi qaydaların, kollektiv məsuliyyətin və təhsilalanların bərabərliyinin ifadəsidir. Bu baxımdan Yeni Azərbaycan Partiyasının mövqeyi və Milli Məclisin Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun 13 oktyabr tarixli bəyanatı ətrafında yaranan müzakirələr vahid məktəbli formasının mahiyyətinin cəmiyyətə düzgün çatdırılmasının vacibliyini bir daha gündəmə gətirir".

Bu sözləri BiG.AZ-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Vüqar İskəndərov söyləyib. O bildirib ki, vahid məktəbli formasının əsas üstünlüklərindən biri şagirdlər arasında maddi imkanların zahiri fərqlərə çevrilməsinin qarşısını almağa kömək etməsidir:

"Müxtəlif sosial təbəqələrdən olan uşaqlar eyni məktəbə gedir, eyni sinifdə oturur və eyni təhsil imkanlarından yararlanmalıdırlar. Geyimin brendinə, qiymətinə və dəbinə görə yaranan rəqabət isə bəzi hallarda uşaqlar arasında müqayisələrə, özünəinamın zəifləməsinə və sosial fərqlərin daha qabarıq görünməsinə səbəb ola bilər. Vahid forma bu fərqləri azaltmağa, şagirdlərin diqqətini xarici görünüşdən biliyə, bacarığa və şəxsi inkişafa yönəltməyə xidmət edir.
Bu, xüsusilə ailələrin iqtisadi imkanlarının fərqli olduğu bir şəraitdə əhəmiyyətlidir. Məktəb hər bir uşağın özünü bərabərhüquqlu hiss etdiyi, maddi vəziyyətinə görə kənarlaşdırılmadığı bir mühit olmalıdır. Vahid forma həmin məqsədə çatmaq üçün vasitələrdən biridir. Əlbəttə, bərabərlik yalnız geyimlə təmin edilmir. Dərsliklərə çıxış, keyfiyyətli tədris, məktəb infrastrukturunun yaxşılaşdırılması, rəqəmsal imkanlar və müəllimlərin peşəkarlığı da eyni dərəcədə vacibdir. Lakin vahid geyim qaydaları məktəbdə ümumi nizamın və kollektivə mənsubiyyət hissinin formalaşmasına öz töhfəsini verə bilər. Vahid məktəbli forması həm də şagirdlərdə məsuliyyət və intizam vərdişlərinin formalaşması ilə əlaqəlidir. Məktəb müəyyən qaydalarla fəaliyyət göstərən təhsil müəssisəsidir. Şagirdin bu qaydalara əməl etməsi onun kollektiv həyatına uyğunlaşmasına, ümumi məsuliyyət hissinin inkişafına və məktəb mühitinə hörmətlə yanaşmasına kömək edir. Bununla belə, intizamın əsasını yalnız geyim təşkil etmir. Müəllimin nümunəsi, məktəbdə sağlam psixoloji mühit, valideynlərin iştirakı və şagirdlərin hüquqlarına hörmət vahid geyim qaydalarının məqsədinə çatması üçün mühüm şərtlərdir".

Müsahibimiz vurğulayıb ki, Yeni Azərbaycan Partiyasının 13 oktyabr 2026-cı ildə yayımlanan açıqlamasında vahid məktəbli formasının dünyəvi təhsil və bərabərlik prinsipləri ilə əlaqəsi önə çəkilib:

"Açıqlamada vahid forma şagirdlər arasında sosial fərqlərin ön plana çıxmasının qarşısının alınması, nizam-intizamın gücləndirilməsi və sağlam təhsil mühitinin yaradılması baxımından qiymətləndirilir. bu məsələyə geyimdən daha geniş, təhsil mühitinin təşkili kontekstində yanaşır. Burada əsas diqqət vahid formanın hansı məqsədə xidmət etdiyinə yönəlməlidir. Məktəbli forması uşaqları eyniləşdirmək və onların fərdi xüsusiyyətlərini aradan qaldırmaq üçün deyil, təhsil müəssisəsində hamıya şamil edilən ümumi geyim qaydası yaratmaq üçündür. Uşaqların fərdi bacarıqları, dünyagörüşləri, istedadları və maraqları fərqli ola bilər. Məktəbin vəzifəsi bu fərqləri boğmaq deyil, hər bir uşağın potensialını inkişaf etdirməkdir. Vahid geyim isə həmin müxtəlifliyin ümumi məktəb qaydaları ilə uzlaşmasına xidmət etməlidir.
Vahid məktəbli formasının əhəmiyyəti təhsil müəssisələrinin dünyəvi xarakteri ilə bağlı müzakirələrdə də özünü göstərir. Azərbaycan Konstitusiyasına əsasən, ölkəmiz dünyəvi dövlətdir və dini etiqad azadlığı təmin olunur. Bu prinsiplər bir-birinə zidd deyil. Dünyəvi təhsil dini inanclara qarşı münasibət kimi deyil, təhsil prosesinin ümumi hüquqi qaydalar, elmi biliklər və bərabər imkanlar əsasında təşkili kimi başa düşülməlidir. Məktəbli formasına dair tələblər də qüvvədə olan qaydalar və şagirdlərin hüquqları nəzərə alınmaqla izah edilməlidir. Məhz bu məsələnin dini və ideoloji müstəviyə keçirilməsi vahid məktəbli forması ətrafında müzakirələrin daha da mürəkkəbləşməsinə səbəb olur. Halbuki əsas sual sadədir: məktəbdə hamı üçün aydın, vahid və qanunvericiliyə uyğun geyim qaydalarının olması təhsil mühitinə necə təsir göstərir? Məsələyə bu sual ətrafında yanaşmaq müzakirəni emosional qarşıdurmadan çıxararaq təhsilin real ehtiyaclarına yönəldir. Eyni zamanda, ümumi qaydaların tətbiqi zamanı şagirdlərin ləyaqəti, dini etiqad azadlığı və digər qanuni hüquqları diqqətdə saxlanılmalıdır".

Vüqar İskəndərovun sözlərinə görə, Milli Məclisin Azərbaycan-Türkiyə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun 13 oktyabr 2026-cı il tarixli bəyanatı da məhz bu mövzunun siyasiləşdirilməsi ilə bağlı narahatlığı əks etdirir:

"Bəyanatda Azərbaycanın dünyəvi dövlət quruluşuna, Konstitusiyasına və təhsil siyasətinə qarşı əsassız ittihamların irəli sürülməsinin yolverilməz olduğu vurğulanır. Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərində qarşılıqlı hörmət və dövlətlərin suverenliyinə ehtiram prinsipini önə çəkir. Bu məqamda Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının mahiyyətini də düzgün qiymətləndirmək vacibdir. "Bir millət, iki dövlət" prinsipi xalqlarımızın tarixi və mədəni yaxınlığını ifadə edir. Ancaq bu yaxınlıq hər iki dövlətin müstəqilliyinə, milli maraqlarına və öz daxili siyasətini müəyyənləşdirmək hüququna hörmət əsasında möhkəmlənir. Vahid məktəbli forması kimi daxili təhsil məsələlərinin dövlətlərarası siyasi mübahisə predmetinə çevrilməsi əvəzinə, onların hüquqi və pedaqoji mahiyyəti müzakirə edilməlidir. Ayrı-ayrı siyasi şəxslərin və media nümayəndələrinin mövqeyi isə bütövlükdə Türkiyə cəmiyyətinin mövqeyi kimi təqdim olunmamalıdır. Digər mühüm məsələ valideynlərin və məktəb rəhbərliklərinin məsuliyyətidir. Vahid forma qaydalarının tətbiqi zamanı ailələrə aydın məlumat verilməli, məktəblərdə maarifləndirmə aparılmalı və valideynlərin sualları cavablandırılmalıdır. Formanın əldə edilməsinin ailələr üçün həddindən artıq maliyyə yükü yaratmaması da nəzərə alınmalıdır. Qaydalara əməl olunması təmin edilərkən uşaqların alçaldılmasına, təhqir edilməsinə və təhsildən kənarda qalmasına yol verilməməlidir. Məqsəd şagirdləri cəzalandırmaq deyil, vahid və sağlam təhsil mühitini formalaşdırmaqdır. Vahid məktəbli forması təhsildə sosial fərqlərin azaldılmasına, məktəbdaxili nizam-intizamın möhkəmləndirilməsinə və şagirdlərdə kollektivə mənsubiyyət hissinin inkişafına xidmət edən mühüm vasitədir. Onun əhəmiyyəti geyimin görünüşü ilə məhdudlaşmır; əsas məsələ təhsil müəssisəsində bərabər imkanların, ümumi qaydaların və qarşılıqlı hörmətin təmin edilməsidir. Bununla yanaşı, vahid forma keyfiyyətli tədrisi, müəllim peşəkarlığını və uşaqların hüquqlarının qorunmasını əvəz etmir, bu prinsiplərlə birlikdə tətbiq edildikdə daha səmərəli nəticə verir. YAP-ın mövqeyi və Milli Məclisin işçi qrupunun bəyanatı ətrafında aparılan müzakirələrin əsas diqqət mərkəzində də məhz bu məqam dayanır: məktəbli forması siyasi qarşıdurma vasitəsi deyil, təhsil mühitinin təşkili ilə bağlı məsələdir. Uşaqların biliyə, inkişaf imkanlarına və sağlam məktəb mühitinə çıxışı hər hansı ideoloji mübahisədən üstün tutulmalıdır. Vahid məktəbli formasının məqsədi də məktəbdə hər bir şagirdin özünü bərabərhüquqlu hiss etməsinə, təhsilə daha çox diqqət ayırmasına və ümumi qaydalara hörmət ruhunda yetişməsinə şərait yaratmaqdır".

Aynur Babazadə

Telegramda izləyin